2026-11-13
Có cách nào thoát khỏi trò chơi đổ lỗi chính trị không ?
Đảng Cộng hòa đã chơi trò này trong hai năm qua. Đa số đảng Dân chủ mới có lẽ cũng sẽ chơi trò này.
(Gary Saul Morson & Morton Schapiro, WSJ, 13/11/2026)
Đừng trách tôi! Người kia chịu trách nhiệm. Trong một phim hoạt hình nổi tiếng về nạn tham nhũng ở Tammany Hall, Thomas Nast cho thấy mỗi chính trị gia đổ lỗi cho người tiếp theo theo một vòng tròn hoàn hảo. Đảng Cộng hòa đã nâng điều này lên thành một nghệ thuật khi họ kiểm soát Quốc hội. Có lý do gì để mong đợi đảng Dân chủ sẽ hành xử khác đi khi họ nắm quyền?
Hầu như ngày nào chúng ta cũng được nhắc nhở về trò chơi đổ lỗi. Tại bài phát biểu Thông điệp Liên bang năm nay, Tổng thống Trump đổ lỗi cho Joe Biden về lạm phát, lãi suất cao, tình trạng di cư ngoài tầm kiểm soát và tham nhũng.
Ông Trump không đơn độc đổ lỗi cho người tiền nhiệm. Tổng thống Obama đổ lỗi cho George W. Bush về cuộc Đại suy thoái, Bill Clinton đổ lỗi cho George H.W. Bush về thâm hụt liên bang bùng nổ, Ronald Reagan đổ lỗi cho Jimmy Carter về tình trạng lạm phát đình đốn sau khi Carter đổ lỗi cho Gerald Ford về điều tương tự, Franklin D. Roosevelt đổ lỗi cho Herbert Hoover về cuộc Đại suy thoái, v.v.
Đổ lỗi không phải là chuyện duy nhất trong nền chính trị Mỹ. Vladimir Putin đã nói một cách tử tế về Boris Yeltsin, người đã cẩn thận chọn ông làm người kế nhiệm. Nhưng ông Putin không bao giờ mệt mỏi khi chỉ ra sự ngây thơ được cho là của Mikhail Gorbachev khi cho phép Liên Xô sụp đổ. Khi Yeltsin qua đời, cả nước có ngày quốc tang; khi Gorbachev qua đời, ông Putin đã từ chối tổ chức tang lễ cấp nhà nước cho ông.
Nước Nga Xô Viết đã đưa trò đổ lỗi lên một tầm cao mới. Mỗi lần kế hoạch hóa tập trung thất bại hoặc việc tập thể hóa nông nghiệp dẫn đến nạn đói, Joseph Stalin đều cho rằng kết quả là do sự phá hoại, thường do các thế lực nước ngoài chỉ đạo. Trong một trường hợp, một người hiệu đính đã bị bỏ tù khi viết sai chính tả được cho là một phần của một âm mưu lớn. Không ai bận tâm giải thích tại sao một lỗi đánh máy mà không ai ngoài người điều tra nhận thấy lại có thể gây ra bất kỳ tác hại nào. Sau cái chết của Stalin, Nikita Khrushchev đã tìm cách đổ lỗi cho các thế lực không thể kiểm soát được. Như một câu nói đùa phổ biến từ năm 1957 đã nói: Thời tiết xấu bất ngờ đã gây ra vụ mất mùa thứ 40 kể từ cách mạng.
Dưới thời Lenin và Stalin, sự đáng trách không đòi hỏi phải có ý đồ xấu. Một phụ nữ đã bị kết án khi khai rằng đã mơ thấy quan hệ tình dục với một người Bolshevik nổi tiếng. Người ta có thể không làm gì cả và bị kết tội — có một trại lao động dành cho “vợ của kẻ thù nhân dân”.
Việc đổ lỗi không đúng chỗ phổ biến ở Liên Xô đến mức nó phải được lên kế hoạch. Một câu chuyện nổi tiếng, có lẽ là ngụy tạo, mô tả Stalin chỉ đạo các quan chức dạy hai người cách làm công việc của họ. Vì quan chức hiện tại và người kế nhiệm đều có thể bị thanh trừng nên cần phải có người thứ ba sẵn sàng phục vụ.
Có thời hiệu nào cho việc đổ lỗi cho người tiền nhiệm không? Khi rời nhiệm sở, George W. Bush nói người kế nhiệm ông “xứng đáng nhận được sự im lặng của tôi”; tại Đại hội toàn quốc Đảng Cộng hòa năm 2012, em trai ông là Jeb nói Barack Obama, ở năm thứ tư trong nhiệm kỳ tổng thống, cuối cùng nên ngừng đổ lỗi cho người tiền nhiệm và chịu trách nhiệm về hành động của chính mình.
Không phải lúc nào cũng sai khi đổ lỗi cho người khác. Người tiền nhiệm của một người có thể đã để lại một mớ hỗn độn thực sự. Nhưng làm thế nào để phân biệt được? Khi nào thì đổ lỗi cho người tiền nhiệm là OK?
Hãy xem xét hai trường hợp giả định. Trường hợp thứ nhất, tổng thống mới của Mỹ đã tranh cử dựa trên khả năng kiềm chế lạm phát. Hai năm sau khi nhậm chức, tình hình lạm phát còn tồi tệ hơn bao giờ hết. Bằng cách đổ lỗi cho người tiền nhiệm, ông ta đã chuyển hướng sự chú ý khỏi lời hứa cải thiện tình hình của chính mình.
Hãy so sánh điều đó với một tổng thống phát hiện ra rằng các cơ quan tình báo đã cảnh báo về một tình huống nguy hiểm, nhưng người tiền nhiệm của ông ta, vì lo sợ rằng việc giải quyết mối nguy hiểm sẽ làm suy yếu đảng của mình trong các cuộc bầu cử, đã cố tình phớt lờ nó. Mối nguy hiểm sau đó đã gia tăng và tổng thống mới phải làm điều gì đó. Hãy gọi đó là một quả bom hẹn giờ chính trị. Trong trường hợp đó, việc đổ lỗi là thích đáng.
Hoặc hãy tưởng tượng rằng tình huống nguy hiểm đã được biết đến rộng rãi và cả hai ứng cử viên đều tránh giải quyết nó bằng bất kỳ cách nào. Những gì tổng thống mới phát hiện ra hầu như không gây ngạc nhiên và, nếu việc phớt lờ vấn đề là đáng trách, thì ông ta cũng phải chịu trách nhiệm như người tiền nhiệm của mình.
Câu hỏi thực sự liên quan đến bản chất của trách nhiệm. Nếu một người hứa làm điều gì đó và thất bại, thì việc chấp nhận trách nhiệm và cố gắng làm tốt hơn là điều đúng đắn. Người đó thậm chí có thể thừa nhận rằng những lời chỉ trích về chính sách của mình là chính xác. Nhưng nếu một tổng thống mới phát hiện ra điều gì đó mà người tiền nhiệm đã che giấu, ông ta có quyền đổ lỗi cho người tiền nhiệm – miễn là ông ta sẵn sàng giải quyết vấn đề đó.
Ngay cả trường hợp đó cũng có thời hạn. Một khi vấn đề đã được biết đến, nhiệm vụ của tổng thống mới là phải xử lý nó. Nếu đã đủ thời gian để xem liệu các giải pháp của ông ta có hiệu quả hay không, thì việc đổ lỗi chỉ là sự lảng tránh trách nhiệm.
Mỗi người phải chịu trách nhiệm về công việc mình đã hứa sẽ làm. Khi một người thất bại và vẫn đổ lỗi cho người tiền nhiệm, người đó đã thể hiện sự thiếu trung thực. Vấn đề thực sự trong trò chơi đổ lỗi là sự trung thực.
Hãy hy vọng rằng đảng Dân chủ sẽ ghi nhớ điều này khi họ ngừng ăn mừng chiến thắng bầu cử vang dội và bắt tay vào công việc điều hành đất nước.
https://www.wsj.com/opinion/is-there-any-escape-from-the-political-blame-game-052538f2?st=grqbLr