2026-04-13
BẢY HUYỀN THOẠI VỀ CHIẾN TRANH IRAN
(Michael Doran, Hudson Institute, 13/4/2026)
Tại sao rất nhiều người, cả cánh tả và cánh hữu, cứ hiểu sai về Trump?
Hành động của Donald Trump ở Trung Đông liên tục gây ngạc nhiên cho giới chính sách đối ngoại và giới tinh hoa truyền thông. Theo các nhà bình luận ở cả cánh hữu và cánh tả, lý do là Trump là một kẻ cuồng nhiệt - hoặc, như Jon Stewart và cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Jake Sullivan gần đây đã đồng ý trên The Daily Show, có lẽ nghiện cocaine.
Tuy nhiên, trong khi Trump đã nhiều lần thách thức sự đồng thuận của Washington DC về Iran và các đồng minh của họ trong một năm rưỡi qua, không có hậu quả thảm khốc nào mà các nhà bình luận có ảnh hưởng dự đoán đã xảy ra. Chiến tranh thế giới thứ ba đã không nổ ra. Nền kinh tế toàn cầu vẫn chưa sụp đổ. Thay vào đó, giới lãnh đạo Iran đã chết hoặc bị chặt đầu, chương trình vũ khí hạt nhân của họ bị chôn vùi dưới những ngọn núi đổ nát, và hầu hết hải quân của họ nằm dưới đáy biển. Trong khi sự mất mát của 13 quân nhân Mỹ là một vấn đề nghiêm trọng, hầu như không phải hàng ngàn người chết và bị thương thường được dự đoán là hậu quả của bất kỳ hành động lớn nào của Mỹ. Israel vẫn tồn tại. Ả Rập Saudi, UAE và Kuwait, cùng với trữ lượng dầu mỏ của họ cũng vậy.
Trump đã trừng phạt nặng nề để đổi lấy những hậu quả tương đối nhẹ, nhưng các chuyên gia khẳng định rằng một Iran bậc thầy đang ra lệnh cho các sự kiện. Chiến thuật chiến đấu "thành công" của Tehran được cho là đã buộc ông Trump phải chấp nhận một lệnh ngừng bắn. Những người chứng kiến sau đó đã bối rối khi Mỹ rút khỏi các cuộc đàm phán ở Islamabad và thực hiện các bước để mở lại eo biển Hormuz, gây thiệt hại chiến lược cho Trung quốc và lợi ích của các nhà sản xuất năng lượng Mỹ.
Một phần, những bất ngờ tiếp tục đến, bởi vì những người hiểu biết (cognoscenti) từ chối ghi nhận Trump và Netanyahu đã giành chiến thắng. Vào ngày 11 tháng 4, nhà báo Tom Friedman của New York Times đã nói to phần im lặng trên Smerconish của CNN. Ông thừa nhận rằng trong khi ông muốn thấy chế độ Iran bị đánh bại về mặt quân sự "bởi vì chế độ này là một chế độ khủng khiếp đối với người dân và khu vực", vấn đề thực sự đối với ông là một điều hoàn toàn khác: "Tôi thực sự không muốn thấy Bibi Netanyahu hoặc Donald Trump được củng cố về mặt chính trị bởi cuộc chiến này vì họ là hai con người khủng khiếp. Cả hai đều tham gia vào các dự án phản dân chủ ở đất nước của họ [Mỹ]. Cả hai đều bị cáo buộc là kẻ lừa đảo. Họ là những người khủng khiếp, khủng khiếp đang làm những điều khủng khiếp đối với vị thế của Mỹ trên thế giới và vị thế của Israel trên thế giới".
Thái độ của Friedman không phải là đặc biệt. Trên phần lớn các phương tiện truyền thông Mỹ và Israel, các học giả dày dạn kinh nghiệm không thể gạt bỏ sự khinh miệt của họ đối với Trump và Netanyahu và đã tham gia vào điệp khúc miêu tả chiến dịch này như một chủ nghĩa phiêu lưu không mục đích. Khi làm như vậy, họ thúc đẩy chính những lập luận phục vụ kẻ thù của Mỹ, làm suy yếu uy tín của một hành động răn đe thành công và làm suy yếu vị thế của các liên minh mạnh mẽ chia sẻ gánh nặng trong thế kỷ 21.
Chiến dịch của Trump về Iran đang tỏ ra rất khó để phân tích đối với nhiều nhà quan sát vì đó là hai cuộc xung đột trong một. Trên chiến trường, nó đưa lực lượng Mỹ và Israel chống lại Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran. Ở trong nước, trong lĩnh vực chiến tranh ý thức hệ, nó đặt hai hệ thống niềm tin chiến lược đối địch của Mỹ chống lại nhau – nhưng với một sự thay đổi (twist). Ở một góc là những người bảo thủ truyền thống, đại diện ngày nay là Donald Trump và Benjamin Netanyahu. Ở phía khác là những người tiến bộ xuyên quốc gia liên kết với Barack Obama và Joe Biden. Nhưng phía này rất đông đúc: đứng bên cạnh họ là những nhân vật theo chủ nghĩa cô lập có ảnh hưởng như Tucker Carlson và các tổ chức định hướng kiềm chế như Viện Cato và Ưu tiên Quốc phòng (Defense Priorities), những người thường xuyên lặp lại cùng một lập luận, thường là lặp lại nguyên văn (verbatim).
Tại sao cánh hữu theo chủ nghĩa biệt lập lại kề vai sát cánh với cánh tả toàn cầu? Cùng với một nhóm kẻ thù chung là Trump và Netanyahu, những người cấp tiến và những người ưu tiên nước Mỹ chia sẻ sự không thích sự lãnh đạo toàn cầu của Mỹ và việc sử dụng lực lượng quân sự, và do đó cả hai đều bào chữa cho hành vi của kẻ thù của Mỹ trong khi đổ lỗi cho bất kỳ cuộc xung đột nào. Khi nói đến việc giải thích chính sách đối ngoại của Trump và kết quả của nó, hai nhóm thường hoạt động như một.
Ngược lại, quan điểm cô lập tiến bộ không tương thích với chủ nghĩa bảo thủ truyền thống của Mỹ sau chiến tranh. Những người bảo thủ coi Cộng hòa Hồi giáo là một chế độ thần quyền cách mạng cam kết mở rộng khu vực, tiêu diệt Israel và trục xuất Hoa Kỳ khỏi Trung Đông. Cùng với Trung quốc, Nga và Triều Tiên, Cộng hòa Hồi giáo tìm cách lật đổ trật tự toàn cầu do Mỹ lãnh đạo - sử dụng chương trình hạt nhân của họ như một sự bảo đảm an toàn cho các hành động gây hấn của họ. Do đó, Hoa Kỳ không có lựa chọn nào khác ngoài việc giành lấy chương trình từ móng vuốt của chế độ.
Những người cấp tiến và những người bạn đồng hành của họ trong phong trào Nước Mỹ trên hết thúc đẩy một quan điểm thay thế dựa trên ba nguyên tắc chính. Thứ nhất, lực lượng quân sự không thể giải quyết thách thức hạt nhân của Iran. Iran sở hữu các lựa chọn bất đối xứng, chẳng hạn như đóng cửa eo biển Hormuz, vượt trội hơn lợi ích của hành động tấn công. Thứ hai, ngoại giao vẫn là công cụ tốt nhất để kiểm soát Cộng hòa Hồi giáo. Thứ ba, ổn định khu vực đòi hỏi Mỹ phải tạo khoảng cách giữa mình và các đồng minh, đặc biệt là Israel. Hoa Kỳ nên cư xử ít hơn với tư cách là đồng minh thời chiến của Israel và nhiều hơn là một trung gian hòa giải giữa Jerusalem và Tehran.
Trong cuộc tranh luận công khai, những người cấp tiến và "những người kiềm chế" (restrainers) MAGA trình bày ba nguyên tắc của họ như bản chất của chủ nghĩa hiện thực cứng đầu. Họ lập luận rằng có những giới hạn nghiêm ngặt về những gì sức mạnh quân sự của Mỹ có thể đạt được ở Trung Đông. Một chính sách đối ngoại khôn ngoan nên thừa nhận chúng. Chỉ những người ngây thơ hoặc bị định hướng bởi ý thức hệ mới tin rằng ý chí và sức mạnh có thể bẻ cong thực tế theo mục đích của họ.
Tuy nhiên, sự cúi đầu thận trọng và kiềm chế nhân danh "chủ nghĩa hiện thực" chủ yếu là một loại giả tạo. Điều đầu tiên không phải là sự tôn trọng thực tế, mà là ý thức hệ. Thông điệp luôn giống nhau: rút lui quân sự khỏi Trung Đông, lập ngoại giao với Iran và tách Mỹ khỏi Israel. Không có quan điểm nào phát xuất một số logic chiến lược bất biến hoặc các sự kiện trên thực địa. Chúng là những nguyên tắc cố định, cung cấp ống kính thông qua các sự kiện được tường thuật.
Dưới đây là bảy điểm cốt lõi mà những người cấp tiến và các phần tử kiềm chế trong MAGA đang xây dựng một câu chuyện sai lầm về cuộc chiến tranh Iran.
HUYỀN THOẠI MỘT: Đây là cuộc chiến tự chọn
Trong năm tuần qua, những người phản đối chính quyền Trump đã nhiều lần gọi đây là "một cuộc chiến tự chọn", một cuộc xung đột mà tổng thống phát động mà không có lý do hoặc mục đích chính đáng (coherent). "Khi chúng tôi hỏi, chính quyền đang làm gì? Họ không thể trả lời câu hỏi đó vì họ không biết tại sao họ lại ở đó ngay từ đầu," Jake Sullivan nói với người dẫn chương trình cấp tiến Jon Stewart. "Họ đã không thể cho chúng tôi câu trả lời về tất cả những gì về điều này."
Trên thực tế, chính quyền đã đưa ra một lý do rõ ràng và thuyết phục. Nó giảm xuống còn hai mệnh lệnh lồng vào nhau. Đầu tiên là lằn ranh đỏ lâu đời của Trump. Như tổng thống đã tuyên bố nhiều lần trong nhiều năm, "Iran không thể có vũ khí hạt nhân. Nó rất đơn giản." Thứ hai là điều kiện cho phép khiến lằn ranh đỏ này trở nên khẩn cấp: vượt trội (overmatch). Máy bay không người lái và hỏa tiễn đạn đạo của Iran có thể áp đảo hệ thống phòng không và hỏa tiễn của Israel, Mỹ, và các đồng minh vùng Vịnh của họ.
Trong "Chiến tranh 12 ngày" tháng 6/2025, Iran đã chịu tổn thất nặng nề đối với kho vũ khí đạn đạo của mình, với khoảng 1.500 hỏa tiễn và các cơ sở sản xuất quan trọng. Tổng thống Trump hy vọng rằng những tổn thất đó sẽ làm dịu hành vi của Iran và đưa Tehran đến bàn đàm phán. Hy vọng đó đã được chứng minh là vô căn cứ.
IRGC ngay lập tức chuyển sang xây dựng lại. Công việc được nối lại tại các nhà máy sản xuất, và kho dự trữ ở các thành phố hỏa tiễn ngầm tăng lên. Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ IRGC Majid Mousavi tuyên bố vào tháng 1 năm 2026 rằng kho vũ khí trên thực tế đã phát triển mạnh mẽ kể từ cuộc chiến tháng 6 và sản lượng trên nhiều lĩnh vực đã vượt quá mức trước chiến tranh. Tình báo Israel đánh giá rằng Iran đang trên đà dự trữ khoảng 8.000 hỏa tiễn đạn đạo vào năm 2027.
Khi bắt đầu cuộc chiến, Ngoại trưởng Marco Rubio mô tả sự vượt trội là yếu tố thúc đẩy Mỹ hành động. "Mỹ đang tiến hành một chiến dịch để loại bỏ mối đe dọa từ hỏa tiễn đạn đạo tầm ngắn của Iran và mối đe dọa từ hải quân của họ, đặc biệt là đối với các tài sản hải quân", ông nói tại một cuộc họp báo ngày 2 tháng 3. Sau đó, ông định lượng mối đe dọa. "Theo một số ước tính, họ đang sản xuất hơn 100 hỏa tiễn mỗi tháng. So sánh với sáu hoặc bảy hỏa tiễn đánh chặn có thể được chế tạo mỗi tháng".
Con số đã tự nói lên điều đó, và nó đặt ra hai mối đe dọa đan xen vào nhau. Đầu tiên là thông thường. Iran sẽ sớm có đủ hỏa tiễn và máy bay không người lái để áp đảo hệ thống phòng thủ của Israel và mọi căn cứ của Mỹ trong khu vực. Thứ hai là hạt nhân. Kho vũ khí khổng lồ loại thông thường sẽ đóng vai trò như một lá chắn mà Iran có thể theo đuổi vũ khí hạt nhân mà không sợ bị trả đũa - trực tiếp vi phạm lằn ranh đỏ của tổng thống. Nếu Iran không được kiểm soát, ông Rubio giải thích, họ sẽ sớm "có quá nhiều hỏa tiễn thông thường, rất nhiều máy bay không người lái, và có thể gây ra nhiều thiệt hại, đến mức không ai có thể làm bất cứ điều gì về chương trình hạt nhân của họ". Một khi Iran vượt qua ngưỡng đó, mà Rubio gọi là "điểm miễn trừ" (point of immunity), sẽ vĩnh viễn không ai có thể làm gì được họ.
Do đó, nước Mỹ có ba lựa chọn. 1) Không làm gì cả và Iran sẽ sớm bước vào vùng miễn trừ được đảm bảo bởi vượt trội (overmatch). 2) Để Israel tấn công một mình thì Iran sẽ tấn công lực lượng Mỹ và gây thương vong đáng kể. 3) Hoặc hợp tác với Israel để loại bỏ mối đe dọa không thể chấp nhận được đối với cả hai nước.
HUYỀN THOẠI 2: Hiệp ước JCPOA đã trung hòa và ổn định Iran trước khi Trump phá vỡ nó
Trong khi tranh luận về chiến tranh, các cựu nhân viên của chính quyền Obama và Biden cũng đang cố gắng biện minh cho thỏa thuận hạt nhân của Obama và chiến lược đã tạo ra nó. Sullivan nói với Stewart rằng JCPOA đã hoạt động hiệu quả. Iran đã "tuân thủ thỏa thuận. Ngay cả tình báo Israel cũng nói rằng họ đang tuân thủ thỏa thuận." Sullivan cho rằng việc Trump đơn phương rút khỏi thỏa thuận năm 2018 đã phá vỡ tình trạng thành công này.
Câu chuyện này không phù hợp với thực tế theo ba cách quan trọng. Đầu tiên, dòng thời gian không hoạt động. Trump đã rút khỏi thỏa thuận hạt nhân vào tháng 5 năm 2018. Tehran đã không bắt đầu làm giàu uranium của mình đến 60%, một ngưỡng lớn rút ngắn đáng kể con đường dẫn đến vũ khí hạt nhân, cho đến tháng 4 năm 2021. Nói cách khác, Tehran đã thực hiện bước nhảy vọt quan trọng này dưới sự theo dõi của Biden, không phải của Trump.
Và Biden đã phản ứng như thế nào? Với sự hòa giải. Chính quyền đã ngừng thực thi các biện pháp trừng phạt (dầu mỏ), đặc biệt là đối với người mua là Trung quốc. Xuất khẩu dầu mỏ của Iran tăng vọt, và cùng với đó là doanh thu của chế độ. Khi thời gian đột phá của Iran thu hẹp xuống còn vài tuần, Biden và nhóm của ông đã mô tả mối đe dọa ngày càng tăng mà nó đã tạo ra là lỗi của Trump. Theo họ, mọi bước tiến hạt nhân của Iran không chỉ trở thành hậu quả của việc rút khỏi thỏa thuận năm 2018 mà còn là lời biện minh cho việc hòa giải lần nữa. Sau đó, Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan đã nói rõ ràng như vậy vào tháng 4 năm 2022, khi Iran đang chạy đua về phía trước dưới nhiệm kỳ tổng thống của Biden. Ông giải thích, tiến trình của nó "là tác động trực tiếp của việc [Trump] rút khỏi thỏa thuận hạt nhân, khiến chúng ta kém an toàn hơn, khiến chúng ta ít được nhìn thấy hơn. Và đó là một trong những lý do chúng tôi theo đuổi con đường ngoại giao, một lần nữa, khi tổng thống nhậm chức".
Biden đã đơn phương khôi phục logic cốt lõi của thỏa thuận JCPOA. Các biện pháp trừng phạt được nới lỏng trong khi các hạn chế hạt nhân sụp đổ. Tehran đã vượt qua các hạn chế về quy mô kho dự trữ uranium và mức độ làm giàu uranium trong khi Washington nới lỏng áp lực và theo đuổi ngoại giao theo các điều khoản của Iran. Những gì Sullivan trình bày như sự sụp đổ của thỏa thuận là sự tiếp tục của nó trên các điều khoản bất đối xứng, là việc Washington ngoan ngõan chiều theo mà không có đi có lại về phía Tehran.
Khi việc thực thi các biện pháp trừng phạt suy yếu và doanh thu từ dầu mỏ từ Trung quốc chảy vào, chế độ này đã không ôn hòa. Iran đã tăng tốc các chương trình hỏa tiễn và máy bay không người lái, tăng cường hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm và củng cố các khả năng hiện đang xác định chiến trường. Việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt đã tạo ra doanh thu. Hỏa tiễn, máy bay không người lái và ủy nhiệm được tài trợ bởi doanh thu. Những khả năng đó đã tạo ra sự vượt trội làm xói mòn khả năng răn đe.
JCPOA và việc thực hiện trên thực tế của Biden đã tài trợ và cho phép các khả năng đẩy khu vực đến xung đột quy mô lớn. Dưới thời Biden, Iran đạt mức làm giàu 60%, mở rộng chương trình hỏa tiễn và máy bay không người lái. Vụ thảm sát ngày 7 tháng 10 ở Israel là kết quả trực tiếp của tư thế chiến lược ngày càng thuận lợi của Iran.
Do đó, Mỹ phải đối mặt với sự lựa chọn chiến lược tương tự vào cuối tiến trình JCPOA như lúc đầu, nhưng trong điều kiện tồi tệ hơn và chống lại một đối thủ mạnh hơn. Chính sách này, có nghĩa là, bảo đảm rằng cuộc đối đầu sẽ diễn ra sau khi Iran tiến gần hơn đến quyền miễn trừ.
HUYỀN THOẠI 3: Biden đã rút nước Mỹ khỏi các cuộc chiến Trung Đông
"Khi chúng tôi rời nhiệm sở, nước Mỹ không có chiến tranh lần đầu tiên sau 25 năm", Jake Sullivan nói với Jon Stewart. Trong câu chuyện này, Biden đã dũng cảm chấm dứt "cuộc chiến vĩnh viễn" ở Trung Đông. Ông Sullivan lưu ý, ông Trump đã vận động tranh cử vào năm 2024 với tư cách là "ứng cử viên hòa bình", chỉ để thay đổi hướng đi, một cách sai lầm và đẩy nước Mỹ trở lại vào cuộc xung đột không cần thiết.
Tuyên bố này trái ngược với thực tế, nói ra để duy trì việc bảo vệ JCPOA, kiềm chế giải pháp quân sự và cho rằng ngoại giao với Iran đã có hiệu quả. Bằng cách tránh đối đầu trực tiếp với Tehran và giảm bớt sự can dự quân sự của Mỹ, chính quyền Biden đã mang lại sự ổn định trong khu vực và mang lại cho người kế nhiệm một sự bình yên chưa từng có.
Thực tế kể một câu chuyện khác, chương bạo lực nhất bắt đầu vào ngày 7-10-2023, khi Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đẩy không chỉ Israel mà cả Hoa Kỳ vào một trong những cuộc chiến tranh quan trọng nhất của kỷ nguyên hiện đại. Cuộc xung đột đó vẫn chưa kết thúc và nó đang định hình lại toàn bộ Trung Đông. Nhóm Biden đã đóng khung ngày 7 tháng 10 là một cuộc xung đột Palestine - Israel. Khung hình này đã thúc đẩy viễn tưởng rằng chính nước Mỹ không tham gia vào cuộc chiến. Nó cũng không đổ lỗi cho Iran đối với các hành động tàn bạo hàng loạt và bắt cóc con tin của Hamas, do đó cho phép chính quyền duy trì sự tiếp cận ngoại giao của mình với Tehran.
Trong khi đó, Khamenei đã huy động toàn bộ Trục kháng chiến trong một cuộc chiến bất đối xứng chống lại hệ thống liên minh của Mỹ. Hezbollah đã tham gia cuộc chiến vào ngày 8 tháng 10, khi họ bắt đầu các cuộc tấn công hàng ngày vào biên giới phía bắc của Israel, được hiệu chỉnh để làm giảm dân số ở phía bắc Israel, làm chảy máu lực lượng Israel và gây áp lực buộc Mỹ buộc phải ngừng bắn để duy trì quyền lực của Hamas. Vài tuần sau, Houthi đã phóng hỏa tiễn và máy bay không người lái vào Israel trong khi ngăn chặn các hoạt động vận chuyển quốc tế ở Biển Đỏ. Các lực lượng dân quân do Iran kiểm soát ở Iraq và Syria đã mở một chiến dịch trực tiếp chống lại các căn cứ của Mỹ. Không có động thái nào trong số này có vẻ rất hòa bình.
Từ tháng 1/2021 đến tháng 1/2025, các lực lượng do Iran hậu thuẫn đã tiến hành hàng trăm cuộc tấn công vào nhân viên và tài sản của Mỹ trên khắp Trung Đông, với phần lớn diễn ra sau ngày 7/10/2023. Chúng bao gồm hơn 170 cuộc tấn công vào các căn cứ của Mỹ ở Iraq, Syria và Jordan, cộng với hàng chục nỗ lực chống lại các tàu của Hải quân Mỹ ở Biển Đỏ và Vịnh Aden. Ba quân nhân Mỹ đã thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương.
Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin đã công khai thừa nhận 83 cuộc tấn công vào lực lượng Mỹ chỉ tính đến trước tháng 10/2023. Sau vụ thảm sát ngày 7 tháng 10 của Hamas, giết chết 46 công dân Mỹ, các lực lượng ủy nhiệm của Iran đã phóng thêm hàng trăm hỏa tiễn, rockets và máy bay không người lái. Chỉ riêng Houthi đã tiến hành hàng chục chiến dịch chống lại tàu chiến Mỹ.
Trong bất kỳ thời đại nào trước đây, một chiến dịch kéo dài ở quy mô này chống lại các căn cứ và tàu hải quân của Mỹ sẽ được gọi là chiến tranh mở. Chính quyền Biden gọi đó là hòa bình lịch sử.
HUYỀN THOẠI 4: Tehran sẵn sàng thỏa hiệp
Sullivan nói với Stewart rằng, chỉ vài ngày trước khi Mỹ và Israel chặt đầu chế độ ở Tehran, Iran đã đưa ra một đề xuất nghiêm túc trên bàn. Với sự giúp đỡ của các nhà hòa giải Oman ở Geneva, Tehran đã đưa ra những nhượng bộ "đã đi một chặng đường dài để giải quyết vấn đề hạt nhân". Tuy nhiên, theo Sullivan, nhóm Trump chỉ đơn giản là không hiểu những gì đang được đề nghị.
Trong các cuộc phỏng vấn truyền thông, Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi mô tả đề xuất của Iran là một bước đột phá đưa một thỏa thuận "trong tầm tay của chúng tôi". Tehran đề xuất không dự trữ uranium làm giàu, với vật liệu hiện có được pha trộn xuống mức tự nhiên và chuyển đổi thành nhiên liệu lò phản ứng. Nó cung cấp cho IAEA quyền truy cập đầy đủ vào tất cả các địa điểm liên quan, giảm hoặc tạm dừng làm giàu và thậm chí khả năng Mỹ tham gia vào chương trình hạt nhân dân sự trong tương lai. Đổi lại, họ tìm cách nới lỏng các biện pháp trừng phạt và giải phóng tài sản. Nhìn một cách riêng biệt, những thuật ngữ này nghe có vẻ có ảnh hưởng sâu rộng, nhưng chúng không làm thay đổi cấu trúc căn bản của JCPOA.
Chế độ coi chương trình hạt nhân, kho vũ khí hỏa tiễn và máy bay không người lái, và mạng lưới ủy nhiệm của mình như một tổ hợp quyền lực duy nhất. Trong các cuộc đàm phán, họ đưa ra những nhượng bộ tạm thời và có thể đảo ngược về mức độ làm giàu và kho dự trữ để đổi lấy việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt, trong khi vẫn duy trì những gì quan trọng. Uranium pha loãng có thể được làm giàu lại. Kho dự trữ có thể được xây dựng lại. Trong khi đó, cơ sở công nghiệp, chuyên môn kỹ thuật và hệ thống quân sự rộng lớn hơn của Iran mà chương trình hạt nhân là một phần không thể thiếu sẽ vẫn không bị ảnh hưởng.
Theo JCPOA ban đầu, việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt không làm dịu chế độ. Iran đã tăng tốc các chương trình hỏa tiễn và máy bay không người lái, tăng cường mạng lưới ủy nhiệm và xây dựng các khả năng hiện cho phép chế độ này giữ 20% nguồn cung cấp năng lượng của thế giới làm con tin. Một thỏa thuận mới với các điều khoản cũ sẽ chỉ đơn giản là chuyển thêm đòn bẩy cho Tehran trong khi họ chờ đợi một chính quyền mới của đảng Dân chủ ở Washington sẽ chấp nhận một cuộc đột phá.
HUYỀN THOẠI 5: Israel kéo Mỹ vào cuộc chiến
Trong cuộc phỏng vấn với Stewart, Jake Sullivan đã tách mình ra khỏi thuyết âm mưu thô thiển rằng đuôi Israel đang vẫy Mỹ. "Tôi chưa bao giờ tin chuyện đó," ông nói. Nhưng sau đó ông nhanh chóng tiết lộ sự liên kết của mình với chủ nghĩa chống đế quốc tiến bộ, trong đó nước Mỹ vĩnh viễn là Satan vĩ đại: "Tôi cảm thấy như [người Israel] là vật tế thần thuận tiện cho Hoa Kỳ để tiếp tục cuộc phiêu lưu đế quốc của chúng ta ở khu vực đó của thế giới."
Đồng thời, ông xác nhận tiền đề căn bản rằng Israel dắt mũi nước Mỹ và chống lại lợi ích của mình. Chính quyền Trump, ông nhấn mạnh, không thể giải thích "cuộc chiến này là gì". Trump và nhóm của ông "không biết tại sao họ lại ở đó ngay từ đầu". Ngược lại, Netanyahu biết chính xác những gì ông muốn: "phá vỡ Iran" và gây hỗn loạn. Sullivan sau đó đã đưa ra một sự khác biệt về lợi ích. Israel, ông gợi ý, có thể sống chung với một Iran đổ vỡ. Hoa Kỳ thì không thể. Một Iran đổ vỡ sẽ đe dọa eo biển Hormuz, đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt, kích hoạt dòng người tị nạn và gây bất ổn cho nền kinh tế thế giới. Trong câu chuyện này, mục đích rõ ràng của Israel đã lôi kéo Mỹ vào một cuộc chiến phục vụ lợi ích của Israel, không phải lợi ích của Mỹ.
Một bài báo quan trọng của New York Times vào ngày 7 tháng 4 về cuộc họp Phòng Tình huống ngày 11 tháng 2, 2026 đã củng cố ấn tượng tương tự. Netanyahu đến với một lời chào hàng tự tin cho sự thay đổi chế độ, hoàn chỉnh với một đoạn video dựng phim về các nhà lãnh đạo tiềm năng hậu thần quyền, và Trump phản ứng tích cực. "Nghe có vẻ tốt đối với tôi," ông ấy nói. Tình báo Mỹ sau đó bác bỏ một số phần trong kế hoạch của Israel là "lố bịch". Ngụ ý rõ ràng là một Netanyahu diều hâu đã gây sức ép trong nhiều tháng trong khi một đội ngũ Mỹ bị chia rẽ bị kéo theo bởi một nhà lãnh đạo tách rời khỏi thực tế đến mức ông hầu như không thể tiếp thu những gì ông được nói bởi những người suy nghĩ khôn ngoan của mình.
Huyền thoại này bỏ qua thực tế trung tâm là dự luật trao quyền cho Iran được hỗ trợ bởi JCPOA đã được đưa lên bàn làm việc của Trump. Đầu tiên, mối đe dọa vượt trội của Iran, mối nguy hiểm được mô tả trong HUYỀN THOẠI Một, gây nguy hiểm cho cả Israel và Hoa Kỳ cùng một lúc. Hỏa tiễn của Iran nhắm vào Tel Aviv có thể dễ dàng nhắm mục tiêu vào các tài sản và căn cứ hải quân của Mỹ trên khắp khu vực. Vào đêm trước của cuộc chiến, mối đe dọa đã xảy ra ngay lập tức, được chia sẻ và ngày càng tăng. Do đó, lợi ích chiến lược của Mỹ và Israel đã được liên kết: làm suy giảm mối đe dọa của Iran trước khi nó trở nên không thể kiểm soát được. Không có sự đồng tâm nào về "cuộc phiêu lưu đế quốc" có thể thay đổi những con số cơ bản đó.
Thứ hai, Tổng thống Trump được ghi nhận là coi Cộng hòa Hồi giáo là một mối đe dọa chết người kể từ đầu những năm 1980 - rất lâu trước khi Netanyahu trình bày vào tháng 2 năm 2026 tại Bạch Cung. Ông đã vận động trong ba cuộc bầu cử riêng biệt về việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, lặp lại quyết tâm hành động hàng chục lần. Trong khi Barack Obama đã bày tỏ sự ngưỡng mộ của mình đối với trùm khủng bố Iran, Qassem Soleimani, Trump đã ám sát ông. Bản năng của ông phù hợp với Netanyahu vì cả hai nhà lãnh đạo đều nhận ra mối nguy hiểm không thể chấp nhận được do thái độ chống phương Tây hung hăng của Iran gây ra, giờ đây được nhấn mạnh bởi các mối đe dọa vượt trội và đột phá hạt nhân. Thay vì bị kéo vào chiến tranh, Mỹ đã dẫn đầu chiến dịch với tư cách là đối tác cấp cao trong một chiến dịch đồng bộ mà Trump hoàn toàn chịu trách nhiệm và ghi nhận.
Chính quyền Trump đã nhiều lần mô tả mối quan hệ quân sự Mỹ-Israel là khuôn mẫu lý tưởng cho các liên minh thế kỷ 21. Chiến lược Quốc phòng năm 2026 gọi Israel là một "đồng minh kiểu mẫu", "sẵn sàng và có thể tự vệ với sự hỗ trợ quan trọng nhưng hạn chế từ Mỹ", một đồng minh không yêu cầu Mỹ chiến đấu thay mặt mình. Israel nổi bật gần như độc nhất vô nhị trong số các đối tác của Mỹ: đây là một trong số rất ít đồng minh có khả năng độc lập tiến hành các chiến dịch quân sự cường độ cao, bền vững mà không yêu cầu bộ binh Mỹ giúp hoặc tham gia chiến đấu trực tiếp. Sự tự lực này, cho phép Israel hoạt động như một lực lượng mạnh mẽ, trái ngược hoàn toàn với nhiều đồng minh khác phụ thuộc vào sự hiện diện rộng rãi của lực lượng Mỹ, hậu cứ và các yếu tố hỗ trợ.
HUYỀN THOẠI 6: Đối đầu với Iran thì lơ là Trung quốc
Tổng thống Biden đã chỉ đạo nhân viên của mình chấm dứt "chiến tranh vĩnh viễn", Jake Sullivan nói với Jon Stewart, bởi vì "Trung quốc vô cùng hạnh phúc khi thấy Hoa Kỳ bị trói buộc trong chiến tranh ở Trung Đông trong khi họ đi vòng quanh thế giới với sự hào phóng của mình, cố gắng giành ảnh hưởng". Xung đột với Iran, ông ngụ ý, chuyển hướng sự chú ý của Mỹ khỏi cuộc cạnh tranh thực sự, không tập trung ở Trung Đông mà ở Thái Bình Dương.
Tuyên bố dựa trên một giả định đơn giản: Trung Đông và sự cạnh tranh với Trung cộng là những chiến trường riêng biệt. Họ không phải vậy.
Trung quốc đóng vai trò là huyết mạch kinh tế chính của Iran thông qua việc mua hàng loạt dầu bị trừng phạt và quan trọng hơn là nhà cung cấp các thành phần quan trọng duy trì sức mạnh quân sự của Iran: natri perchlorate cho nhiên liệu hỏa tiễn rắn, sợi carbon và thiết bị điện tử lưỡng dụng. Những đầu vào này cho phép Iran xây dựng lại và mở rộng kho vũ khí hỏa tiễn hiện đang đe dọa các lực lượng và đồng minh của Mỹ.
Vai trò của Bắc Kinh vượt ra ngoài nguồn cung. Các công ty Trung quốc đã cung cấp hình ảnh vệ tinh và dữ liệu nhắm mục tiêu được Houthi sử dụng để tấn công các tàu Mỹ và đồng minh ở Biển Đỏ. Khi những cuộc tấn công đó làm gián đoạn hoạt động vận chuyển toàn cầu, các tàu Trung quốc và Nga đã được phép đi lại an toàn trong khi tàu bè phương Tây phải đối mặt với hỏa tiễn, máy bay không người lái và việc thay đổi lộ trình tốn kém. Bắc Kinh không phải là người ngoài cuộc. Nó cố tình kích động và thu lợi từ chính sự gián đoạn mà các lực lượng Mỹ được khai triển để ngăn chặn.
Minh họa rõ ràng nhất về động lực này là vào tháng 1/2024, khi Sullivan bay đến Bangkok để gặp Ngoại trưởng Vương Nghị và yêu cầu Bắc Kinh sử dụng "đòn bẩy thiết yếu với Iran" để kiềm chế Houthi. Bạch Cung cho biết họ sẽ "chờ xem kết quả".
Kết quả đến nhanh chóng. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Kurt Campbell, Bắc Kinh không chỉ từ chối mà còn khuyến khích Houthi nhắm mục tiêu vào tàu bè của các quốc gia khác. Khi giao thông Biển Đỏ sụp đổ, các tàu có liên hệ với Trung quốc đã tăng cường quá cảnh và đạt được lợi thế thương mại. Sullivan đã yêu cầu Trung quốc đóng cửa một hoạt động phục vụ lợi ích của Trung quốc. Nhưng họ gia tăng mánh mung của họ.
Đoạn này phơi bày lỗ hổng ở trung tâm của phe cấp tiến, coi Iran và Trung quốc là đối tác tiềm năng trong việc ổn định hệ thống, thay vì là các tác nhân phối hợp khai thác hệ thống đó. Trong khi đó, Bắc Kinh đã xây dựng đòn bẩy đối với hai điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất ở Ấn Độ Dương: eo biển Bab al-Mandab, neo đậu bởi căn cứ của họ ở Djibouti, và eo biển Hormuz, do đối tác Iran kiểm soát. Trong bất kỳ tình huống bất ngờ nào của Đài Loan, những điểm nghẽn này trở nên quyết định. Nhật Bản phụ thuộc vào họ cho khoảng 90% lượng dầu nhập khẩu, Hàn Quốc khoảng 70% và Đài Loan khoảng 60%. Sự gián đoạn sẽ làm tê liệt các đồng minh của Mỹ trong khi khiến Trung quốc tương đối bị cô lập.
Sự yếu kém ở Trung Đông không giúp Mỹ bảo tồn sức mạnh quân sự của mình cho châu Á. Nó trao cho Bắc Kinh đòn bẩy đối với các dòng chảy năng lượng và các tuyến đường hàng hải duy trì các liên minh châu Á mà chiến lược của Mỹ ở Thái Bình Dương phụ thuộc vào.
Chiến dịch của Trump và Netanyahu chống lại Iran phải được hiểu trong bối cảnh này. Việc sản xuất hỏa tiễn, khả năng hải quân và mạng lưới ủy nhiệm của Iran làm giảm áp lực lên các lực lượng Mỹ, bảo đảm các tuyến năng lượng quan trọng và không cho Trung quốc một công cụ bất đối xứng mà họ đã vun đắp cẩn thận.
Tuyên bố rằng đối đầu với Iran sẽ làm mất tập trung khỏi Trung quốc là đảo ngược thực tế. Các chính sách ưu tiên về kiềm chế (quân sự), không làm gì và giữ khoảng cách với Israel đã củng cố Iran, mở rộng đòn bẩy của Trung quốc và khiến cuộc chiến hiện tại không thể tránh khỏi. Những gì ngày nay cho thấy, như một kỷ luật chiến lược, đã giúp tạo ra chính những tình huống đòi hỏi sức mạnh.
HUYỀN THOẠI 7: Trump và Netanyahu là những kẻ hiếu chiến cuồng nhiệt
Theo những kẻ cấp tiến, những bệnh lý cá nhân của Trump và Netanyahu đã kéo Hoa Kỳ vào một cuộc chiến không cần thiết và nguy hiểm. "Bạn có thực sự nghĩ rằng [Trump] tin... Ông ấy đã bẻ khóa mật mã và bây giờ ông ấy là bất khả chiến bại không?" Jon Stewart hỏi Jake Sullivan. "Tôi thề với Chúa, tôi biết mọi người - cocaine đã làm điều này với họ. Đây cũng giống vậy. Đây là cách một người sử dụng cocaine hành động. Một người nghiện cocaine giống như, tôi là người giỏi nhất. Không, tôi không thể bị ngăn cản." Jake Sullivan trả lời không do dự: "Tôi không thể nói tốt hơn. Có đấy."
Thay vì thừa nhận rằng nhiều năm theo đuổi một thỏa hiệp với Iran đã tạo ra một đối thủ mạnh hơn, nguy hiểm hơn, những người cấp tiến cho rằng sự sụp đổ trong cách tiếp cận của họ là do tính cách phi lý của đối thủ của họ. Giá như các nhà lãnh đạo lạnh lùng hơn, kiềm chế hơn vẫn tiếp tục nắm quyền, sự hòa hoãn mong manh với Tehran sẽ tiếp tục không bị gián đoạn.
Chủ nghĩa giản lược tâm lý này bây giờ đã trở thành một bản cáo trạng rộng lớn hơn. Trump và Netanyahu, những người chỉ trích khẳng định họ "không có chiến lược". Sự thất bại của họ trong việc đạt được thành công hoàn toàn - thay đổi chế độ, loại bỏ hoàn toàn mọi cơ sở ngầm, hoặc xóa bỏ hoàn toàn cơ sở hạ tầng quân sự của Iran - được cho là chứng minh quan điểm đó.
Hồ sơ kể một câu chuyện khác. Chiến dịch Mỹ - Israel đã đạt được các mục tiêu chiến lược cốt lõi của mình: ngăn chặn sự tiến bộ của Iran đối với khả năng vũ khí hạt nhân và làm suy giảm đáng kể chương trình hỏa tiễn đạn đạo của họ, cùng nhau đã đặt ra mối đe dọa hiện hữu ngày càng tăng đối với Israel và khu vực. Trước chiến dịch, Iran đã nhanh chóng thúc đẩy cả hai chương trình, với phần lớn cơ sở hạ tầng quan trọng của họ đang trên bờ vực bị chôn vùi quá sâu dưới lòng đất để có thể tấn công hiệu quả.
Chiến dịch không kích chung đã giáng một đòn tàn khốc vào ngành công nghiệp vũ khí của Iran, loại bỏ các nhà khoa học chủ chốt và đã khiến mốc thời gian hạt nhân lùi lại nhiều năm. Đồng thời, phần lớn mạng lưới sản xuất hỏa tiễn mới của Iran đã bị phá hủy trước khi chúng có thể được bảo vệ hoàn toàn.
Kết quả không phải là loại bỏ hoàn toàn mọi cơ sở ngầm hoặc bệ phóng hỏa tiễn, mà là sự gián đoạn dứt khoát các khả năng nguy hiểm nhất của Iran. Khi bụi lắng xuống, Iran cũng bị tê liệt về kinh tế.
Kết quả này tạo thành một thành công rõ ràng vì nó làm giảm đáng kể mối nguy hiểm trước mắt mà không đòi hỏi tiêu chuẩn "chiến thắng hoàn toàn" không thể đạt được, thường được yêu cầu bởi các nhà phê bình, những người ở Jerusalem và Washington sẽ khăng khăng phủ nhận chiến thắng của họ bằng bất cứ giá nào đối với cảm giác thực tế của chính họ. Chiến dịch này cũng tạo ra những tác động thứ cấp quan trọng: mạng lưới ủy nhiệm của Iran đã bị suy yếu rõ rệt. Bản thân chế độ phải đối mặt với áp lực nội bộ ngày càng tăng có thể dẫn đến sự sụp đổ từ bên trong.
Cuối cùng, Israel và Hoa Kỳ đã bước vào cuộc xung đột đối mặt với một mối đe dọa nghiêm trọng, và nó đã giảm bớt một cách có ý nghĩa và có thể kiểm chứng được. Đó là thước đo căn bản của chiến thắng trong chiến tranh. Điều mà những người phản đối gạt bỏ nhưng lại phải thừa nhận rõ ràng rằng thời gian (window) cho hành động hiệu quả đang đóng lại. Trump đã hành động trước khi nó đóng sầm lại.
Tehran tự cho chiến dịch này như một thất bại với hy vọng tập hợp sự đồng cảm của quốc tế trong khi hạ thấp những lỗ hổng ngày càng sâu sắc của chính chế độ. Họ cũng tham gia với Moscow và Bắc Kinh để ngăn chặn quan hệ đối tác quân sự mới mà Trump và Netanyahu đã tạo ra. Nếu liên minh thành công, nó sẽ không chỉ làm suy yếu một thành viên chủ chốt của trục chống Mỹ mà còn minh chứng cho tầm nhìn bảo thủ về các liên minh được xây dựng dựa trên các đối tác có năng lực, tự lực. Việc Chiến lược Quốc phòng Quốc gia năm 2026 chỉ ra một tương lai mà Mỹ gánh vác gánh nặng toàn cầu ít hơn. Kết quả đó trực tiếp làm suy yếu sở thích của đối thủ về một nước Mỹ suy yếu, bị phân tâm bị trói buộc bởi các cuộc xung đột khu vực bất tận.
Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Bắc Kinh, Moscow và Tehran phát sóng cốt truyện "những kẻ cuồng vọng không có chiến lược". Điều đáng thất vọng hơn nhiều là rất nhiều phe đối lập trong nước và đồng minh – phần lớn Đảng Dân chủ, phe chống Netanyahu ở Israel, The New York Times, và phần lớn báo chí châu Âu – lặp lại cùng một kịch bản gần như nguyên văn, bỏ qua thực tế rằng chính các chính sách ưa thích của họ đã tạo ra một tình huống để vũ lực không thể hoạt động. Mô hình tiến bộ chứng minh thiệt hại do tự nó gây ra cho chính nó - một động thái võ jujitsu hoàn hảo [dùng sức của địch thủ đánh lại địch thủ].
Lịch sử sẽ ghi điều ngược lại: những người nhận ra mối đe dọa và hành động trước khi quá muộn (before the window closed) đã đối phó với thế giới như nó vốn có và bảo vệ lợi ích quốc gia. Những người yêu cầu kiềm chế cho đến khi kiềm chế không còn là một lựa chọn đã xây dựng chính sách của họ dựa trên những tưởng tượng gây nguy hiểm cho tất cả chúng ta.
https://www.hudson.org/foreign-policy/seven-myths-about-iran-war-michael-doran
https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/seven-myths-iran-war-michael-doran
Michael Doran là một thành viên cao cấp và giám đốc Trung tâm Hòa bình và An ninh ở Trung Đông tại Viện Hudson, thành viên cao cấp tại Viện Brookings, giảng viên Đại học New York, Đại học Princeton và Đại học Central Florida, và là nguyên giám đốc cao cấp trong Hội đồng An ninh Quốc gia thời TT Bush
NVV