2026-07-01
Nỗ lực táo bạo của Trump nhằm chấm dứt quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ không phải là một thất bại hoàn toàn tại Tòa án Tối cao
(Joan Biskupic, CNN, 1/7/2026)
Khi Tổng thống Donald Trump dùng bút Sharpie đen ký sắc lệnh hành pháp vào ngày đầu tiên trở lại nhiệm kỳ vào tháng 1 năm 2025 nhằm hạn chế quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ, ông nói, “Đây là một việc lớn.”
Đó là một nước cờ táo bạo.
Và về cơ bản, nó đã thất bại. Tòa án Tối cao, với tỷ lệ 6-3, đã bác bỏ nỗ lực của ông nhằm chấm dứt sự đảm bảo rằng tất cả trẻ em sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân, bất kể tình trạng nhập cư của cha mẹ chúng.
Đa số đã tái khẳng định một quan niệm lâu đời về quyền công dân tự động, được củng cố bởi Tu chính án thứ 14, quy định rằng “Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Hoa Kỳ, và thuộc thẩm quyền của Hoa Kỳ, đều là công dân của Hoa Kỳ và của tiểu bang nơi họ cư trú.”
Nhưng nỗ lực tổng thể của Trump – dù cực đoan đến đâu – đã đạt được những bước tiến đáng ngạc nhiên cả trong lĩnh vực pháp lý và công chúng.
Chính quyền đã nhận được một số sự ủng hộ từ dư luận, bao gồm sự hậu thuẫn của 25 tiểu bang và một số lượng đáng kể các thành viên Quốc hội, cho một ý tưởng từ lâu đã bị coi là lạc hậu. Quan trọng hơn cho tương lai, trong khi ba thẩm phán hoàn toàn phản đối, thì thẩm phán thứ tư (Brett Kavanaugh) đã cùng những người phản đối cho rằng không có sự vi phạm Tu chính án thứ 14. (Kavanaugh đã ký vào phán quyết đa số ngăn chặn sắc lệnh hành pháp của Trump nhưng quan điểm của ông dựa trên sự vi phạm các đạo luật nhập cư năm 1940 và 1952.)
Kavanaugh gợi ý rằng Trump có thể đạt được mục tiêu của mình thông qua luật liên bang mới.
“Quốc hội có thể – phù hợp với Tu chính án thứ 14 – sửa đổi (các luật liên bang có liên quan) hoặc ban hành luật mới thiết lập các ngoại lệ đối với quyền công dân theo nguyên tắc nơi sinh cho trẻ em sinh ra từ công dân nước ngoài cư trú bất hợp pháp hoặc tạm thời trong nước.”
Khái niệm đó đã tiếp thêm động lực cho Trump và các đồng minh đảng Cộng hòa vào hôm thứ Ba. Tổng thống đã viết trên Truth Social ngay sau khi phán quyết trong vụ Trump kiện Barbara được đưa ra: “Tòa án Tối cao đã giữ nguyên quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ, điều này thật tệ cho đất nước chúng ta, nhưng chúng ta có thể dễ dàng bổ sung điều đó tại Quốc hội thông qua luật pháp, với sự ủng hộ của Tổng thống, điều mà giờ đây đã được xác định trong quá trình này. Không cần thiết phải sửa đổi Hiến pháp dài dòng và rắc rối!”
Trump đã sai khi cho rằng bất kỳ đạo luật nào có thể vượt qua sự bảo đảm hiến pháp của Hoa Kỳ – ít nhất là với tòa án hiện tại. Đa số năm thẩm phán, đứng đầu là Chánh án John Roberts, cho rằng Hiến pháp bảo vệ quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ. Ông được sự ủng hộ của các thẩm phán bảo thủ khác như Amy Coney Barrett và các thẩm phán tự do Sonia Sotomayor, Elena Kagan và Ketanji Brown Jackson.
Trong ý kiến ngắn gọn và mạnh mẽ của mình, Roberts cho rằng không thể quay đầu lại. Ông dựa trên nền tảng sâu xa của luật theo tục lệ Anh, nguồn gốc của nước Mỹ và lịch sử thời kỳ Tái thiết của Tu chính án thứ Mười Bốn.
“Quyền công dân, cả xưa và nay, là quyền được có các quyền – được tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta,” Roberts viết. “Những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó cho ‘mọi người sinh ra tự do trên đất nước này.’ Chúng ta vẫn giữ lời hứa đó cho đến ngày nay.”
Phó Tổng thống JD Vance đã nói về một “tia hy vọng” trên Fox News hôm thứ Tư. Lá phiếu của Kavanaugh cùng với những người phản đối khác “có nghĩa là khái niệm quyền công dân theo nơi sinh, vốn là điều phi lý đối với Tu chính án thứ 14, khái niệm đó đang đứng trước nguy cơ sụp đổ.”
Tranh cãi về quyền công dân theo nơi sinh càng có lợi cho Trump bởi những gì nó tạo ra trong một phán quyết riêng biệt của Tòa án Tối cao năm ngoái. Khi tranh chấp về sắc lệnh ngày nhậm chức của ông lần đầu tiên được đưa ra trước các thẩm phán, họ đã sử dụng vụ án này để hạn chế đáng kể quyền lực của các thẩm phán tòa án cấp dưới trong việc ngăn chặn các sáng kiến của tổng thống trên toàn quốc.
Phán quyết này đánh dấu một chiến thắng quan trọng ban đầu cho Trump trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông. Các thẩm phán tòa án cấp dưới đã áp đặt các lệnh cấm toàn diện như vậy đối với chính phủ để ngăn chặn các chính sách gây tranh cãi của Trump được thực thi trên khắp đất nước.
* Trọng tâm trong chương trình nghị sự của Trump
Các phán quyết đa số và thiểu số hôm thứ Ba, trải dài 189 trang, đảm bảo rằng những ảnh hưởng của sắc lệnh hành pháp của Trump sẽ tiếp tục.
“Phán quyết này sẽ không chấm dứt cuộc tranh luận,” luật sư kháng cáo Charles Cooper, người đại diện cho Thượng nghị sĩ Eric Schmitt của Missouri và dân biểu Chip Roy của Texas, hai trong số các thành viên Đảng Cộng hòa của Quốc hội đứng về phía chính quyền Trump, cho biết. “Nếu vụ án này không làm được gì khác, thì nó đã soi sáng một số tổn thất nghiêm trọng do quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ.”
Thẩm phán Samuel Alito, trong tuyên bố phản đối của mình, mở đầu bằng vấn đề “du khách sinh con, những phụ nữ đến đây chỉ với mục đích sinh con và sau đó nhanh chóng trở về nhà.” Alito khẳng định rằng quyết định hôm thứ Ba sẽ duy trì “một động lực mạnh mẽ để nhập cảnh hoặc ở lại đất nước này bất hợp pháp.”
(Vụ việc này cũng đã thúc đẩy những người sẵn sàng bảo vệ quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ. Hai phần ba trong số hơn 60 đơn kiến nghị "ủng hộ tòa án" trong vụ án này đã đứng về phía các nhóm bảo vệ quyền của người nhập cư chống lại Trump.)
Trump đã biến sắc lệnh hành pháp này thành trọng tâm trong chương trình nghị sự chống nhập cư của mình. Tòa án của Roberts đã ủng hộ nhiều sáng kiến khác, bao gồm cả quyết định của chính quyền Trump vào tuần trước về việc chấm dứt viện trợ nhân đạo được gọi là "tình trạng bảo vệ tạm thời" cho người Haiti, người Syria và những người di cư khác có quê hương bị tàn phá bởi xung đột quân sự hoặc động đất và các thảm họa thiên nhiên khác.
Nhưng nỗ lực nhằm hạn chế quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ dường như đặc biệt mang tính cá nhân đối với Trump, người đã có bước đi táo bạo là tham dự phiên tranh luận miệng của Tòa án Tối cao vào ngày 1 tháng 4.
Những người nhập cư và những người ủng hộ họ, những người đã kiện, lập luận rằng sắc lệnh từ chối quyền công dân cho trẻ em sinh ra từ các bà mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc chỉ có thị thực tạm thời tại Mỹ đã vi phạm Tu chính án thứ 14 và các đạo luật liên bang có nội dung tương tự.
“Quy tắc rõ ràng và cố định của Tu chính án thứ 14 đã góp phần vào sự phát triển và thịnh vượng của quốc gia chúng ta,” Cecillia Wang của ACLU, đại diện cho những người thách thức, đã nói với các thẩm phán trong phần tranh luận miệng. “Nó xuất phát từ văn bản và lịch sử. Nó khả thi và ngăn chặn sự thao túng. Sắc lệnh hành pháp thất bại trên tất cả các điểm đó. Hàng loạt luật của Mỹ sẽ trở nên vô nghĩa, hàng ngàn trẻ em Mỹ sẽ ngay lập tức mất quyền công dân, và nếu bạn tin vào lý thuyết của chính phủ, quyền công dân của hàng triệu người Mỹ, trong quá khứ, hiện tại và tương lai, có thể bị đặt dấu hỏi.”
* Vấn đề về ‘nơi cư trú’
Các luật sư của Trump đã bám vào cụm từ “thuộc thẩm quyền” của Tu chính án thứ 14. Luật sư trưởng Hoa Kỳ D. John Sauer cho biết điều khoản này yêu cầu một người phải “thường trú” tại Hoa Kỳ để thiết lập lòng trung thành trực tiếp với quốc gia.
“Điều khoản về quyền công dân được thông qua ngay sau Nội chiến để cấp quyền công dân cho những người nô lệ mới được giải phóng và con cái của họ, những người có lòng trung thành với Hoa Kỳ đã được thiết lập qua nhiều thế hệ thường trú tại đây,” Sauer lập luận. “Nó không cấp quyền công dân cho con cái của những người đến thăm tạm thời hoặc người nhập cư bất hợp pháp, những người không có lòng trung thành như vậy.”
Nhưng đa số thẩm phán theo Roberts kết luận rằng Quốc hội chưa bao giờ xem xét việc coi nơi thường trú của một cá nhân là điều kiện để được cấp quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra tại Hoa Kỳ.
“Nếu Quốc hội có ý định dựa vào nơi thường trú của mỗi cá nhân để xác định quyền công dân… thì có lý do để mong đợi rằng ít nhất sẽ có một số cuộc thảo luận về chủ đề này,” Roberts viết, thêm rằng từ “nơi thường trú” hầu như không xuất hiện trong các cuộc thảo luận và tranh luận liên quan đến Điều khoản về quyền công dân.
Khi Thẩm phán Roberts công bố phán quyết từ bục cao vào thứ Ba, ông trình bày nó với giọng điệu bình tĩnh, khách quan, như thể kết quả rất dễ dàng và hoàn toàn có thể dự đoán được. Và sau bảy phút tương đối nhanh chóng trình bày phán quyết, ông kết luận, “Chúng ta không có bước đột phá nào ở đây.”
Ý kiến bằng văn bản của ông cũng ngắn gọn tương tự, chỉ 26 trang.
Tuy nhiên, sự nhiệt huyết của những người phản đối, vốn đã thúc đẩy các động thái của chính quyền Trump, là không thể phủ nhận.
Trong bản phản đối dài 91 trang của mình, Thẩm phán Thomas bày tỏ đánh giá gay gắt nhất về phán quyết của đa số, khi ông lặp lại lập trường của chính quyền Trump rằng Tu chính án thứ 14 được ban hành sau Nội chiến đã đặc biệt đảm bảo quyền công dân cho những người nô lệ được giải phóng và con cái của họ.
“Tòa án đã làm trầm trọng thêm lịch sử đáng buồn của Tu chính án thứ 14, vốn được thiết kế và hiểu là để đảm bảo quyền bình đẳng cho người da đen được giải phóng nhưng thay vào đó đã bị sử dụng sai mục đích cho các dự án chính trị mà Quốc hội Tái thiết(sau nội chiến)không ủng hộ.”
Khi kết thúc phần ý kiến của mình, Thẩm phán Thomas đã trích dẫn ý kiến phản đối của Thẩm phán John Marshall Harlan trong vụ án Plessy v. Ferguson năm 1896, vụ án đã duy trì sự phân biệt chủng tộc trên tàu hỏa và các cơ sở công cộng khác.
“Điều khoản về quyền công dân ‘đã góp phần rất lớn vào phẩm giá và vinh quang của quyền công dân Mỹ’”, Thomas viết, “Ý kiến ngày hôm nay đã làm giảm giá trị của quyền công dân đó.”
Và Thomas viết, với một quan điểm mà chắc chắn Trump sẽ tán thành: “Tôi không chắc rằng ý kiến ngày hôm nay sẽ đứng vững trước thử thách của thời gian.”
https://www.cnn.com/2026/07/01/politics/trump-supreme-court-birthright-citizenship-major-accomplishment-analysis
NVV