2026-03-02  

Đằng sau chiến lược nhằm lật đổ giới lãnh đạo Iran là gì?

(Gordon Corera, BBC, 2/3/2026)

Mỹ và Israel tuyên bố họ có ưu thế trên không ở một số khu vực của Iran, cho phép máy bay chiến đấu của họ tấn công các mục tiêu tùy ý.

Họ cũng thể hiện một loại ưu thế về trí tuệ, một sự thống trị cho phép họ tìm ra và tiêu diệt nhiều nhà lãnh đạo Iran.

Nhưng chiến lược đằng sau chuyện này là gì? Một câu trả lời là tập trung vào việc gây ra sự nhầm lẫn.

Bước đi đầu tiên trong chiến dịch không phải là cuộc tấn công vào khu nhà của lãnh đạo tối cao, mà là các hacker thuộc Bộ Tư lệnh Không gian mạng Hoa Kỳ và các đối tác Israel của họ.

Theo các quan chức quân sự Mỹ, họ đã làm tê liệt khả năng hiểu biết của Iran về những gì đang xảy ra, ngăn cản nước này liên lạc và phản hồi.

Lợi dụng lợi thế đó, các lãnh đạo cấp cao đã bị tấn công ở nhiều địa điểm. Những quan chức này đã bị CIA và Mossad, cùng nhiều cơ quan khác, theo dõi trong nhiều tháng.

Điều đó rất có thể đạt được thông qua việc xâm nhập kỹ thuật vào hệ thống thông tin liên lạc của Iran trong thời gian dài, cũng như thông qua các điệp viên hoạt động trên thực địa, thường do Mossad điều hành.

Kết quả thật đáng kinh ngạc. Tham mưu trưởng quân đội, bộ trưởng quốc phòng và người đứng đầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng nằm trong số những người thiệt mạng.

Israel được cho là đã chủ mưu các cuộc tấn công này.

Mỹ cho biết họ cũng đã tấn công các trung tâm chỉ huy và kiểm soát, các địa điểm phóng tên lửa đạn đạo và cả cơ sở hạ tầng tình báo của Iran trong các đợt tấn công đầu tiên.

Mục đích rõ ràng của việc này là để "làm choáng váng và gây hoang mang" cho người Iran, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine cho biết trong một cuộc họp báo hôm thứ Hai.

Tham vọng của Mỹ và Israel là làm tê liệt Iran.

Tuy nhiên, Tehran được biết là đã chuẩn bị cho việc nhắm mục tiêu vào giới lãnh đạo của mình, với việc các quan chức được lệnh chỉ định nhiều người kế nhiệm trong trường hợp họ qua đời (và giữ bí mật danh tính của họ).

Việc nhận thức được rủi ro đó càng khiến người ta ngạc nhiên hơn khi một số quan chức cấp cao nhất trong chính quyền Iran lại tổ chức cuộc họp vào sáng thứ Bảy - dẫn đến cái chết của rất nhiều người.

Vậy những vụ giết người này có ý nghĩa gì đối với diễn biến của cuộc chiến?

Trong ngắn hạn, điều này có thể khiến Iran khó đáp trả hơn. Sự hỗn loạn do việc nhắm mục tiêu gây ra có lợi thế về mặt quân sự nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro.

Hiện vẫn chưa rõ liệu các đợt phóng tên lửa và máy bay không người lái khắp Trung Đông là kết quả của một chính sách đã được định trước và hiện đang được vận hành tự động, liệu các chỉ huy địa phương đang hành động theo sáng kiến ​​riêng của họ, hay liệu có ai đó ở trung ương đang ra lệnh thông qua một chuỗi chỉ huy hoạt động hiệu quả.

Câu hỏi tiếp theo là liệu việc loại bỏ quá nhiều nhà lãnh đạo như vậy có làm thay đổi căn bản tính toán của Iran về việc tiếp tục chiến đấu hay tìm cách thoát khỏi tình trạng này hay không.

Một bản đánh giá tình báo của CIA được hoàn thành ngay trước khi chiến tranh bắt đầu đã dự đoán rằng việc loại bỏ lãnh đạo tối cao có thể dẫn đến việc những người theo đường lối cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng nắm quyền kiểm soát nhiều hơn.

Bất kỳ nhà lãnh đạo mới nào cũng sẽ phải tính toán xem liệu sự tồn tại của chế độ có được đảm bảo bằng cách tiếp tục chiến đấu hay không - hoặc, thay vào đó, đàm phán và thực chất là nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ.

Nhưng nếu tình trạng giết hại tiếp tục diễn ra, việc đưa ra bất kỳ quyết định hay đàm phán nào có thể sẽ khó khăn hơn.

Mỹ có thể muốn thấy một nhân vật như Delcy Rodríguez - người đã kế nhiệm Nicolas Maduro ở Venezuela và được cho là đang hợp tác với Mỹ - nhưng không rõ liệu người như vậy có tồn tại hay có khả năng lãnh đạo đất nước hay không.

Và câu hỏi cuối cùng - thậm chí còn quan trọng hơn - là liệu những vụ giết người này có làm tăng khả năng thay đổi chế độ hay không?

Lịch sử cho thấy chỉ riêng sức mạnh không quân hiếm khi là đủ, và Mỹ chưa từng thể hiện mong muốn đưa quân bộ binh vào chiến trường.

Có lẽ họ đang hy vọng rằng việc loại bỏ lực lượng an ninh và tình báo sẽ giúp cuộc nổi dậy của quần chúng thành công lần này, sau khi các cuộc biểu tình bị đàn áp vào tháng Giêng.

Tổng thống Trump lại kêu gọi một cuộc nổi dậy tương tự và thậm chí hứa hẹn miễn trừ trách nhiệm cho các thành viên lực lượng an ninh nào hạ vũ khí. Nhưng chế độ này đã ăn sâu bám rễ và sẽ làm mọi cách để giữ vững quyền lực.

Trong khi tương lai lãnh đạo còn chưa chắc chắn, ưu tiên của Israel và Mỹ dường như là gây ra càng nhiều thiệt hại càng tốt cho chế độ này.

Nếu điều đó dẫn đến sự thay đổi, người dân Iran có thể sẽ hoan nghênh - nhưng rủi ro sẽ thuộc về họ.

https://www.bbc.com/news/articles/cly8gqj9r6go


NVV