2026-03-18  

Cái chết của Ali Larijani làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng trong giới lãnh đạo Iran.

(Amir Azimi, BBC, 18/3/2026)

Cuộc không kích của Israel khiến Ali Larijani, người đứng đầu cơ quan an ninh Iran, thiệt mạng đã loại bỏ một trong những nhà hoạch định chính sách giàu kinh nghiệm và có ảnh hưởng nhất của Cộng hòa Hồi giáo vào thời điểm then chốt.

Larijani không phải là một chỉ huy quân sự, nhưng ông là một nhân vật trung tâm trong việc định hình các quyết định chiến lược của Iran.

Với tư cách là thư ký của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, ông nắm giữ vị trí trung tâm trong việc ra quyết định về chiến tranh, ngoại giao và an ninh quốc gia.

Giọng nói của ông có sức ảnh hưởng lớn trong toàn bộ hệ thống, đặc biệt là trong việc xử lý cuộc đối đầu giữa Iran với Hoa Kỳ và Israel.

Sau vụ ám sát Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei vào ngày 28 tháng 2, Larijani đã thể hiện thái độ thách thức, báo hiệu rằng Iran đã sẵn sàng cho một cuộc xung đột lâu dài.

Cái chết của ông, nay đã được truyền thông nhà nước xác nhận, diễn ra trong bối cảnh một chiến dịch rộng lớn hơn, trong đó một số quan chức và chỉ huy cấp cao của Iran đã bị giết chỉ trong vài tuần. Mô hình này cho thấy một nỗ lực bền bỉ nhằm làm suy yếu cấu trúc lãnh đạo của Iran trong thời chiến.

Bất chấp lập trường cứng rắn chống lại phương Tây, Larijani thường được mô tả ở Iran là một người thực dụng. Ông kết hợp lòng trung thành về mặt tư tưởng với cách tiếp cận có kỹ thuật, ưu tiên chiến lược tính toán hơn là hùng biện.

Ông vẫn hết sức hoài nghi về việc hợp tác với các cường quốc phương Tây, nhưng ông cũng tham gia vào các nỗ lực ngoại giao quan trọng, bao gồm cả việc đóng vai trò đặc phái viên trong thỏa thuận hợp tác dài hạn giữa Iran và Trung Quốc.

Vào thời điểm qua đời, Larijani đang phụ trách quản lý ba cuộc khủng hoảng lớn.

Thứ nhất là chính cuộc chiến tranh. Ông lập luận rằng Iran nên chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh kéo dài và mở rộng xung đột ra khắp khu vực và xa hơn nữa, bao gồm cả việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Thứ hai là làn sóng bất ổn trong nước, bắt đầu từ những bất bình về kinh tế nhưng nhanh chóng biến thành các cuộc biểu tình rộng khắp nhằm lật đổ Cộng hòa Hồi giáo. Các cuộc biểu tình này đã vấp phải sự đàn áp khiến hàng nghìn người biểu tình thiệt mạng trên khắp cả nước.

Thứ ba là chương trình hạt nhân của Iran và các cuộc đàm phán gián tiếp bị đình trệ với Washington, cả hai đều đã bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công quân sự.

Việc ông ra đi để lại những vấn đề này chưa được giải quyết và chuyển chúng cho một người kế nhiệm chưa được biết đến, người đang phải đối mặt với một tình hình vô cùng mong manh. Mặc dù Iran đã thể hiện khả năng phục hồi, một phần bằng cách làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng không phận của nước này vẫn mở cửa cho các cuộc tấn công tiếp diễn. Bất kỳ nhân vật cấp cao mới nào cũng sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị nhắm mục tiêu ngay lập tức.

Điều này có thể làm dịch chuyển quyền lực mạnh mẽ hơn nữa về phía quân đội. Những phát biểu gần đây của Tổng thống Masoud Pezeshkian cho thấy các đơn vị quân đội trên thực tế đã được trao quyền rộng rãi để hành động nếu lãnh đạo cấp cao không thể thực hiện nhiệm vụ. Trên thực tế, điều đó có thể dẫn đến việc các quyết định được đưa ra nhanh hơn, nhưng với sự phối hợp tập trung ít hơn.

Cũng có những dấu hiệu cho thấy giới lãnh đạo đang gặp khó khăn trong việc quản lý quá trình chuyển giao quyền lực. Iran đã trì hoãn các thông báo công khai và giữ kín một số nhân vật, bao gồm cả lãnh đạo tối cao mới Mojtaba Khamenei. Không rõ liệu điều này là vì lý do an ninh hay do sự bất ổn nội bộ.

Trong ngắn hạn, kết quả có thể xảy ra là một tình hình bất ổn hơn: lập trường quân sự cứng rắn hơn trong chiến tranh và sự đàn áp khắc nghiệt hơn trong nước.

Tư lệnh quân đội Iran, Amir Hatami, cũng đe dọa sẽ phát động một cuộc trả đũa "quyết liệt" cho cái chết của Larijani.

Tuy nhiên, theo thời gian, một hệ thống liên tục mất đi những nhân vật cấp cao có thể sẽ gặp khó khăn hơn trong việc vận hành hiệu quả, đặc biệt là ở một quốc gia có hơn 90 triệu dân.

Như vậy, cái chết của Larijani không chỉ đơn thuần là sự mất mát một quan chức. Nó làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng lãnh đạo, có thể ảnh hưởng đến cả diễn biến chiến tranh và sự ổn định của nhà nước Iran.

https://www.bbc.com/news/articles/cgqgxqekp89o
 

NVV