2026-03-01
Những sai lầm không đáng có của Khamenei đã dẫn đến hậu quả chết người
Iran đã thất bại trên mọi mặt trận, nhưng nhà lãnh đạo tối cao của họ vẫn tiếp tục lừa bịp. Ông ta đã không lừa được Trump.
(Elliot Kaufman, WSJ, 1/3/2026)
Đây là cuộc chiến của giáo chủ Ayatollah. Giờ đây, cũng như hồi tháng Sáu, hàng loạt sai lầm của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã tạo ra một cơ hội chiến lược quá hấp dẫn để Tổng thống Trump bỏ qua. Hôm thứ Bảy, Khamenei đã phải trả giá bằng mạng sống của mình.
Sai lầm trực tiếp xảy ra trong các cuộc đàm phán, trong đó Iran gần như tuyên bố vẫn muốn theo đuổi vũ khí hạt nhân. Ông Trump còn có thể kết luận gì khác từ những lời thoái thác của Iran?
Tổng thống nói rằng sẽ không còn việc làm giàu uranium trong nước để sản xuất nhiên liệu hạt nhân nữa. Điều này không phải là không hợp lý; 23 quốc gia vận hành các chương trình điện hạt nhân bằng cách nhập khẩu uranium đã được làm giàu. Các nhà đàm phán của Mỹ thậm chí còn đề nghị cung cấp nhiên liệu cho Iran miễn phí, một quan chức cấp cao của chính quyền cho biết hôm thứ Bảy. Iran đã từ chối. Mặc dù có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, Iran tuyên bố cần điện hạt nhân và chương trình làm giàu uranium của riêng mình. Vì điều này, họ sẽ đánh đổi tất cả.
Tờ báo này đưa tin, một trong những đề xuất cuối cùng của Iran là cho phép nước này duy trì hàng nghìn máy ly tâm tiên tiến và làm giàu uranium đến độ tinh khiết 20% – bao gồm hầu hết các nỗ lực kỹ thuật để đạt được cấp độ vũ khí hạt nhân. Như chuyên gia về chống phổ biến vũ khí hạt nhân Andrea Stricker đã nhận định, mục đích rõ ràng của chế độ là “duy trì phương tiện sản xuất nhiên liệu vũ khí hạt nhân vào thời điểm do họ lựa chọn”. Mỗi “thỏa hiệp” của Iran theo hướng đó đều là bằng chứng rõ ràng hơn về mục tiêu của chế độ: bám trụ vào khả năng theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Đây là chính sách của giáo chủ Ayatollah, và ông ta đã khiến người dân của mình phải chịu đựng trong hai thập kỷ qua. Điều khiến nó trở nên tai hại hơn lần này là bối cảnh cách mạng. Vào tháng Giêng, người dân Iran đã cho thấy họ muốn lật đổ chế độ. Chế độ đã đáp trả bằng cách cho thấy rằng họ chỉ cai trị bằng súng đạn.
“Tốt hơn hết là các người đừng bắt đầu nổ súng”, ông Trump cảnh báo Iran giữa các cuộc biểu tình của nước này, “vì chúng tôi cũng sẽ bắt đầu bắn”. Chế độ đã chế giễu. “Ông Trump hay nói những điều như thế này,” Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, bình luận. “Đừng coi trọng lời ông ta.”
Khamenei đã khiêu khích ông Trump và vượt qua lằn ranh đỏ của ông ta một cách trắng trợn nhất có thể, tàn sát hàng nghìn người trên đường phố — ít nhất 32.000 người trong hai ngày, ông Trump nói. Tổng thống sẵn sàng bỏ qua vài chục vụ giết người trong những ngày đầu của các cuộc biểu tình, nhưng quy mô đáng kinh ngạc đã gây nên một cuộc đối đầu và khiến việc phản ứng hạn chế trở nên khó khăn.
Người dân Iran đã bị đẩy xuống đường vì sự khốn khổ về kinh tế, và chế độ không có câu trả lời nào khác ngoài súng đạn. Trong khi họ tuồn một tỷ đô la cho Hezbollah trong 10 tháng đầu năm 2025, giữa các cuộc biểu tình tháng Giêng, họ chỉ cung cấp cho công dân của mình 7 đô la một tháng.
Đây chẳng phải là thời điểm tốt để đạt được một số sự nới lỏng trừng phạt sao? Một thỏa hiệp về làm giàu uranium có thể củng cố chế độ. Từ đó, họ có thể chờ đợi chính quyền Trump kết thúc nhiệm kỳ để chiến đấu vào một ngày khác.
Khamenei đã từ chối. Có lẽ giáo chủ Ayatollah đã nghĩ rằng ông phải giữ vững lập trường, nếu không Mỹ và Israel sẽ không bao giờ ngừng gây sức ép lên ông. Sự thật là những sai lầm của chính ông đã dẫn đến sự sụp đổ khả năng răn đe của Iran. Việc giả vờ rằng cuộc chiến 12 ngày hồi tháng Sáu không thay đổi điều gì chỉ làm tăng khả năng xảy ra một cuộc xung đột tương tự.
Trước tháng Sáu, Iran đã đưa ra những lời đe dọa từng khiến Mỹ và Israel phải dè chừng trong hai thập kỷ qua. Một số người ở phương Tây tin điều đó: Tucker Carlson viết rằng “một cuộc tấn công vào các địa điểm hạt nhân của Iran gần như chắc chắn sẽ dẫn đến hàng nghìn người Mỹ thiệt mạng”. Ông cảnh báo về giá xăng 30 đô la và chiến tranh thế giới. Nhưng không điều nào xảy ra.
Israel kiểm soát bầu trời Tehran và không mất một chiếc máy bay nào, tấn công các mục tiêu nhạy cảm nhất của Iran một cách tùy ý. Tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã không gây ra thiệt hại lớn nào khi đáp trả. Thành công của Israel quá lớn, và điểm yếu của Iran quá rõ ràng, đến nỗi ông Trump có một cơ hội tấn công vào các địa điểm hạt nhân còn lại với rủi ro thấp nhất mà các nhà hoạch định có thể tưởng tượng.
Sau khi mất đi những vũ khí chủ lực, Iran đã phóng một số tên lửa, tấn công một mái vòm radar của Mỹ và yêu cầu ngừng bắn. Tuy nhiên, sau màn trình diễn yếu kém này, và suy yếu trong cuộc chiến, chế độ này đã dành vài tháng qua để lặp lại những lời đe dọa tương tự như trước tháng Sáu. Lần này, họ sẽ thực sự chiến đấu.
Iran đã gây ra một số thiệt hại nặng nề, giết chết ít nhất ba binh sĩ Mỹ và 11 thường dân Israel, nhưng liệu có gì đáng ngạc nhiên khi ông Trump không hề nao núng ngay từ đầu? Kinh nghiệm đã cho ông ấy sự tự tin rằng những rủi ro đó có thể kiểm soát được.
Khamenen đã mắc sai lầm khi trao cho Israel sự tự tin tương tự trước cuộc chiến 12 ngày. Ông ta đã làm điều đó bằng cách đi ngược lại chiến lược của chính mình là không trực tiếp gây chiến với nhà nước Do Thái, ít nhất là trước khi sở hữu vũ khí hạt nhân. Các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo quy mô lớn của Iran vào tháng 4 và tháng 10 năm 2024 đã cho Israel thấy rằng họ có thể chống lại cuộc tấn công và cho phép họ phá hủy các hệ thống phòng không chủ chốt của Iran để đáp trả. Điều này đã khiến chương trình hạt nhân bị phơi bày, tạo điều kiện cho cuộc tấn công.
Tất cả các cuộc chiến tranh ủy nhiệm trên thế giới cũng không làm được điều đó. Ngay cả cuộc xâm lược ngày 7 tháng 10 năm 2023 của các đội tử thần Hamas - được Iran tài trợ, trang bị vũ khí và huấn luyện cho mục đích đó - cũng không biến Iran thành mục tiêu. Việc các lực lượng ủy nhiệm còn lại của Iran tham gia vào cuộc chiến cũng vậy.
Những lực lượng ủy nhiệm đó lẽ ra phải thực hiện mệnh lệnh của chế độ Iran, nhưng dưới áp lực của cuộc chiến ngày 7 tháng 10, Iran cuối cùng đã can thiệp ít nhiều thay mặt cho họ. Có lẽ Khamenei cảm thấy điều đó là cần thiết do các lực lượng ủy nhiệm của ông đang bị Israel đánh bại. Những khoản đầu tư lâu năm vào Hamas và Hezbollah đang chìm dần trước mắt ông.
Hezbollah là chính sách bảo hiểm cho chế độ Iran và chương trình hạt nhân của họ. Họ đã ngăn chặn các cuộc tấn công vào Iran bằng cách đe dọa bắn 150.000 tên lửa vào các thành phố lớn của Israel. Nhưng Khamenei đã sử dụng chính sách bảo hiểm đó bằng cách chỉ đạo Hezbollah tham gia cuộc chiến của Hamas vào ngày 8 tháng 10 năm 2023, và sau đó tiếp tục bắn tên lửa trong 11 tháng. Duy trì mặt trận này vượt quá điểm hiệu quả giảm dần là một sai lầm khác, cho phép Israel làm suy yếu Hezbollah vào cuối năm 2024.
Điều này đã khiến Iran đơn độc vào tháng 6, thời điểm quan trọng nhất. Nếu Israel cũng phải đối phó với toàn bộ kho vũ khí của Hezbollah, có lẽ họ đã không tấn công. Lần này, Hezbollah đã phóng một vài tên lửa, điều mà nhà báo Amit Segal gọi là hành động “tự sát có sự trợ giúp của Israel”, nhưng lực lượng này đã suy yếu đến mức viễn cảnh đó không còn đủ để răn đe Israel hay Mỹ.
Chiến dịch Epic Fury ngày nay hoàn toàn là do những sai lầm của Khamenei. Ông ta đã phung phí các lực lượng ủy nhiệm và chính sách bảo hiểm của mình. Ông ta đã để mất hệ thống phòng không và cho phép Mỹ và Israel thử nghiệm hệ thống phòng không của riêng họ. Ông ta đã mạo hiểm một cuộc chiến tranh vào tháng Sáu, điều đã phơi bày Iran như một con hổ giấy. Ông ta đã làm giảm giá trị đồng tiền của mình bằng sự ngoan cố sau chiến tranh, rồi tàn sát người dân khi họ nổi dậy phản đối, chà đạp lên lằn ranh đỏ của ông Trump. Ông ta đã công khai nỗ lực giữ lại lựa chọn hạt nhân và từ chối thích nghi với cán cân quyền lực đã thay đổi hoàn toàn.
Tai họa nhất là, Khamenei tiếp tục đánh giá thấp ông Trump. Ông ta không phải là người duy nhất. Phân tích thông thường của phương Tây từ lâu đã cho rằng vị tổng thống này sẽ bằng lòng với một thỏa thuận như của Barack Obama năm 2015 và sau đó gọi đó là thỏa thuận vĩ đại nhất từng được thực hiện.
Sai rồi. Cuối cùng, Khamenei đã trao cho ông Trump cơ hội tốt nhất mà bất kỳ tổng thống nào từng có để làm suy yếu, chuyển đổi hoặc lật đổ chế độ Iran này, kẻ thù không đội trời chung của Mỹ.
https://www.wsj.com/opinion/khameneis-unforced-errors-proved-fatal-635fb5e4?st=HYJJS6
NVV