2026-10-11
Ý KIẾN VỀ GIẢI NOBEL HÒA BÌNH 2026
(NVV, 11/10/2026)
Phản ứng của giới truyền thông và toàn cầu đối với giải Nobel Hòa bình năm 2026 – được trao cho cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc và thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) Navi Pillay “vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế” – đang bị phân cực mạnh mẽ, chủ yếu chia rẽ giữa các nhà hoạt động nhân quyền quốc tế và giới lãnh đạo phương Tây/Israel.
Navi Pillay là một luật sư, thẩm phán và nhà đấu tranh nhân quyền 85 tuổi người Nam Phi. Bà Navanethem Pillay sinh ra trong một gia đình gốc Tamil gốc Ấn Độ ở Durban, Nam Phi, lớn lên dưới chế độ phân biệt chủng tộc. Bà trở thành người phụ nữ không phải da trắng đầu tiên mở hành nghề luật sư riêng ở Nam Phi, bảo vệ các nhà hoạt động chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và các tù nhân chính trị, trong đó có Nelson Mandela.
Bà từng là thẩm phán của Tòa án Hình sự Quốc tế Rwanda (ICTR), nơi bà chủ trì vụ án Akayesu lịch sử coi hiếp dâm là một hành vi diệt chủng. Sau đó bà giữ chức vụ thẩm phán của Tòa án Hình sự Quốc tế. Từ năm 2008 đến năm 2014, bà giữ chức vụ Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc. Bà chủ trì Ủy ban Điều tra độc lập của Liên hợp quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, cơ quan này đã công bố một báo cáo năm 2025 kết luận rằng Israel đã phạm tội diệt chủng ở Gaza. Bà đã từng là thẩm phán đặc biệt tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).
Tổng thống Donald Trump đã chỉ trích mạnh mẽ sự lựa chọn này, tuyên bố rằng Giải Nobel Hòa bình "mãi mãi bị mất uy tín" và gọi việc bỏ qua Hoa Kỳ là "vết nhơ không thể xóa nhòa đối với Na Uy".
Sau thông báo vào thứ Sáu, ngày 9 tháng 10 năm 2026, Trump đã bày tỏ sự bất bình của mình thông qua một bài đăng trên Truth Social vào đêm khuya và trong một cuộc mít tinh tranh cử ở Syracuse, New York. Những nhận xét chính của ông bao gồm:
- Bác bỏ người đoạt giải: Trump tuyên bố ông "chưa từng nghe nói" đến Navi Pillay, mô tả bà là một "người bí ẩn" và một "người tự do không rõ danh tính làm việc tại Liên Hợp Quốc". Ông cũng đăng lại một tuyên bố từ luật sư David Schoen mô tả bà là "một kẻ thù không biết xấu hổ của Mỹ và Israel".
- Tuyên bố về thành công ngoại giao của riêng mình: Trump lập luận rằng ông hoặc Hoa Kỳ xứng đáng nhận giải thưởng. Ông khẳng định rằng ông đã "giải quyết tám cuộc chiến" và "sắp giải quyết, hoặc giành chiến thắng, thêm hai cuộc chiến nữa" (ám chỉ các cuộc xung đột liên quan đến Iran, Nga và Ukraine). Ông kết luận, "Nước Mỹ, do tôi, với tư cách là Tổng thống của các bạn, đại diện, đáng lẽ ra phải nhận được giải Nobel Hòa bình, nhưng lại không nhận được".
Trump lưu ý rằng ông không quan tâm đến sự lựa chọn chính thức vì "một người phụ nữ tuyệt vời đã cảm thấy rằng tôi xứng đáng với nó hơn", ám chỉ người đoạt giải năm 2025, María Corina Machado, người đã trao lại huy chương Nobel một cách tượng trưng cho Trump hồi đầu năm.
Khi nghe tin trúng giải ở Nuremberg, Pillay đã nói đùa với mọi người trong phòng: "Nếu các bạn vỗ tay thêm chút nữa, tôi có thể chia sẻ giải thưởng này với Trump", khiến mọi người cười rộ lên. Giới truyền thông nhanh chóng coi đây là một lời châm biếm nhẹ nhàng, tinh tế, làm nổi bật sự khác biệt về tư tưởng.
Cũng ngay trong ngày công bố giải thưởng, chính quyền Mỹ đã tuyên bố mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với ICC, điều mà các nhà quan sát chính trị cho là bằng chứng về sự căng thẳng vốn có giữa sự lựa chọn của Ủy ban Nobel và chính sách của Mỹ dưới thời Trump.
ĐIỂM QUA BÁO CHÍ VỀ GIẢI NOBEL NÀY
Phản ứng của giới truyền thông và toàn cầu đối với Giải Nobel Hòa bình này đang bị phân cực mạnh mẽ, chia rẽ chủ yếu giữa các nhà hoạt động nhân quyền quốc tế và giới lãnh đạo phương Tây/Israel.
Các quan điểm chính được lan truyền trên các phương tiện truyền thông và các tuyên bố công khai bao gồm:
* Giải thích
Các nhà bình luận chỉ ra rằng việc trao giải cho Navi Pillay, một cựu thẩm phán tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và Cao ủy Liên Hợp Quốc, là một sự bảo vệ trực tiếp cho chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế.
Trong khi chính sách đối ngoại của Trump ưu tiên mạnh mẽ các thỏa thuận song phương, chủ quyền quốc gia và sự hoài nghi đối với các tổ chức toàn cầu (điển hình là các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ICC), Ủy ban Nobel đã công khai ca ngợi Pillay vì đã duy trì các thể chế quốc tế.
Các nhà phân tích truyền thông mô tả giải thưởng này như một tuyên bố chống lại sự trỗi dậy của chủ nghĩa đơn phương và cai trị bằng vũ lực, định vị sự lựa chọn này như một câu chuyện phản bác có chủ đích đối với thế giới quan của Trump.
Trước khi công bố giải thưởng, Trump thường xuyên lập luận rằng ông xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình vì những nỗ lực ngoại giao của mình trong các cuộc xung đột toàn cầu khác nhau. Các nhà quan sát đối ngoại lưu ý rằng bằng cách bỏ qua các nhà lãnh đạo thế giới tham gia vào các giao dịch ngoại giao để ủng hộ một luật gia nhân quyền thể chế, Ủy ban đã ngầm bác bỏ ý tưởng rằng nghệ thuật ngoại giao qua giao dịch xứng đáng với giải Nobel Hòa bình.
Ngoài những tuyên bố công khai của chính Donald Trump, các nhà phân tích chính trị, bình luận viên truyền thông và các viện nghiên cứu chính sách đối ngoại đều cho rằng quyết định của Ủy ban Nobel là một sự phản bác có chủ đích, mang tính cấu trúc đối với mô hình chính sách đối ngoại và thế giới quan của Trump.
Các bình luận trên truyền thông từ các hãng như The Guardian, Associated Press, CBS News và các viện nghiên cứu an ninh độc lập như Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) nêu bật bốn cách chính mà quyết định này gián tiếp nhắm vào chương trình nghị sự của Trump:
1. Bảo vệ các thể chế đang bị Trump tấn công trực tiếp: Các nhà bình luận nhấn mạnh rằng việc vinh danh Navi Pillay – cựu thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) – là một sự bảo vệ có chủ đích đối với cơ sở hạ tầng pháp lý quốc tế vào thời điểm chính quyền Trump đang tích cực tìm cách phá bỏ nó. Trump đã gọi ICC là một “thể chế bất hảo” và áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các quan chức và thẩm phán của tòa án này. Giải thưởng là một lá chắn thể chế rõ ràng xung quanh ICC và các cơ chế nhân quyền của Liên Hợp Quốc, trực tiếp chống lại những nỗ lực của Trump nhằm làm mất uy tín của chúng.
2. Các nhà phân tích truyền thông chỉ ra sự xung đột ý thức hệ cơ bản giữa học thuyết "Nước Mỹ trên hết" của Trump và lý lẽ của Ủy ban Nobel. SIPRI và các chuyên gia luật quốc tế lưu ý rằng giải thưởng được trao vào thời điểm luật quốc tế đang bị tấn công bởi các quốc gia hùng mạnh sử dụng "chính trị quyền lực và chủ nghĩa giao dịch" thay vì các hiệp ước đa phương. Các nhà bình luận xem việc lựa chọn một luật gia quốc tế thay vì các nhà lãnh đạo chính trị thực hiện các thỏa thuận song phương là sự bác bỏ gián tiếp chính sách ngoại giao dựa trên giao dịch của Trump.
* Khen ngợi
- Nhấn mạnh sự nghiệp kéo dài hàng thập kỷ của bà Pillay như một la bàn đạo đức, buộc các quốc gia và nhà lãnh đạo phải chịu trách nhiệm, và chứng minh rằng “sức mạnh của luật pháp phải thắng luật pháp của vũ lực”.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres và các quan chức EU đã nhiệt liệt chúc mừng bà. Họ nhấn mạnh rằng giải thưởng này là một lời nhắc nhở kịp thời và quan trọng về sự cần thiết phải hỗ trợ luật pháp toàn cầu và bảo vệ các thể chế quốc tế khỏi các cuộc tấn công chính trị.
Các tổ chức như Tổ chức Ân xá Quốc tế và các học giả pháp lý đã hoan nghênh sự lựa chọn này, coi đó là sự khẳng định mạnh mẽ về công lý toàn cầu, quyền của các nhóm thiểu số và trách nhiệm giải trình trong thời điểm xung đột địa chính trị ngày càng leo thang.
* Chống đối
Chính phủ và Bộ Ngoại giao Israel kịch liệt lên án quyết định này, gọi Pillay là "kẻ cuồng tín" và cho rằng giải thưởng đã bị "lạm dụng một cách lố bịch".
Các nhà phê bình ở Israel đã chỉ ra các báo cáo điều tra trước đây của Pillay do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn - trong đó cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng và vi phạm luật quốc tế ở Gaza - cho rằng công việc của bà thúc đẩy sự thiên vị chống Israel, lòng căm thù và "vu cáo máu" ["blood libel] thay vì hòa bình thực sự.
[Vu cáo máu là một lời buộc tội sai sự thật và bài Do Thái, cho rằng người Do Thái bắt cóc và giết hại trẻ em không phải người Do Thái (trong lịch sử là người Kitô giáo) để sử dụng máu của chúng cho các nghi lễ tôn giáo, chẳng hạn như làm bánh matzah (bánh mì không men) trong lễ Vượt Qua.]
Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố rằng Ủy ban Nobel Na Uy đã "đánh mất la bàn đạo đức" khi vinh danh một người mà ông mô tả là kẻ cuồng tín, người đã dành nhiều năm tuyên truyền luận điệu chống Israel.
Bộ Ngoại giao Israel ra tuyên bố chính thức lên án quyết định này là "sự lạm dụng luật pháp quốc tế một cách thô thiển". Họ lập luận rằng việc tán thành một người đứng đầu các báo cáo của Liên Hợp Quốc cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng sẽ hợp thức hóa sự thiên vị chống Israel có hệ thống thay vì thúc đẩy hòa bình thực sự.
Hillel Neuer và UN Watch đưa ra một tuyên bố chính thức chỉ trích sự lựa chọn của Ủy ban, cho rằng vai trò lãnh đạo của bà Pillay tại Ủy ban Điều tra của Liên Hợp Quốc về Israel thể hiện rõ sự thiên vị từ trước. Neuer lập luận rằng việc trao giải thưởng cho bà ấy cho thấy những thành tựu trong các lĩnh vực nhân quyền khác đang biện minh cho tiêu chuẩn kép và thái độ thù địch đối với nhà nước Do Thái.
Các tổ chức xã hội dân sự và vận động ủng hộ Israel như Ủy ban Do Thái Mỹ (AJC) và Đại hội Do Thái Thế giới (WJC) cũng bày tỏ lo ngại rằng các cơ quan của Liên Hợp Quốc mà bà Pillay đại diện đã liên tục nhắm vào Israel, do đó làm xói mòn uy tín của các thể chế nhân quyền quốc tế.
Các bình luận viên trên Jewish News Syndicate (JNS) và The Times of Israel đăng các bài xã luận phản ánh lập luận của Wiesel. Họ khẳng định rằng việc mở rộng các thuật ngữ như "diệt chủng" để nhắm vào hành động tự vệ của Israel làm suy yếu chính các định nghĩa pháp lý được tạo ra sau thảm họa Holocaust. Họ lập luận rằng việc vũ khí hóa này làm suy yếu sứ mệnh cốt lõi mà Elie Wiesel theo đuổi: ngăn chặn nạn diệt chủng do nhà nước tài trợ và bảo vệ các nhóm thiểu số bị nhắm mục tiêu.
Elie Wiesellaf người Do Thái sống sót sau vụ Holocaust đã được Ủy ban trao giải Hòa Bình năm 1994 với lời ca ngợi ông là sứ giả của nhân loại, thông điệp của ông là về hòa bình, sự chuộc tội và phẩm giá." Ủy ban nhấn mạnh cách Wiesel đã biến nỗi đau của chính mình với tư cách là người sống sót sau thảm họa Holocaust thành sự bảo vệ phổ quát cho tất cả các nhóm bị áp bức, tuyên bố: "Cam kết của Wiesel, bắt nguồn từ nỗi đau khổ của người Do Thái, đã được mở rộng để bao trùm tất cả các dân tộc và chủng tộc bị đàn áp."
Elisha Wiesel, con trai của Elie Wiesel - người đoạt giải Nobel Hòa Bình năm 1986 - viết bài trên The Free Press này 9 tháng 10, 2026, nói trao giải cho bà Pillay, người tuyên bố Do Thái phạm tội diệt chủng, là đi ngược lại với giải trao cho cha ông. Ông nói "Quyết định vinh danh bà Pillay không phải là một sai lầm nhất thời của Ủy ban Nobel. Đó là một phần của xu hướng lâu dài. Các thành viên của ủy ban đã công khai nói rằng họ ước mình có thể thu hồi giải thưởng năm 1994 của cựu thủ tướng Israel Shimon Peres vì những lo ngại về hành vi của Israel." [Giải Nobel Hòa bình năm 1994 được trao cho Shimon Peres, Yitzhak Rabin và Yasser Arafat.]
KẾT LUẬN
Giải Nobel Hòa Bình thật sự không đáng tin, vì đã từng trao lầm người.
Các nhà sử học, giới truyền thông, và thậm chí cả chính các ủy ban Nobel đều thừa nhận rằng một số giải thưởng là những sai lầm lớn, lỗi thời nghiêm trọng, hoặc bị chứng minh là sai về mặt khoa học hay đạo đức. Bởi vì Giải Nobel Hòa bình vốn dĩ mang tính hướng tới tương lai và chính trị, nó đã tạo ra một số "lựa chọn sai lầm" gây tranh cãi nhất trong lịch sử.
Có cả những sai lầm đáng kể cũng đã xảy ra trong Y học, Hóa học và Văn học.
Nói riêng về Giải Nobel Hòa bình:
- Aung San Suu Kyi (1991): Được trao giải vì cuộc đấu tranh bất bạo động vì dân chủ ở Myanmar. Nhiều thập kỷ sau, với tư cách là người lãnh đạo trên thực tế của Myanmar, bà đã bảo vệ chiến dịch tàn bạo và thanh lọc sắc tộc của quân đội chống lại người thiểu số Rohingya.
- Henry Kissinger (1973): Được trao giải cùng với Lê Đức Thọ của Bắc Việt Nam vì đã đàm phán thành công hiệp định hòa bình Paris. Thọ từ chối giải thưởng, tuyên bố rằng hòa bình chưa được thiết lập và chiến tranh lại tiếp diễn ngay lập tức. Giới phê bình phẫn nộ vì vai trò của Kissinger trong các chiến dịch ném bom bí mật ở Campuchia và Lào. Hai thành viên ủy ban Nobel đã từ chức để phản đối.
- Abiy Ahmed (2019): Được vinh danh vì đã chấm dứt cuộc chiến tranh biên giới kéo dài hàng thập kỷ giữa Ethiopia và Eritrea. Chỉ một năm sau khi nhận giải, Abiy đã phát động một cuộc nội chiến tàn khốc ở vùng Tigray, dẫn đến các vụ thảm sát hàng loạt, vi phạm nhân quyền và nạn đói lan rộng.
- Barack Obama (2009): Được trao giải chưa đầy chín tháng sau khi nhậm chức tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên "vì những nỗ lực phi thường nhằm tăng cường ngoại giao quốc tế". Giải thưởng này bị chỉ trích rộng rãi là quá sớm. Geir Lundestad, cựu Giám đốc lâu năm của Viện Nobel, sau này đã viết trong hồi ký của mình rằng ủy ban đã rất tiếc về sự lựa chọn này vì nó không đạt được tác động mong muốn và gây bất hòa với các phe phái chính trị ở Hoa Kỳ.
NVV, 11/10/2026