2026-10-12
Nga thỏa thuận với Mỹ tung ra thị trường quốc tế hàng triệu tấn dầu diesel : Thực hư ra sao ?
(Trọng Thành, RFI, 12/10/2026)
Ngày 09/10/2026, trong lúc các nhà đàm phán Ukraina tới Mỹ họp với đối tác nhằm tìm giải pháp chấm dứt chiến tranh với Nga, tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Nga cam kết đưa hàng triệu tấn dầu diesel ra thị trường. Diesel vốn là sản phẩm bị quốc tế trừng phạt để gây áp lực buộc Nga chấm dứt cuộc xâm lăng. Theo giới quan sát, ngành công nghiệp lọc dầu Nga bị Ukraina oanh kích dồn dập từ đầu năm đến nay khó có khả năng đáp ứng cam kết. Thực hư ra sao ?
Nội dung thỏa thuận giữa hai tổng thống Trump và Putin về dầu diesel ?
Báo chí Mỹ dẫn lại thông báo của tổng thống Donald Trump hôm thứ Sáu, 09/10/2026, trên mạng Truth Social, theo đó Nga sẽ cung cấp khoảng 5 triệu tấn dầu diesel cho thị trường toàn cầu, theo một thỏa thuận mà ông Trump cho biết đã đạt được với tổng thống Nga trong một cuộc điện đàm. Cụ thể, Matxcơva sẽ cung cấp ngay lập tức hơn 300.000 tấn dầu diesel, tiếp đó là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Lãnh đạo Nga, theo ông Trump, cũng cam kết có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn dầu diesel nữa tùy thuộc vào tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu tại Nga.
Cùng lúc với thông báo của tổng thống Trump, bộ Tài Chính Mỹ ban hành một giấy phép tạm thời miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu diesel có nguồn gốc từ Nga cho đến ngày 07/04/2027 (Giấy phép số 135 của OFAC - Văn phòng kiểm soát các tài sản nước ngoài thuộc bộ Tài Chính). Cho đến nay, đây dường như là văn bản chính thức duy nhất liên quan đến thỏa thuận được phía Mỹ công bố.
Tổng thống Donald Trumpo đã đích thân cảm ơn người đồng cấp Nga Putin, và hoan hỉ thông báo « Chúng ta sẽ có một lượng lớn dầu đổ về nước, và đó là diesel – loại nhiên liệu mà chúng ta đang cần ». Như vậy, về phía Mỹ, thỏa thuận với Nga chỉ liên quan duy nhất đến dầu diesel (diesel fuel) chứ không phải các sản phẩm tinh chế khác từ dầu mỏ (như xăng, dầu hỏa hay dầu mazut).
Về phía Nga, điện Kremlin xác nhận thỏa thuận với ông Trump, qua tuyên bố « phía Nga tái khẳng định sẵn sàng cung cấp dầu và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Hoa Kỳ và toàn cầu ». Tuy nhiên, các điều khoản chi tiết của thỏa thuận không được công bố, chủng loại dầu diesel cam kết cũng không được nhắc đến. Theo thông báo của điện Kremlin, trong cuộc điện đàm, tổng thống Putin bày tỏ tin tưởng là « điều này sẽ mang lại tác động tích cực đến nền kinh tế toàn cầu nói chung ».
Nga có khả năng cung cấp đủ số lượng dầu diesel và đúng thời hạn như lời tổng thống Mỹ hay không ?
Báo Anh Financial Times (ISW dẫn lại), ngày 11/10, dẫn lời các chuyên gia trong ngành, cho biết về nguyên tắc các nhà máy lọc dầu của Nga có thể sản xuất khoảng 5,8 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng, với khoảng 1,2 đến 2 triệu tấn có khả năng dành cho xuất khẩu, với điều kiện các nhà máy lọc dầu của Nga hoạt động trở lại bình thường. Tuy nhiên, hiện không rõ Nga có khả năng xuất khẩu được dầu diesel với quy mô nói trên hay không.
Theo Báo cáo Thị trường Dầu mỏ (OMR) của Cơ quan Năng lượng Quốc tế - IEA (hồi tháng 9/2026), một trong những tài liệu đáng tin cậy nhất trong lĩnh vực này, tổng cộng xuất khẩu ròng dầu diesel từ vùng Vịnh và Nga trong tháng 8 thấp hơn 1,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2, thời điểm mà hai khu vực này chiếm gần 45% thị phần thương mại dầu của vận tải biển toàn cầu. Xuất khẩu ròng dầu diesel từ các quốc gia vùng Vịnh đạt trung bình 390 nghìn thùng/ngày trong tháng 8, chỉ bằng hơn 1/4 so với mức trước chiến tranh – do hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế nghiêm trọng. Tình trạng gián đoạn hệ thống lọc dầu của Nga và « việc gần như ngừng xuất khẩu » sản phẩm dầu của Nga sau các cuộc tấn công dồn dập từ phía Ukraina đã làm trầm trọng thêm đà sụt giảm này.
Trang mạng chuyên về địa chính trị Pháp Le Grand Continent cho biết, hơn 80% công suất lọc dầu của đất nước đã trở thành mục tiêu tấn công của Ukraina trong năm nay. Cụ thể là kể từ ngày 01/01/2026, 16 nhà máy lọc dầu của Nga đã bị drone Ukraina tấn công ít nhất hai lần. Các cơ sở này chiếm hơn một nửa tổng công suất lọc dầu của Nga (54,1%), tương đương 161 triệu tấn mỗi năm (25 nhà máy lọc dầu, chiếm 82% công suất lọc dầu, đã bị tấn công ít nhất một lần trong năm nay).
Theo các nhà phân tích của Kpler hồi tháng 7/2026, ngành lọc dầu của Nga hiện sụt giảm xuống mức thấp nhất trong 21 năm, với chỉ 3,8 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 60% công suất. Chiến dịch tấn công bằng drone quy mô lớn của Ukraina làm suy giảm cả công suất lọc dầu lẫn năng lực vận hành. Các cuộc tấn công này nhắm vào hoạt loạt hạng mục : từ các phân xưởng chưng cất dầu thô, các phân xưởng chế biến thứ cấp cho đến các bồn chứa, đường ống và cơ sở hạ tầng hậu cần quan trọng khác. Trong thời gian tới, Kpler dự báo công suất lọc dầu của Nga sẽ vẫn ở mức thấp và khả năng phục hồi hạn chế.
Trên thực tế, điện Kremlin đã phải cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga từ tháng 7/2026, sau khi các cuộc tấn công của Ukraina nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga làm suy giảm tới 45% năng lực chế biến dầu và gây ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu trên toàn quốc. Theo một số báo cáo, Nga đã phải nhập khẩu 176.000 tấn sản phẩm dầu mỏ, chủ yếu là dầu diesel, từ Hàn Quốc riêng trong hai tháng 7 và tháng 8/2026.
Một lượng dầu diesel được tung ra thị trường như vậy, trong trường hợp Nga có thể cung cấp được, tác động ra sao đến giá xăng dầu tại Mỹ ?
Theo một số nhà quan sát, cam kết của Nga, theo lời của tổng thống Trump, tương đương với 440.000 thùng mỗi ngày tính đến cuối năm. Theo số liệu chính thức của chính phủ Mỹ, quốc gia này tiêu thụ trung bình gần 4 triệu thùng dầu diesel/ngày. Thỏa thuận này như vậy có thể giúp đáp ứng hơn 10% nhu cầu dầu diesel của Mỹ. Tuy nhiên, con số này cần được xem xét kỹ, bởi mức 440.000 thùng/ngày là tổng sản lượng cung ứng cho thị trường toàn cầu, chứ không chỉ là lượng dầu diesel dành riêng cho thị trường Mỹ. Trên thực tế, Trung Quốc và Ấn Độ hiện là những khách hàng chính mua dầu của Nga. Nói cách khác, tác động của việc cung cấp lượng dầu ra thị trường đến đến giá bán lẻ nhiên liệu tại Mỹ nhiều khả năng sẽ không đáng kể.
Vì sao tổng thống Mỹ lại thúc đẩy một thỏa thuận, vừa bị chỉ trích trong nội bộ, vừa không mang lại tác động đáng kể trên thực tế ?
Mặc dù khả năng Nga thực hiện được các cam kết này là xa vời, và tác động đến thị trường Mỹ dự báo sẽ không đáng kể, nhưng trước mắt, thông báo này cũng tạo một tác động tâm lý nhất định có lợi cho tổng thống Mỹ.
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, giá dầu diesel theo một số hợp đồng mua có kỳ hạn đã giảm khoảng 5%. Giá hợp đồng có kỳ hạn giảm không chắc đã tác động ngay lập tức đến giá xăng bán lẻ. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ đã tăng 70% kể từ khi chiến tranh chống Iran nổ ra ngày 28/02 (đạt mức kỷ lục 6,52 đô la/gallon ngày 22/9/2026, giảm nhẹ còn 6,23 đô la đầu tháng 10), đây là một phản hồi từ thị trường có lợi cho phe của tổng thống Mỹ ngay trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ, sẽ diễn ra trong ít tuần nữa.
Tuy nhiên, một tác động lớn khác của thỏa thuận này có thể là, tổng thống Mỹ đã gửi một tín hiệu tích cực đến tổng thống Nga, như một động thái nhằm cải thiện quan hệ song phương. Bằng việc được phép nối lại hoạt động xuất khẩu trong một thời gian mà không bị trừng phạt, Nga sẽ có thể bán được dầu với giá cao hơn. Điện Kremlin cũng hy vọng Nhà Trắng sẽ gây sức ép buộc Kiev phải đơn phương chấm dứt các cuộc tấn công vào các cơ sở dầu mỏ.
Việc Nhà Trắng bật đèn xanh cho Nga bán dầu diesel vốn bị mặt trận các nước ủng hộ Ukraina siết chặt trừng phạt, mang lại thêm nguồn lực để tiếp tục chiến tranh, đã bị Kiev và nhiều đối tác, lên án như một hành động phản bội. Quyết định này cũng đi ngược lại chính sách của Mỹ mới đây trong việc siết chặt trừng phạt Nga (đạo luật trừng phạt Nga mang tên cố thượng nghị sĩ Lindsey Graham, ngày 18/09/2026).
https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20261012-nga-th%E1%BB%8Fa-thu%E1%BA%ADn-v%E1%BB%9Bi-m%E1%BB%B9-tung-ra-th%E1%BB%8B-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF-h%C3%A0ng-tri%E1%BB%87u-t%E1%BA%A5n-d%E1%BA%A7u-diesel-th%E1%BB%B1c-h%C6%B0-ra-sao