2026-05-14
Vì sao Tập Cận Bình lại viện dẫn bẫy Thucydides?
Trong cuộc gặp với Trump, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã đề cập đến một giả thuyết tâm huyết của một học giả người Mỹ về cuộc đấu tranh giữa các siêu cường. Có lý do cho điều đó.
(Aaron MacLean, The Free Press, 4/5/2026)
Nếu các nhà phê bình là những nghệ sĩ thất bại, thì trong trái tim của mỗi học giả về quan hệ quốc tế đều ẩn chứa khát vọng nắm giữ quyền lực thực sự đối với các vấn đề của nhân loại. Đôi khi một học giả như Henry Kissinger đạt được chức vụ cao. Nhưng điều tốt nhất tiếp theo là những ý tưởng về chính trị thế giới của mình được những người quyền lực nhắc đến: bằng chứng thú vị cho thấy những ý tưởng đó đang định hình tư duy chính trị của giới tinh hoa, và thậm chí có thể cả các sự kiện thế giới.
Vậy thì hẳn Graham Allison, người đã phổ biến ý tưởng về “Bẫy Thucydides”, sẽ rất vui mừng khi nghe Tập Cận Bình nhắc đến khái niệm này trong hội nghị thượng đỉnh tuần này tại Bắc Kinh. Hôm thứ Năm, khi hai nhà lãnh đạo tập trung cho hội nghị thượng đỉnh tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh, Tập Cận Bình đã có bài phát biểu mở đầu bằng tiếng Trung và cảnh báo rằng Mỹ và Trung Quốc nên cảnh giác, theo bản dịch chính thức bằng tiếng Anh, với “Bẫy Thucydides”. Đây không phải là lần đầu tiên Tập Cận Bình viện dẫn khái niệm này, ông đã đề cập đến nó từ năm 2014.
Ý tưởng này rất đơn giản. Trong bản tường thuật về Chiến tranh Peloponnesian, Thucydides khẳng định rằng chiến tranh giữa Athens và Sparta là không thể tránh khỏi, bởi vì “nỗi sợ hãi” mà sự trỗi dậy của Athens gây ra cho Sparta, khi đó là cường quốc bá chủ. Cách giải thích hiện nay rất phổ biến của Allison là một nỗ lực nâng tầm luận điểm cụ thể này lên thành một nguyên tắc phổ quát: Khi một cường quốc đang nắm giữ vị thế bị thách thức bởi một thế lực mới nổi, chiến tranh là kết quả thường gặp. Trong cuốn sách năm 2017 của mình, Allison cho biết 12 trong số 16 trường hợp lịch sử như vậy kể từ năm 1500 đã dẫn đến chiến tranh. Tránh đổ máu đòi hỏi “những thay đổi triệt để trong thái độ và hành động”, đặc biệt là đối với cường quốc đang nắm giữ vị thế.
Năm 2026, cường quốc đó, rõ ràng là Hoa Kỳ, đang bị thách thức bởi một Trung Quốc đang trỗi dậy. Nếu Washington khăng khăng theo đuổi chính sách đối đầu với Bắc Kinh, chiến tranh sẽ là kết quả có thể xảy ra, nếu không muốn nói là không thể tránh khỏi, theo lý thuyết của Allison. Sự “thay đổi triệt để” trong lập trường của chúng ta để tránh chiến tranh sẽ bao gồm nhiều hình thức thỏa hiệp khác nhau — chúng ta phải học cách ngừng lo lắng và yêu mến sức mạnh của Trung Quốc — giống như, ví dụ, Anh cuối cùng đã chấp nhận sự trỗi dậy của Mỹ vào đầu thế kỷ 20. Nếu Mỹ muốn chiến tranh, thì chúng ta nên ủng hộ các đồng minh và nỗ lực răn đe Trung Quốc. Nhưng nếu chúng ta muốn hòa bình, chúng ta cần phải thay đổi triệt để thái độ và hành động của mình và thích nghi với trật tự thế giới do Trung Quốc dẫn đầu.
Việc ông Tập Cận Bình sử dụng Bẫy Thucydides tại hội nghị thượng đỉnh, do đó, không phải là một biểu hiện thân thiện của mong muốn chung về hòa bình. Đó là một lời cảnh báo hoàn toàn không tế nhị, thậm chí là một lời đe dọa. Không khó hiểu tại sao ông Tập Cận Bình lại nhiệt tình đón nhận lý thuyết của Allison, bởi vì nó liên quan đến sự trỗi dậy không thể tránh khỏi của Trung Quốc và sự cần thiết cấp bách để Mỹ phải thích ứng với điều đó. Theo quan điểm của Allison, nếu chiến dịch bành trướng lãnh thổ và hành vi bắt nạt không ngừng nghỉ của Trung Quốc đối với các nước láng giềng ở Tây Thái Bình Dương dẫn đến chiến tranh - thì phần lớn lỗi sẽ thuộc về chúng ta. Đó gần như là công cụ hoàn hảo của chiến tranh thông tin để nhắm mục tiêu vào giới tinh hoa Mỹ - do đó ông Tập đã viện dẫn nó.
Nếu ông Tập cũng đề nghị thay đổi triệt để thái độ và hành động của Trung Quốc, thì phần đó đã không được ghi trong bản tóm tắt chính thức của hội nghị thượng đỉnh. Điều được ghi trong bản tóm tắt là khẳng định rằng nếu vấn đề Đài Loan không được "xử lý đúng cách", thì kết quả đối với Trung Quốc và Mỹ sẽ là "xung đột và thậm chí là chiến tranh" - một lời đe dọa trắng trợn như bạn có thể tưởng tượng.
Không có gì đáng ngạc nhiên, trong một bài viết được công bố ngay trước hội nghị thượng đỉnh, Allison đã đưa ra khả năng Tổng thống Trump có thể nhượng bộ về vấn đề Đài Loan trong cuộc gặp với Tập Cận Bình. Không có dấu hiệu nào cho thấy bất kỳ sự nhượng bộ nào thực sự đã được đưa ra — hoặc, thực tế, không có dấu hiệu nào cho thấy Allison có tầm ảnh hưởng với chính quyền Trump như ông ta có ở Bắc Kinh, nơi ông ta đã thực hiện nhiều chuyến thăm kể từ khi ý tưởng về cái bẫy của ông ta nổi lên, bao gồm ít nhất một cuộc gặp với Tập Cận Bình và nhiều cuộc gặp với Ủy viên Bộ Chính trị kiêm nhà trí thức trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc, Vương Hồ Quang. Allison không phải là người Mỹ nổi tiếng đầu tiên cố gắng đóng vai trò người trung gian học thuật giữa hai cường quốc — thực tế, Henry Kissinger đã đóng vai trò này khá nổi bật sau khi rời nhiệm sở.
* Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là quốc gia tiên phong ấn tượng nhất trên thế giới trong việc sử dụng những công cụ mới tuyệt vời mà nhân loại có được để kiểm soát toàn trị một cách triệt để và hiệu quả đến kinh ngạc.
Có thể bào chữa cho Kissinger bằng lý lẽ rằng vào những năm 1970, có một lý do chiến lược rõ ràng để xích lại gần Trung Quốc nhằm làm suy yếu Liên Xô, và trong vài thập kỷ tiếp theo — mặc dù phải cố gắng né tránh nhìn nhận những sự kiện như Thiên An Môn — người ta có thể khẳng định rằng Trung Quốc đang trên con đường hướng tới một tương lai cởi mở hơn. Nhưng dù có cố gắng né tránh đến mấy cũng không đủ để đưa ra lời bào chữa tương tự khi nói đến Trung Quốc của Tập Cận Bình.
Nhưng điều gây khó chịu nhất không phải là sự thoải mái rõ ràng của Allison khi bị kẻ thù của Mỹ lợi dụng như một công cụ tuyên truyền và chiến tranh tâm lý. Mà chính là lý thuyết của ông ta sai lệch nghiêm trọng về bản chất. Những rủi ro của sự đối đầu và thực tế rằng chiến tranh có thể là kết quả của nó chỉ là những điều hiển nhiên cơ bản — bị biến tấu một cách vô trách nhiệm thành một nguyên tắc phổ quát và được tiếp thị khéo léo bằng cách gắn cho nguyên tắc này tên của Thucydides. (Nhân tiện, dù cuốn sách của Allison có những phẩm chất gì đi nữa, thì bằng chứng cho thấy việc thực sự đã đọc Thucydides không nằm trong số phẩm chất đó.)
Điều không được đề cập đầy đủ trong nỗ lực của Allison nhằm quảng bá khái niệm Bẫy Thucydides là những rủi ro của sự thỏa hiệp. Không ai biết tương lai của loài người sẽ ra sao, nhưng hầu hết đều đồng ý rằng tốc độ chóng mặt của cuộc cách mạng kỹ thuật số và sự tiến vào không gian của con người cho thấy chúng ta đang ở một thời điểm then chốt nào đó đối với loài người. Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là quốc gia tiên phong ấn tượng nhất trên thế giới trong việc sử dụng những công cụ mới tuyệt vời mà nhân loại có được để kiểm soát toàn trị một cách triệt để và hiệu quả đến mức đáng kinh ngạc — sự thống trị ngày càng hoàn toàn của nhà nước đối với cá nhân, kết hợp với một chính sách đối ngoại hung hăng nhằm tìm kiếm sự bành trướng lãnh thổ theo kiểu cũ và một hệ thống toàn cầu mới nơi Trung Quốc nắm quyền quyết định. Chống lại sự xuất hiện của thế giới đó thực sự tiềm ẩn nguy cơ chiến tranh, và đó không phải là chuyện nhỏ. Nhưng chấp nhận nó lại tiềm ẩn nguy cơ nô lệ.
Thucydides, một tác giả ít đơn giản hóa hơn bạn nghĩ khi đọc sách của Allison, sẽ hiểu được sự phức tạp và nguy hiểm khủng khiếp của thời điểm này.
https://www.thefp.com/p/the-myth-of-the-thucydides-trap-is-convenient-for-china?utm_campaign=realclearpolitics
Aaron MacLean là nhà bình luận tại The Free Press, nhà phân tích an ninh quốc gia tại CBS News và người dẫn chương trình podcast School of War.
NVV