2024-05-20
Chuyên gia pháp lý: Việc bổ nhiệm Biện lý Đặc biệt Jack Smith là vi phạm Hiến Pháp
(Catherine Yang, Epoch Times, 20/5/2024)
Vài ngày trước khi Tổng chưởng lý Merrick Garland bổ nhiệm Biện lý
Đặc biệt Jack Smith để điều tra cựu Tổng thống Donald Trump, những
chuyên gia đã và đang dõi theo các cuộc điều tra của Bộ Tư pháp đặt câu
hỏi về sự cần thiết của việc bổ nhiệm này. Ông Smith được bổ nhiệm ngày
18/011/2022.
Liệu việc bổ nhiệm một công tố
viên trưởng “độc lập” có làm suy yếu chính vẻ ngoài độc lập khỏi chính
trị của Bộ Tư pháp không? Liệu công tố viên mới được bổ nhiệm có làm vụ
án tiến triển chậm chạp không?
Những lo ngại đó giờ đây đã thành hiện thực, mặc dù không phải vì những lý do đã được dự đoán trước.
Ngày 22/06, Thẩm phán Tòa án Địa
hạt Hoa Kỳ Aileen Cannon sẽ nghe các tranh luận về một kiến nghị bác bỏ
vụ kiện cựu Tổng thống Trump về tài liệu mật dựa trên việc bổ nhiệm biện
lý đặc biệt một cách bất hợp pháp. Những chuyên gia đưa ra giả định
pháp lý này nói với The Epoch Times rằng họ dự định tham gia với cách là
bên thân hữu của tòa án (amici curiae).
Biện lý đặc biệt được bổ nhiệm để làm gì?
Các tổng chưởng lý đã và đang thuê các
biện lý đặc biệt kể từ trước khi Bộ Tư pháp được thành lập vào năm 1870,
thông qua một đạo luật đặt ra các rào cản một cách cụ thể về việc thuê
và trả lương cho các luật sư bên ngoài làm biện lý đặc biệt.
Một thế kỷ sau, với vụ bê bối
Watergate, Quốc hội quyết định cần có một công tố viên thực sự độc lập
để điều tra các nhân sự cấp cao của nhánh hành pháp, kể cả tổng thống.
Năm 1978, Quốc hội đã thông qua một dự luật đạo đức thành lập Văn phòng
Biện lý Độc lập.
Mặc dù còn gây tranh cãi, nhưng
luật này đã được cải tổ và phê chuẩn lại nhiều lần trước khi Quốc hội để
cho hết hạn vào năm 1999.
Ngay trước khi hết hạn, Bộ Tư
pháp dưới quyền của Tổng chưởng lý Janet Reno đã tạo ra bộ quy định
riêng của bộ cho việc bổ nhiệm một biện lý đặc biệt.
Bộ này xác định rằng tổng chưởng
lý có thể bổ nhiệm một biện lý đặc biệt nếu một vụ việc “có thể gây ra
xung đột lợi ích cho Bộ hoặc các trường hợp đặc biệt khác,” sau đó chỉ
thị cho tổng chưởng lý chọn một người nào đó “bên ngoài Chính phủ Hoa
Kỳ.”
Trong vài năm nay, Bộ Tư pháp đã phát hiện ra nhiều “tình huống bất thường.”
Năm 2017, Tổng chưởng lý Rod
Rosenstein lâm thời đã bổ nhiệm Biện lý Đặc biệt Robert Mueller để điều
tra sự can thiệp của Nga vào cuộc bầu cử tổng thống năm 2016.
Năm 2020, Tổng chưởng lý William
Barr bổ nhiệm Biện lý Đặc biệt John Durham để điều tra xem liệu nhân
viên liên bang có vi phạm luật trong khi điều tra cuộc bầu cử tổng thống
năm 2016 hay không.
Năm 2022, ông Smith được bổ nhiệm để điều tra các vấn đề liên quan đến cựu Tổng thống Trump.
Năm 2023, Biện lý Đặc biệt Robert
Hur được bổ nhiệm để điều tra việc di chuyển có thể là không được phép
đối với các hồ sơ mật tại nhiều nơi ở của Tổng thống Joe Biden, và Biện
lý Đặc biệt David Weiss được bổ nhiệm để đảm nhận cuộc điều tra đang
diễn ra về người con trai đầu Hunter Biden [của Tổng thống Biden.]
Các chuyên gia cân nhắc
Khi cựu Tổng thống Trump kháng cáo cho
lời bào chữa về quyền miễn trừ tổng thống lên Tối cao Pháp viện, cựu
Tổng chưởng lý Hoa Kỳ Edwin Meese III đã nhanh chóng đệ trình một một
bản tóm tắt ý kiến từ thân hữu của tòa án (amicus brief) lập luận rằng
trước khi vụ việc này có thể được tiến hành, Tối cao Pháp viện nên giải
quyết vấn đề liệu một công dân bình thường có thể được trao thẩm quyền
một cách hợp pháp để triệu tập một đại bồi thẩm đoàn, điều tra, và truy
tố một cựu tổng thống hay không.
Ông Meese, cùng tranh luận với
các học giả và giáo sư về luật Hiến Pháp Steven Calabresi và Gary
Lawson, giữ quan điểm rằng ông Garland không có thẩm quyền cấp cho ông
Smith “thẩm quyền thi hành luật hình sự đặc biệt” như vậy, vì năm 1999
các tổng chưởng lý đã mất đi thẩm quyền đó.
Tình cờ là, bản thân ông Meese đã
bị một biện lý độc lập điều tra khi luật này vẫn còn hiệu lực. Những
giáo sư này là chuyên gia trong vấn đề thuộc lĩnh vực này, và hồi năm
2019 đã viết một nghiên cứu lập luận rằng việc bổ nhiệm Biện lý Đặc biệt
Robert Mueller là trái pháp luật vì những lý do tương tự.
Điều khoản Bổ nhiệm của Hiến Pháp
quy định rằng tổng thống có thẩm quyền bổ nhiệm một số quan chức mà các
tòa án coi là những quan chức “đứng đầu” hay là “thượng cấp,” những
người mà việc bổ nhiệm họ phải được Quốc hội xác lập thông qua luật, và
việc bổ nhiệm họ phải được Thượng viện xác nhận. Điều khoản này cũng quy
định rằng Quốc hội có thể, thông qua luật, cho phép những người đứng
đầu bộ bổ nhiệm các quan chức “thuộc cấp.”
Bản tóm tắt ý kiến thân hữu của
tòa này cho rằng ông Smith sử dụng thẩm quyền của một “quan chức đứng
đầu hoặc thượng cấp” mà không được bổ nhiệm thông qua quy trình hợp pháp
theo Điều khoản Bổ nhiệm.
Ông Meese, ông Calabresi, và ông
Lawson lập luận rằng lẽ ra cách thức đúng đắn sẽ là bổ nhiệm một Chưởng
lý Hoa Kỳ hiện đang đương chức làm biện lý đặc biệt, hoặc bổ nhiệm một
biện lý đặc biệt bên ngoài phục vụ dưới quyền của một Biện lý Hoa Kỳ.
“Ông Smith là vị hoàng đế không mặc quần áo’ kinh điển,” bản tóm tắt ý kiến thân hữu của tòa án gửi Tối cao Pháp viện viết.
Các luật sư của cựu Tổng thống Trump
trong một vụ kiện thứ hai đã nắm lấy lập luận này, đệ đơn kiến nghị lên
Tòa án Địa hạt Nam Florida. Họ lập luận rằng việc bổ nhiệm ông Smith đã
vi phạm Điều khoản Bổ nhiệm, và không có nguồn tài trợ lâu dài nào được
phân bổ cho một văn phòng biện lý đặc biệt, do đó bản cáo trạng đó nên
bị bác bỏ.
Ông Meese, ông Calabresi, và ông
Lawson, cũng như các chuyên gia khác, đã đệ trình một bản tóm tắt ý kiến
thân hữu của tòa án khác để ủng hộ cho kiến nghị trong vụ kiện này.
Trong một bản tóm tắt ý kiến từ thân
hữu tòa án khác, giáo sư Seth Barrett Tillman lập luận rằng ông Smith
không phải là một viên chức thượng cấp cũng không phải là viên chức
thuộc cấp, mà hiện giờ đúng ra là một “người làm công” cho Bộ Tư pháp.
Ông Tillman đã viết nhiều về các
vấn đề liên quan, và lập luận rằng tiền lệ của Tối cao Pháp viện cho
thấy để trở thành một viên chức Hoa Kỳ đòi hỏi chức vụ đó phải có thời
hạn lâu dài.
Trong vụ Hoa Kỳ kiện Hartwell năm
1867, Tối cao Pháp viện đã xác định sự khác biệt giữa nhân viên hợp
đồng và viên chức. Thẩm phán Noah Swayne đã viết rằng một chức vụ “bao
gồm các khái niệm về nhiệm kỳ, thời hạn, thù lao, và nghĩa vụ.”
Một thập niên sau, Tối cao Pháp
viện vận dụng bốn yếu tố trong vụ Hoa Kỳ kiện Germaine, cập nhật lại
định nghĩa rằng các viên chức cần phải ở những vị trí “có tính liên tục
và thường trực, không mang tính thời vụ hay tạm thời.” Phán quyết trong
vụ Hoa Kỳ kiện Germain đã được viện dẫn trong các vụ kiện sau này liên
quan đến việc phân biệt giữa khái niệm “viên chức” và “người làm công”
của Hoa Kỳ.
“Tính chất của chức vụ biện lý
đặc biệt là vị trí này sẽ được bãi nhiệm khi vụ truy tố này kết thúc,”
ông Tillman nói với The Epoch Times. “Đây không phải là một vị trí
thường trực; không phải là một vị trí mang tính liên tục.”
Và nếu ông Smith không phải là
một viên chức, thì “việc ông ấy truy tố bất cứ ai là điều hoàn toàn trái
pháp luật,” ông Tillman cho biết. Khác với quan điểm của nhóm thân hữu
tòa án trước đó, ông ấn định rằng vụ kiện này có thể cứu vãn được nếu
như được giao cho một Chưởng lý Hoa Kỳ cùng ông Smith đảm nhận chức vụ
đó.
Ông Smith lập luận rằng tổng
chưởng lý có thẩm quyền theo luật định để bổ nhiệm những biện lý đặc
biệt như ông, do Điều khoản Bổ nhiệm của Hiến Pháp cho phép người đứng
đầu các bộ bổ nhiệm “các viên chức thuộc cấp,” và Quốc hội “cũng đã quy
định rằng Tổng Chưởng lý được phép ‘bổ nhiệm các viên chức… để điều tra
và truy tố các tội phạm nhắm vào Hoa Kỳ.’”
Các công tố viên viện dẫn một bộ
quy định mà Bộ Tư pháp quản lý việc bổ nhiệm biện lý đặc biệt làm một
chức vụ có thẩm quyền theo luật định, và lập luận rằng nguồn tài trợ
không phải là vấn đề vì Quốc hội đã ban hành các khoản phân bổ cố định
vô thời hạn để “thanh toán mọi chi phí cần thiết cho các cuộc điều tra
và truy tố của các nhóm công tố viên độc lập được bổ nhiệm.”
Ông Smith đang khởi tố hai vụ
kiện nhắm vào cựu TT Trump, nhưng cựu TT Trump không thể đưa ra bản kiến
nghị này trong vụ kiện 06/01 ở Hoa Thịnh Đốn. Năm 2018, Thẩm phán Tòa
án Khu vực Thủ đô Hoa Thịnh Đốn Beryl Howard đã ra phán quyết tại khu
vực này rằng ông Mueller được bổ nhiệm theo Hiến Pháp và phán quyết này
được giữ nguyên khi kháng cáo vào năm 2019.
Việc bổ nhiệm này có ý nghĩa gì?
Trong một bài xã luận, ông Calabresi đã
viết rằng việc chấp nhận cho ông Smith tiếp tục việc truy tố có thể
khiến cho việc kết tội bị bác bỏ, chỉ bởi vì những năm sau sự kiện này,
một tòa án cấp cao hơn xét thấy rằng việc bổ nhiệm ông Smith là vi hiến.
Ông Calabresi lập luận rằng triển vọng này ngày càng tăng khi sáu Thẩm
phán Tối cao Pháp viện giữ quan điểm tương tự về ông Smith theo Điều
khoản Bổ nhiệm.
Ông Calabresi viết: “Mọi việc mà
ông ấy thực hiện kể từ khi được bổ nhiệm giờ đều trở thành vô hiệu.” Ông
giải thích chi tiết hơn về ý nghĩa của việc một tổng chưởng lý được
phép trao quyền thi hành đó cho bất cứ cá nhân nào.
“Chúng tôi không mong muốn rằng các
Tổng Chưởng lý tương lai của Hoa Kỳ, chẳng hạn những người mà ông Donald
Trump có thể sẽ bổ nhiệm nếu ông tái đắc cử vào năm 2024, có thể chọn
bất cứ luật sư vô lại nào ngoài kia và trao cho anh ta quyền hạn mà Tổng
Chưởng lý Merrick Garland đã trao cho thường dân Jack Smith,” ông viết.
“Hãy nghĩ xem điều đó sẽ có thể dẫn tới chuyện gì trong thời đại
McCathy hay dưới thời chính phủ Tổng thống Grant, Tổng thống Harding,
Tổng thống Truman, hay Tổng thống Nixon, thời đại mà toàn bộ các Tổng
Chưởng lý đều tha hóa.”
Khi Tối cao Pháp viện nghe các
tranh luận về việc bảo vệ quyền miễn trừ của cựu Tổng thống Trump hồi
tháng Tư, Thẩm phán Clarence Thomas đã đưa ra nghi vấn về việc bổ nhiệm
biện lý đặc biệt, mặc dù nghi vấn này không được đem ra tranh luận. Một
số thẩm phán từng viết về các vấn đề liên quan trước đây cho thấy họ
thực sự có quan điểm tương tự như ông Calabresi.
Năm 1998, ông Brett Kavanaugh đã
viết một bài nghiên cứu: “Tổng thống và Công tố viên Độc lập,” với các
lập luận yêu cầu cải tổ khi quy chế thành lập Văn phòng Cố vấn Độc lập
được ấn định là sẽ hết hạn vào năm tiếp theo (1999.) Quan điểm của ông
là đôi khi cũng cần đến công tố viên bên ngoài, tuy nhiên nên được bổ
nhiệm làm các viên chức thượng cấp theo Điều khoản Bổ nhiệm. Vào thời
điểm đó, các công tố viên độc lập được bổ nhiệm bởi một hội đồng gồm ba
thẩm phán.
“Một ‘biện lý đặc biệt’ nên được
bổ nhiệm theo cách thức mà Hiến Pháp quy định đối với việc bổ nhiệm các
viên chức cấp cao khác của cơ quan hành pháp: được Tổng thống đề cử và
được Thượng viện xác nhận,” ông Kavanaugh viết.
Cựu công tố viên liên bang John O’Connor nói với The Epoch Times rằng vấn đề thẩm quyền của ông Smith “khá là rõ ràng.”
Ông O’Connor phần nào đồng ý với
bên thân hữu của tòa án ở chỗ: một người ở vị trí của ông Smith cần có
sự xác nhận của Thượng viện, và cách thức đúng đắn sẽ là bổ nhiệm một
Chưởng lý Hoa Kỳ.
Ông Smith từng giữ chức Chưởng lý
Hoa Kỳ lâm thời cho Địa hạt Trung phần Tennessee, nhưng bên thân hữu
của tòa án cho rằng việc đó không nói lên điều gì cả, vì vào lúc ông
Garland bổ nhiệm ông Smith làm biện lý đặc biệt thì ông là một thường
dân truy tố tội ác chiến tranh tại Tòa án Công lý Quốc tế.
Trước đây ông Smith cũng từng là
thành viên của Bộ Tư pháp, với tư cách là trưởng bộ phận liêm chính công
quyền. Ông O’Connor cho rằng điều này khiến tính độc lập bị suy yếu chứ
không như mong đợi rằng việc bổ nhiệm sẽ mang lại tính độc lập.
“Ông ấy không hề độc lập chút
nào,” ông O’Connor cho biết. Khác với bên thân hữu của tòa án, ông
O’Connor tin rằng các quy định của Bộ Tư Pháp cho phép tổng chưởng lý bổ
nhiệm biện lý đặc biệt, tuy nhiên người này cần phải thực sự độc lập,
chứ không xem việc bổ nhiệm đó như một “công cụ che đậy” như thể là có
tính độc lập.
Ông O’Connor lập luận rằng với thâm niên làm việc tại Bộ Tư pháp như vậy, ông Smith hiểu rõ rằng ông buộc phải từ bỏ vị trí này.
“Tôi
nghĩ rằng ông Garland đã chọn ông Smith vì ông ta là một người ngoan
cường, và ông Garland có thể tin tưởng rằng ông Smith sẽ không thoái lui
và sẽ không thực hiện bất cứ hành động tùy ý nào có lợi cho ông Trump.”
Theo hiểu biết của ông về vụ kiện
Mar-a-Lago, phần lớn các cáo buộc về việc lưu giữ thông tin mật đều bị
bác bỏ, “nhưng cáo buộc nói dối và cản trở thì không phải là vô lý.”
Đương nhiên, ông nói “không ai
muốn nghe theo điều đó.” Ông cũng nói rằng những người ủng hộ cựu TT
Trump sẽ không xem xét tính thực chất của bất cứ cáo buộc nào do “sự bất
công” của vụ kiện nói chung, mặc dù những người không ủng hộ cựu TT
Trump thì không muốn nghe rằng các cáo buộc đều là tồi tệ.
Ông O’Connor cho rằng nếu một
công tố viên thực sự độc lập đảm nhận vụ kiện này, thì hẳn là có sự thận
trọng và trung lập, đồng thời khiến công chúng thấm nhuần niềm tin vào
hệ thống tư pháp.
Nhóm biên dịch tin tức Anh ngữ Epoch Times Tiếng Việt