2026-04-03
Eo biển Hormuz không nên là vấn đề của Mỹ.
Cần tách rời giá dầu của Mỹ khỏi giá dầu toàn cầu cố định.
Các công ty dầu khí tư nhân của Mỹ thu lợi bất chính bằng cách áp dụng giá dầu toàn cầu.
(Alan Dershowitz, RCP, 3/4/2026)
Trong bài phát biểu gần đây, Tổng thống Trump gợi ý rằng ông có thể chấm dứt hành động quân sự chống lại Iran mà không cần Hoa Kỳ đảm bảo việc mở cửa eo biển Hormuz bằng hành động quân sự trực tiếp. Eo biển này, nơi vận chuyển phần lớn dầu mỏ dành cho các nước châu Âu và châu Á, không ảnh hưởng trực tiếp đến Hoa Kỳ, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ không được vận chuyển qua Hormuz. Các quốc gia khác bị ảnh hưởng trực tiếp hơn bởi các hành động bất hợp pháp của Iran.
Tuy nhiên, Hoa Kỳ bị ảnh hưởng gián tiếp bởi việc đóng cửa thị trường do giá dầu tăng, mà ít nhất cho đến nay, giá dầu vẫn được xác định trên toàn cầu. Nhưng tại sao lại như vậy? Dầu mỏ là một mặt hàng như nhiều mặt hàng khác, và các quốc gia bán nhiều mặt hàng, với các công ty tư nhân hoặc chính phủ riêng lẻ đặt ra các mức giá khác nhau, tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Đó được gọi là cạnh tranh và thị trường mở. Nhưng theo thông lệ hiện hành, giá dầu không tuân theo thị trường cạnh tranh thông thường mà thay vào đó là mức giá được xác định bởi một thị trường toàn cầu duy nhất.
Có thể có những lý do chính đáng cho việc ấn định giá toàn cầu như vậy, nhưng chúng không nằm trong bản chất của chính sản phẩm hoặc bản chất của thị trường thế giới nói chung. Hầu hết những người am hiểu vấn đề này mà tôi đã thảo luận đều không hiểu tại sao giá dầu lại không chịu sự cạnh tranh thông thường như hầu hết các mặt hàng khác. Ngay cả các trạm xăng địa phương cũng cạnh tranh với nhau về giá bán lẻ mỗi lần đổ đầy bình, vậy tại sao giá bán buôn dầu lại do các tập đoàn toàn cầu ấn định? Cần một lời giải thích dễ hiểu hơn là chỉ đơn giản nói “đó là cách mọi việc vẫn diễn ra”.
Vì vậy, thách thức tiếp theo của Tổng thống Trump là tìm ra cách tách rời giá dầu của Mỹ khỏi giá dầu toàn cầu cố định, nếu điều đó khả thi. Khi đó, các công ty Mỹ sẽ được tự do tính giá thấp hơn cho những người mua thân thiện, bao gồm cả các trạm xăng của Mỹ. Việc tách rời này sẽ phù hợp với niềm tin chung của Trump về cạnh tranh thông qua thị trường mở hơn là giá cố định. Nó có thể đòi hỏi hành động lập pháp hoặc hành chính nhằm hạn chế quyền lực của các công ty dầu khí tư nhân của Mỹ trong việc thu lợi bất chính, nhưng đã có tiền lệ cho điều đó trong luật chống độc quyền, và đặc biệt là để đối phó với việc lạm dụng quyền lực ấn định giá toàn cầu của quân đội hoặc kẻ thù để đạt được lợi thế quân sự hoặc ngoại giao không chính đáng.
Theo cơ chế ấn định giá toàn cầu hiện hành, các công ty Mỹ đang thu được lợi nhuận khổng lồ bằng cách tính giá quá cao, phản ánh chi phí cao hơn của các công ty dầu khí khác vận chuyển dầu qua eo biển Manche, nhưng không phản ánh chi phí cao hơn của các công ty Mỹ không vận chuyển qua đó. Người tiêu dùng xăng dầu Mỹ là nạn nhân của sự bất công này, và luật pháp cần phải có khả năng khắc phục tình trạng này.
Israel đã đề xuất một phương án khác: chuyển hướng vận chuyển dầu hiện đang được vận chuyển qua eo biển Hormuz bằng các đường ống dẫn trên bộ ở các quốc gia không lạm dụng vị thế địa lý của họ đối với các tuyến đường thủy quốc tế như một phần của chiến lược quân sự. Điều này rõ ràng sẽ cần thời gian và sự hợp tác khu vực. Việc tách biệt giá dầu do Mỹ sản xuất khỏi giá dầu do các nước khác sản xuất có lẽ có thể được thực hiện nhanh hơn.
Tôi không phải là nhà kinh tế học, vì vậy tôi có thể không biết đến những yếu tố khiến việc tách rời này trở nên không khả thi, nhưng người tiêu dùng Mỹ đang phải trả giá xăng dầu cao ngất ngưởng có quyền được nghe một lời giải thích hợp lý mà chúng ta có thể hiểu được. Chỉ nói rằng “đó là thực tế và vẫn luôn là như vậy” là không đủ.
Cả hai ý tưởng này đều tốt hơn phương án hiện tại và đáng được xem xét nghiêm túc. Không ý tưởng nào dễ thực hiện và có lẽ chúng không khả thi. Nhưng xét về mặt lý thuyết, cả hai đều cung cấp những lựa chọn tốt hơn so với các phương án quân sự hiện đang được xem xét, hoặc đơn giản là bỏ mặc eo biển và để tình trạng hiện tại tiếp diễn.
Trong bài phát biểu gần đây, Tổng thống Trump gợi ý rằng các quốc gia có lô hàng dầu bị chặn không cho đi qua eo biển Hormuz nên là những quốc gia tiến hành hành động quân sự để giải quyết vấn đề vốn dĩ thuộc về họ. Điều đó nghe có vẻ hợp lý. Nhưng trong khi đó, Iran đang thành công trong việc khiến cử tri Mỹ quay lưng lại với các hành động quân sự chính đáng của chúng ta bằng cách gây khó khăn cho người tiêu dùng xăng dầu. Nếu chúng ta có thể thực hiện các hành động kinh tế và địa chính trị để giảm giá xăng cho người tiêu dùng Mỹ, chúng ta nên xem xét làm như vậy. Vì vậy, hãy cùng nhau suy nghĩ và tìm cách ngăn chặn Iran sử dụng các mối đe dọa quân sự bất hợp pháp để tăng giá xăng cho người tiêu dùng Mỹ.
https://www.realclearworld.com/articles/2026/04/03/the_straits_of_hormuz_should_not_be_a_us_problem_1174648.html
Alan Dershowitz là giáo sư danh dự tại Trường Luật Harvard.
NVV