2026-10-27
Đảng Cộng hòa muốn bãi bỏ hệ thống bỏ phiếu xếp hạng của Alaska đang được áp dụng năm nay.
(Casey He, Politico, 27/10/2026)
Một cuộc trưng cầu dân ý nhằm bãi bỏ hệ thống bỏ phiếu xếp hạng ở Alaska đã lôi kéo một số nhà tài trợ giàu có nhất nước vào cuộc đấu tranh rộng lớn hơn về cải cách bầu cử và quyền kiểm soát đảng phái.
Tuần tới, cử tri Alaska sẽ quyết định lần thứ hai trong vòng hai chu kỳ bầu cử liệu họ có muốn thay đổi hệ thống bỏ phiếu xếp hạng của tiểu bang hay không, trong bối cảnh đảng Cộng hòa lo ngại điều này có thể khiến họ thua sát nút trong cuộc đua vào Thượng viện.
Bên cạnh các cuộc đua cấp tiểu bang nổi bật, người dân Alaska cũng đang bỏ phiếu về Ballot Measure 2, dự luật này sẽ đảo ngược một loạt cải cách bầu cử mà cử tri đã thông qua vào năm 2020, bao gồm cả cuộc bầu cử sơ bộ toàn đảng độc đáo của tiểu bang và cuộc bầu cử chung xếp hạng ưu tiên top 4.
Việc bãi bỏ thành công các cải cách bầu cử của Alaska có thể định hình lại mức độ cạnh tranh của các cuộc đua trong tương lai tại tiểu bang có nền chính trị đặc thù này — và là một lợi thế cho phong trào phản đối hệ thống bỏ phiếu xếp hạng trên toàn quốc.
“Alaska giống như một dự báo, một tiểu bang rất độc lập,” Greg Powers, một nhà tư vấn cho Repeal Now, nhóm chính đứng sau Ballot Measure 2, cho biết. “Tôi nghĩ việc Alaska bác bỏ nó sẽ gửi một thông điệp đến mọi người rằng, ‘Này, chúng tôi đã thử rồi, hãy tránh xa ra.’ Và chúng tôi nghĩ đó là một điều thực sự tốt cho đất nước.”
Chiến dịch vận động tranh cử vào phút chót cho các biện pháp này đã bị đảo lộn bởi một vụ kiện chưa từng có tiền lệ từ Bộ Tư pháp tuần trước, mà Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã đích thân ra lệnh. Vụ kiện này nhằm ngăn chặn các quan chức tiểu bang chứng nhận kết quả cuộc bầu cử Thượng viện nếu Thượng nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa, Dan Sullivan, thua cuộc — trong khi chờ cuộc điều tra để xác định xem liệu các phiếu bầu cho một ứng cử viên cùng tên tranh cử với tư cách độc lập có bị bỏ nhầm hay không.
Vụ kiện này — và chiến dịch rộng lớn hơn chống lại hệ thống bỏ phiếu xếp hạng ở tiểu bang, một hệ thống mà cử tri đã giữ lại một cách sít sao vào năm 2024 — đã đẩy tổng thống và các đồng minh của ông vào cuộc chạy đua nước rút vào phút chót của đảng Cộng hòa để củng cố vị thế của họ trong cuộc chiến giành ghế Thượng viện.
Những người chỉ trích hệ thống hiện tại lập luận rằng nó quá phức tạp đến mức tước đoạt quyền bầu cử của một số cử tri và khuyến khích các trò chơi chính trị phe phái — lấy trường hợp hai người tên Dan Sullivan làm ví dụ điển hình. Họ cũng chỉ ra cuộc bầu cử sơ bộ chức vụ thống đốc — nơi người về nhì, Tom Begich, đã rút lui để ủng hộ ứng cử viên đảng Dân chủ về nhất Jonathan Kreiss-Tomkins, cho phép ba ứng cử viên đảng Cộng hòa tham gia cuộc tổng tuyển cử.
Tuy nhiên, những người ủng hộ cho rằng hệ thống này đặc biệt phù hợp với Alaska, một tiểu bang từ lâu đã tự hào về sự độc lập về địa lý và chính trị; hơn 60% cử tri đăng ký không thuộc đảng phái chính trị nào, và đa số lưỡng đảng điều hành cơ quan lập pháp tiểu bang.
Hệ thống này cũng đã hai lần có khả năng ảnh hưởng đến kết quả các cuộc bầu cử gần đây, với nhiều người cho rằng hình thức bầu cử sơ bộ toàn đảng hoặc bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên đã giúp Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lisa Murkowski đánh bại đối thủ cánh hữu vào năm 2022, và giúp đưa ứng cử viên đảng Dân chủ Mary Peltola - người hiện đang tranh cử vào Thượng viện - giành chiến thắng trước cựu Thống đốc đảng Cộng hòa Sarah Palin cùng năm đó cho ghế đại diện toàn tiểu bang tại Hạ viện.
Về phần mình, tổ chức Repeal Now tập trung mạnh vào khía cạnh bỏ phiếu xếp hạng, cho rằng hệ thống này vi phạm nguyên tắc “mỗi người một phiếu”, vì một số phiếu bầu không đủ ứng cử viên được xếp hạng có thể bị loại bỏ trong các vòng kiểm phiếu sau.
Alaska là một trong hai tiểu bang duy nhất sử dụng hệ thống bỏ phiếu xếp hạng trên toàn tiểu bang, hệ thống này chủ yếu được áp dụng trong các cuộc bầu cử địa phương và thành phố ở các khu vực nghiêng về đảng Dân chủ.
Các đảng Cộng hòa cấp tiểu bang và các nhóm bảo thủ đã phản đối hệ thống bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên trên toàn quốc. Cử tri đã bác bỏ các biện pháp áp dụng hệ thống này ở năm tiểu bang vào năm 2024, trong khi các cơ quan lập pháp do đảng Cộng hòa lãnh đạo đã ban hành lệnh cấm ở những nơi khác. Hiện nay, hình thức này bị cấm trong ít nhất một số cuộc bầu cử ở 19 tiểu bang.
Nhưng những người phản đối việc bãi bỏ RCV lập luận rằng việc tập trung vào bỏ phiếu xếp hạng che khuất một cuộc đấu tranh sâu sắc hơn về quyền kiểm soát và ảnh hưởng chính trị trong các cuộc bầu cử.
“Theo tôi, việc bãi bỏ điều khoản này chủ yếu nhằm kiểm soát các đòn bẩy quyền lực trong cuộc bầu cử sơ bộ,” Ruth Hall, phó quản lý chiến dịch của nhóm “Không ủng hộ Ballot Measure 2”, cho biết. “Các đảng phái chính trị muốn kiểm soát quyền tiếp cận lá phiếu và ai xuất hiện trên đó. Và điều đó mâu thuẫn với những gì người dân Alaska muốn.”
Scott Kendall, luật sư soạn thảo dự luật năm 2020, cho biết ông coi điều khoản đảo ngược cuộc bầu cử sơ bộ toàn đảng và trao quyền cho các đảng hạn chế sự tham gia bầu cử sơ bộ là việc Đảng Cộng hòa Alaska giành lại quyền kiểm soát đối với các ứng cử viên của mình.
Ông nói rằng động thái này tương tự như những nỗ lực ở Texas, Louisiana và Nam Carolina, nơi các bộ máy của Đảng Cộng hòa trên toàn tiểu bang đã tìm cách hạn chế mới đối với các cuộc bầu cử sơ bộ của họ.
“Đó là khẩu súng của Chekhov. Nếu bạn thấy khẩu súng trên sân khấu, họ sẽ sử dụng nó,” Kendall, người đã làm việc trong chiến dịch viết tên ứng cử viên thành công của Murkowski năm 2010 sau khi bà thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ, nói.
Đảng Cộng hòa Alaska, vốn không phản hồi yêu cầu bình luận, đã ủng hộ việc bãi bỏ hệ thống bầu cử xếp hạng ưu tiên, một nỗ lực cũng được Thống đốc sắp mãn nhiệm Mike Dunleavy và tổng thống ủng hộ. Tổng thống đã gọi hệ thống hiện tại là một “trò lừa đảo” của đảng Dân chủ.
“Bạn đi vào vị trí số 1, ra ở số 2, số 3. Không ai biết họ đang làm gì ở đó cả,” Trump nói tại một cuộc mít tinh ở Alaska hồi đầu tháng này. “Bạn phải rời khỏi đó, nếu không vì lý do nào khác, thì bạn phải bãi bỏ [hệ thống bầu cử xếp hạng ưu tiên].”
Nhưng những người ủng hộ bãi bỏ nhấn mạnh rằng nó chỉ đơn thuần khôi phục lại hệ thống bỏ phiếu trước năm 2020.
“Quan điểm cá nhân của tôi là các quy tắc bầu cử sơ bộ hiện hành được thông qua với hệ thống bỏ phiếu xếp hạng ưu tiên vào năm 2020 tạo ra một hệ thống dễ bị thao túng và gây bất lợi lớn cho bất kỳ đảng nào có nhiều ứng cử viên,” Craig Richards, cựu tổng chưởng lý đảng Cộng hòa của Alaska và luật sư của Repeal Now, cho biết.
Richards, người cho biết ông không tham gia vào việc soạn thảo Ballot Measure 2, nói rằng hệ thống hiện tại gây bất lợi cho cả hai đảng, nhưng đảng Cộng hòa dễ bị tổn thương hơn trước động thái đó, vì nhiều khả năng nhiều ứng cử viên đảng Cộng hòa có thể tiến vào cuộc tổng tuyển cử chống lại một ứng cử viên đảng Dân chủ duy nhất.
Lượng tiền đổ vào từ bên ngoài là một minh chứng khác cho tầm quan trọng của vấn đề. Repeal Now đã thu về hơn 2 triệu đô la trong năm nay chỉ từ một nhóm được Elon Musk và nhà tài trợ lớn của đảng Cộng hòa Jeff Yass hậu thuẫn. Chiến dịch phản đối đã huy động được thêm hàng triệu đô la, dẫn đầu là Unite America PAC, với những người ủng hộ bao gồm các nhà tài trợ nổi tiếng của Đảng Dân chủ như Michael Bloomberg và Kathryn Murdoch, vợ của James Murdoch.
Số tiền đó cũng trở thành điểm nóng trong chính cuộc trưng cầu dân ý, khi hai bên tranh cãi gay gắt về việc sử dụng tiền đen trong các chiến dịch tranh cử. Biện pháp này cũng sẽ bãi bỏ một số yêu cầu công khai thông tin được ban hành năm 2020 để giúp cử tri xác định “nguồn gốc thực sự” của các khoản đóng góp chính trị.
“Tôi nghĩ có sự khác biệt rất lớn giữa tiền bên ngoài mà bạn biết nguồn gốc và tiền bên ngoài mà bạn không biết,” Hall của nhóm “Không ủng hộ Ballot Measure 2” nói. “Phe đối lập đang cố gắng tước bỏ quyền đó.”
Trong khi đó, Powers của nhóm “Repeal Now” bác bỏ các yêu cầu công khai thông tin là không hiệu quả. Ông cũng chỉ ra tiền bên ngoài đã hỗ trợ hệ thống bỏ phiếu xếp hạng kể từ năm 2020 là một phần của vấn đề.
“Lý tưởng nhất là đây sẽ là một cuộc chiến chỉ diễn ra ở Alaska với tiền của Alaska,” ông nói. “Và nếu đúng như vậy, tôi nghĩ hệ thống bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên đã không bao giờ được áp dụng ngay từ đầu.”
https://www.politico.com/news/2026/10/27/alaska-ranked-choice-voting-repeal-01136379