2026-10-26
Quốc hữu hóa SpaceX và Starlink của Musk?
(Bài tổng hợp, 26/10/2026)
Bình luận viên đảng Dân chủ và cựu Bộ trưởng Lao động dưới thời Clinton, Robert Reich, đã nói rằng chính phủ Mỹ nên "cắt giảm ngân sách" của Elon Musk và kêu gọi đảng Dân chủ truy tố ông ta và tịch thu các công ty của ông nếu họ giành được đa số tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ông đưa ra những nhận xét này trong chương trình podcast "The Coffee Klatch" của mình, khi trò chuyện với nhà bình luận cánh tả Heather Lofthouse. Ông nói rằng các nghị sĩ Dân chủ trong Quốc hội nên nỗ lực "cắt giảm ngân sách" của Elon Musk và "chuẩn bị nền tảng cho việc quốc hữu hóa" các công ty SpaceX và Starlink của Musk. Cả hai công ty này đều có những hợp đồng lớn với chính phủ.
Tuần trước, Musk đã đáp trả một bản tin của CNN cho rằng đảng Dân chủ sẽ nhắm vào ông và các công ty của ông nếu họ nắm quyền kiểm soát Quốc hội. "Sống bằng gươm thì chết bằng gươm. Những kẻ gây sự với tôi nên hiểu rằng tôi sẽ tìm ra ai thực sự giật dây và sẽ trừng trị họ, chứ không chỉ những con rối của họ", ông viết trên X.
Lofthouse nói rằng nếu đảng Dân chủ nhắm vào Musk thì đó chỉ đơn giản là để "đòi hỏi trách nhiệm" cho hành động của Musk. Reich nói thêm: "Điều này giống như những gì đã xảy ra trong thời kỳ Gilded Age đầu tiên, khi chúng ta có những ông trùm tư bản bóc lộ. Tôi cho rằng đây là bằng chứng điển hình về việc các tỷ phú thâu tóm nước Mỹ, đây chính là vấn đề của tầng lớp đầu sỏ. Musk đại diện cho quyền lực của tầng lớp đầu sỏ ở Mỹ đối với nền dân chủ."
Họ cũng chỉ trích việc Musk cắt giảm viện trợ cho USAID trong vai trò của mình tại DOGE và tuyên bố rằng "người dân đang chết" vì Musk, gọi ông ta là "một con người tồi tệ, vô cùng tồi tệ." Mặc dù vậy, Reich vẫn muốn sở hữu các công ty mà ông ta đã gây dựng và sử dụng chúng theo ý muốn của ông ta và những người bạn thân thiết trong đảng Dân chủ.
Đáp lại những bình luận từ Reich, Musk đã trả lời trên X: "Cướp đoạt công ty là một tội nghiêm trọng. Reich đáng bị bỏ tù."
***
Dưới đây là bài của Robby Soave trên tờ The Hill ngày 22/10.
Lại một ngày nữa, lại thêm một loạt lời cảnh báo từ các nhân vật truyền thông thuộc đảng Dân chủ và phe tự do rằng họ sẽ tìm cách bỏ tù các đối thủ chính trị nếu họ giành lại quyền kiểm soát chính phủ.
Bạn đã nghe Thượng nghị sĩ Elissa Slotkin của Michigan nói điều này hồi đầu tuần rồi đấy — còn nhớ khi bà ấy nói rằng bà ấy hy vọng tất cả những vụ truy tố sắp tới đối với các quan chức chính quyền sẽ khiến các đảng viên Cộng hòa trẻ tuổi sợ hãi và không muốn tham gia vào chính trị nữa chứ?
Lần này, đến lượt nhà bình luận tự do Kara Swisher, người nói rằng Elon Musk nên cẩn thận. Nếu Kamala Harris làm tổng thống, ông ta có thể sẽ phải ngồi tù — và nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, họ sẽ tìm ra lý do để bắt ông ta.
Có thể tôi hơi cổ hủ, nhưng tôi không nghĩ việc mọi người phải hoàn toàn dấn thân vào chính trị quốc gia để cứu vãn sự nghiệp của mình là điều tốt, bởi vì thua cuộc đồng nghĩa với việc vào tù. Đây là nước Mỹ, và thua cuộc nên có nghĩa là thua cuộc. Người của bạn bị loại, bạn chúc đội kia may mắn, và bạn chờ đến lượt mình trở lại nắm quyền. Chúng ta đang tiến gần đến một hệ thống mà kẻ thua cuộc phải đối mặt với hậu quả pháp lý, và rất nghiêm trọng, điều đó có nghĩa là càng có nhiều động lực để không thua cuộc. Nếu may mắn sống còn, bạn sẽ chiến đấu quyết liệt hơn, hoặc thậm chí là chơi xấu.
Nhân tiện, đây là số phận thường thấy của các nhân vật chính trị ở các nước khác: Thắng hoặc bị truy tố. Đó là đặc điểm của các nước cộng hòa chuối. Đó không phải là điều chúng ta muốn cho đất nước mình.
Thật không may, đảng Dân chủ đang cho thấy rõ ràng rằng họ sẽ truy tố các đối thủ chính trị của mình. Tội danh thì chưa rõ: Họ sẽ tìm ra sau, nhưng chắc chắn sẽ có tội. Rồi họ lại quay sang phàn nàn khi chính quyền Trump điều tra tình trạng nhập cư của Ilhan Omar. Nhưng họ lại hoàn toàn chấp nhận việc định đoạt trước rằng Musk phải ngồi tù? Musk, người sáng lập công nghệ quan trọng nhất thế giới, người chế tạo tên lửa và xe hơi bay, người có hệ thống cung cấp internet cho Ukraine và khả năng phòng thủ cho lực lượng của họ ở đó, người không thể thiếu đối với vận mệnh của thế giới tự do? Kamala Harris lẽ ra nên tìm lý do để bỏ tù ông ta sao?
Chẳng có gì lạ khi ông ta trở thành người bênh vực Donald Trump một cách nhiệt thành đến vậy. Ông ta không còn lựa chọn nào khác.
Đây không phải là cách mọi việc nên diễn ra, và tôi ước rằng đảng Dân chủ có khả năng đề cao những tiếng nói ôn hòa hơn, nhấn mạnh rằng mối quan tâm của họ là công lý, chứ không phải trả thù, và rằng cuối cùng họ sẽ đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, chứ không phải lợi ích hẹp hòi của đảng mình.
Họ có thể làm thế không? Họ có thể nói thế không? Hay họ thực sự sẽ cố gắng bỏ tù tất cả kẻ thù của mình bằng mọi giá? Thật đáng sợ và phản Mỹ.
***
Phân tích của Google AI
QUỐC HỮU HÓA TÀI SẢN TƯ NHÂN
Vấn đề quốc hữu hóa các công ty cơ sở hạ tầng trọng yếu như SpaceX và Starlink liên quan đến sự cân bằng phức tạp giữa an ninh quốc gia, đổi mới tư nhân và tiền lệ pháp lý, với những lập luận mạnh mẽ ở cả hai phía.
1/ Những lập luận ủng hộ quốc hữu hóa
Những người ủng hộ quốc hữu hóa hoặc quản lý chặt chẽ các tài sản này, chẳng hạn như cựu Bộ trưởng Lao động Hoa Kỳ Robert Reich, thường dựa trên lợi ích công cộng và an ninh quốc gia:
• Chủ quyền đối với cơ sở hạ tầng trọng yếu: Starlink đã trở nên thiết yếu đối với thông tin liên lạc toàn cầu và các hoạt động quân sự, đặc biệt là ở Ukraine. Những người ủng hộ lập luận rằng một công dân tư nhân không nên có quyền đơn phương bật tắt quyền truy cập hoặc ảnh hưởng đến các sự kiện địa chính trị.
• Tài trợ công cho tài sản tư nhân: SpaceX đã nhận được hàng tỷ đô la từ các hợp đồng và trợ cấp của chính phủ liên bang. Những người ủng hộ lập luận rằng vì người đóng thuế đã trợ cấp rất nhiều cho việc phát triển các công nghệ này, công chúng nên thực hiện quyền giám sát dân chủ hoặc quyền sở hữu đối với chúng.
• Ngăn chặn chế độ đầu sỏ: Những người ủng hộ bày tỏ lo ngại rằng việc kết hợp sự giàu có về kinh tế, quyền kiểm soát các nền tảng diễn ngôn công cộng và công nghệ hàng không vũ trụ trọng yếu cho phép các cá nhân nắm giữ ảnh hưởng chính trị không cân xứng.
2/ Những lập luận phản đối quốc hữu hóa
Những người chỉ trích quốc hữu hóa, bao gồm Elon Musk và nhiều chuyên gia kinh tế và pháp lý, cho rằng động thái như vậy sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng:
• Tác động kìm hãm sự đổi mới: Các công ty hàng không vũ trụ tư nhân đã nhanh chóng vượt trội so với các chương trình do chính phủ điều hành về hiệu quả chi phí và những đột phá công nghệ. Những người chỉ trích cho rằng sự kiểm soát của chính phủ sẽ dẫn đến sự quan liêu, làm chậm quá trình đổi mới và làm suy giảm lợi thế của công nghệ.
• Quyền sở hữu và rào cản pháp lý: Tại Hoa Kỳ, quyền sở hữu tư nhân được bảo vệ theo Điều khoản trưng thu của Tu chính án thứ năm, yêu cầu chính phủ phải trả "bồi thường công bằng" cho tài sản tư nhân bị trưng thu để sử dụng cho mục đích công cộng. Việc mua lại SpaceX và Starlink sẽ tiêu tốn của người đóng thuế hàng trăm tỷ đô la, và việc trưng thu bắt buộc mà không có bồi thường theo giá thị trường sẽ phải đối mặt với những thách thức pháp lý nghiêm trọng và vi phạm các chuẩn mực hiến pháp.
• Thiệt hại về uy tín kinh tế: Những người chỉ trích nhấn mạnh rằng việc trưng thu bắt buộc một công ty tư nhân rất thành công sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng đến môi trường kinh doanh tại Hoa Kỳ, làm nản lòng các doanh nhân và nhà đầu tư mạo hiểm trong việc đầu tư vào các ngành công nghiệp rủi ro cao, lợi nhuận cao.
KHÍA CẠNH PHÁP LÝ
Ba lĩnh vực cốt lõi nêu chi tiết cách chính phủ Hoa Kỳ tương tác với cơ sở hạ tầng tư nhân trong trường hợp khẩn cấp, tiền lệ lịch sử về quốc hữu hóa tài sản và phạm vi chính xác của nguồn tài trợ từ tiền thuế của người dân dành cho SpaceX:
Mặc dù chính phủ Hoa Kỳ hiếm khi theo đuổi việc quốc hữu hóa hoàn toàn và vĩnh viễn, nhưng nhánh hành pháp nắm giữ các quyền khẩn cấp mạnh mẽ để điều khiển hoặc giành quyền kiểm soát tài sản tư nhân vì mục đích quốc phòng:
• Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (DPA) năm 1950: Luật thời Chiến tranh Lạnh này cho phép Tổng thống buộc các công ty tư nhân phải ưu tiên các đơn đặt hàng của chính phủ và phân bổ vật liệu hoặc cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu an ninh quốc gia. Ví dụ, Điều 303 cho phép chính phủ lắp đặt thiết bị trực tiếp bên trong các nhà máy công nghiệp tư nhân hoặc đưa ra các cam kết mua hàng ràng buộc.
• Đạo luật Truyền thông năm 1934 (Điều 706): Đạo luật này trao cho Tổng thống quyền rộng rãi để đình chỉ hoặc sửa đổi các quy tắc liên quan đến thông tin liên lạc có dây hoặc vô tuyến trong tình trạng chiến tranh hoặc nguy hiểm công cộng. Về mặt lý thuyết, điều này có thể được viện dẫn để chỉ đạo hoặc đảm bảo hoạt động cho các mạng vệ tinh như Starlink.
• Tu chính án thứ năm (Điều khoản về việc trưng thu): Chính phủ Hoa Kỳ không thể tùy tiện tịch thu tài sản tư nhân mà không gặp phải những trở ngại pháp lý ngay lập tức. Theo Hiến pháp, bất kỳ việc quốc hữu hóa nào trên thực tế đều yêu cầu nhà nước phải trả cho chủ sở hữu "khoản bồi thường công bằng" theo giá thị trường hợp lý, một điều khoản bắt buộc mà sẽ tiêu tốn của người đóng thuế hàng trăm tỷ đô la đối với một tập đoàn hàng không vũ trụ khổng lồ như SpaceX.
Tuy nhiên, việc quốc hữu hóa chính thức hoặc việc chính phủ tịch thu tài sản tư nhân và các thực thể doanh nghiệp như SpaceX (và bộ phận Starlink của nó) thường đòi hỏi sự ủy quyền và hành động rõ ràng của Quốc hội Hoa Kỳ thông qua luật pháp, hoặc sự ủy quyền trực tiếp theo luật định cho nhánh hành pháp.
Việc tịch thu một doanh nghiệp khổng lồ trị giá hàng nghìn tỷ đô la như SpaceX — đã hoàn thành đợt chào bán công khai và giao dịch dưới mã Nasdaq SPCX — sẽ đòi hỏi một cơ sở pháp lý rõ ràng được Quốc hội thông qua.
Trong khi một số học giả và nhà bình luận pháp lý cho rằng tổng thống có thể cố gắng can thiệp hạn chế vào các hoạt động hoặc tình huống khẩn cấp liên quan đến cơ sở hạ tầng không gian hoặc thông tin liên lạc theo thẩm quyền hành pháp hoặc chính sách đối ngoại hiện có, thì việc tiếp quản vĩnh viễn hoặc chuyển đổi cưỡng bức một tập đoàn tư nhân sang hình thức công cộng gần như chắc chắn sẽ phải đối mặt với những thách thức gay gắt ngay lập tức tại các tòa án liên bang và cần sự ủng hộ của Quốc hội.
XÁC SUẤT VÀ TÍNH KHẢ THI
Các nhà phân tích pháp lý, chuyên gia chính sách và dư luận đều cho rằng việc quốc hữu hóa SpaceX hoặc Starlink là rất khó xảy ra trong điều kiện bình thường.
Giá trị của SpaceX đã lên tới hàng nghìn tỷ đô la, có nghĩa là việc chính phủ mua lại hoặc bồi thường bắt buộc theo Tu chính án thứ năm sẽ tiêu tốn hàng trăm tỷ hoặc hàng nghìn tỷ đô la tiền công.
Một động thái như vậy sẽ gây ra sự phản kháng chính trị mạnh mẽ, thu hút sự phản đối quyết liệt từ những người ủng hộ thị trường tự do, các nhóm ngành và các nhà đầu tư, những người coi đó là một sự can thiệp xã hội chủ nghĩa hoặc quá mạnh tay chưa từng có vào lĩnh vực hàng không vũ trụ và công nghệ tư nhân.
NVV viết, 26/10/2026