2026-10-15
Khi đảng Dân Chủ không còn cần che giấu tham vọng
Ngày 5 tháng 2 năm 1937, Franklin Delano Roosevelt gửi Quốc Hội Dự luật Tái Tổ Chức Tư Pháp, mà lịch sử gọi bằng cái tên trần trụi hơn: kế hoạch "nhồi tòa". Ông vừa tái cử với 523 phiếu đại cử tri, đảng ông nắm siêu đa số ở cả hai viện, vậy mà ông vẫn muốn nâng số thẩm phán Tối Cao Pháp Viện từ 9 lên tối đa 15.
Ngoài miệng, đó là cải cách cho tòa làm việc nhanh hơn. Thực chất là thâu tóm nhánh tư pháp, cơ quan duy nhất còn dám cản New Deal. Lý do là các thẩm phán đã phán một số đạo luật của ông vi hiến. Họ làm đúng phận sự, và Roosevelt muốn phạt họ vì thế.
Kế hoạch thất bại, và người chặn nó là chính các thượng nghị sĩ Dân Chủ. Phe Cộng Hòa khi ấy chỉ có 16 ghế, quá ít để chặn được gì. Burton Wheeler, một người cấp tiến ở Montana, cầm đầu phe chống; Henry Ashurst, Chủ tịch Ủy ban Tư pháp, giam dự luật trong ủy ban 165 ngày. Họ hiểu rằng một tổng thống, dù cùng đảng, mà nuốt được tư pháp thì giữa cộng hòa và độc tài không còn gì ngăn cách.
Ngày 22 tháng 7 năm 1937, Thượng viện bỏ phiếu 70 chống 20 trả dự luật về ủy ban, và nó chết ở đó. Đó là thất bại chính trị cay đắng nhất đời Roosevelt. Nước Mỹ giữ được tam quyền phân lập.
Tôi kể lại chuyện năm 1937 vì chúng ta đang đứng trước một khoảnh khắc tương tự, và lần này nguy hiểm hơn gấp bội. Nếu tái chiếm Tòa Bạch Ốc năm 2028, đảng Dân Chủ sẽ không lặp lại sai lầm của Roosevelt, và trong hàng ngũ của họ không còn một Burton Wheeler nào để nói "không".
* Vì sao phải xóa di sản Trump
Muốn đoán một chính quyền Dân Chủ tương lai sẽ làm gì, phải hiểu vì sao họ buộc phải làm. Câu trả lời nằm ở di sản của Donald Trump: để nó đứng vững thì mô hình quyền lực mà đảng Dân Chủ xây suốt nửa thế kỷ sẽ sụp.
Với các tổng thống Cộng Hòa trước, đảng Dân Chủ chỉ cần đảo ngược chính sách là xong. Trump thì đổi luôn cách nghĩ của hàng chục triệu người Mỹ. Ông cho họ thấy biên giới giữ được, năng lượng tự khai thác được thay vì nhập khẩu, thương mại thì đàm phán lại được thay vì cam chịu thiệt, các định chế quốc tế có thể thách thức được thay vì phải thần phục, và giới tinh hoa không phải lúc nào cũng đúng.
Bức tường biên giới hay hiệp định Abraham thì còn đảo ngược được. Cái làm đảng Dân Chủ mất ngủ là hàng chục triệu cử tri đã thức tỉnh, đã biết một tương lai khác là có thể, và tuyên truyền bao nhiêu cũng không xóa được điều họ đã tận mắt thấy.
Cho nên đảng Dân Chủ không thể dừng ở chỗ đảo ngược chính sách. Họ phải xóa mọi dấu vết, và phải sửa cả cấu trúc quyền lực để không có một Trump thứ hai. Muốn vậy, họ cần một mức tập trung quyền lực mà nền cộng hòa này chưa từng thấy. Năm kịch bản dưới đây dựa trên những gì các lãnh đạo Dân Chủ đã công khai đề xuất hoặc ngầm ủng hộ.
1/ Kịch bản thứ nhất: xóa filibuster.
Filibuster là quy tắc đòi 60 phiếu mới chấm dứt được tranh luận để đưa một dự luật ra biểu quyết ở Thượng viện. Nó không nằm trong Hiến Pháp, nhưng hợp với tinh thần Hiến Pháp: quyền lực phải bị kiềm chế, và luật hệ trọng cần đồng thuận rộng chứ không chỉ một đa số suông. Năm 1787, trong Federalist số 10, James Madison đã cảnh báo về sức mạnh của một "đa số vụ lợi và hống hách". Các Nhà Lập Quốc không đặt ra filibuster, nhưng nó làm đúng việc Madison lo.
Đảng Dân Chủ muốn xóa nó, và đã nói thẳng ra nhiều lần. Năm 2020, đọc điếu văn cho dân biểu John Lewis, Barack Obama gọi filibuster là "thêm một tàn tích của Jim Crow". Chuck Schumer nhiều lần tìm cách bỏ filibuster cho các dự luật bầu cử. Suốt nhiệm kỳ Biden, chỉ có hai thượng nghị sĩ Dân Chủ, Joe Manchin và Kyrsten Sinema, chặn được việc ấy.
Cả hai nay đã rời Thượng viện. Giữa tham vọng và hiện thực không còn ai đứng chắn.
Giả sử năm 2028 đảng Dân Chủ giành lại Tòa Bạch Ốc và nắm 51 ghế Thượng viện. Việc đầu tiên họ làm sẽ là xóa filibuster bằng một cuộc biểu quyết đổi nội quy, chỉ cần đa số đơn giản: 51 phiếu, không cần 60, không cần ai bên kia. Từ đó, dự luật nào cũng chỉ cần 51 phiếu.
Phe đa số khỏi phải thương lượng, khỏi phải nghe 49 thượng nghị sĩ còn lại, dù họ đại diện cho hàng chục triệu cử tri. Đó là độc tài của đa số, đúng điều Madison lo từ năm 1787.
Roosevelt muốn thâu tóm tư pháp bằng cách thêm thẩm phán. Đảng Dân Chủ 2028 muốn thâu tóm lập pháp bằng cách đập bỏ cơ chế kiềm chế đa số. Đích nhắm khác nhau, bản chất như nhau: phá thế cân bằng để một đảng thành chúa tể không đối thủ.
2/ Kịch bản thứ hai: hợp pháp hóa hàng triệu người nhập cư bất hợp pháp.
Ở chuyện nhập cư, lời nói và ý muốn của đảng Dân Chủ cách nhau xa nhất. Ngoài miệng, họ nói "nhập cư nhân đạo", "đoàn tụ gia đình", "con đường đến quốc tịch". Chiến lược thật thì rõ như ban ngày: hợp pháp hóa hàng triệu người nhập cư bất hợp pháp, trao cho họ lá phiếu, biến họ thành khối cử tri vĩnh viễn của đảng.
Cứ làm toán bầu cử là thấy. Các khảo sát cho thấy người mới nhập tịch bầu cho đảng Dân Chủ với tỷ lệ áp đảo; ở California, khoảng 70 trên 30. Với tỷ lệ ấy, 10 triệu người được nhập tịch và đi bầu sẽ cho đảng Dân Chủ chừng 4 triệu phiếu ròng.
Ghế tổng thống thường được định đoạt bằng vài chục ngàn phiếu ở mấy tiểu bang chiến trường. Bốn triệu phiếu ròng là một cơn địa chấn bầu cử không bao giờ dứt.
Lịch sử Mỹ đã nhiều lần mở rộng quyền bầu cử, lần nào cũng qua con đường chính đáng: Tu Chính Án 15 cấm phân biệt chủng tộc khi đi bầu, Tu Chính Án 19 trao lá phiếu cho phụ nữ, Tu Chính Án 26 hạ tuổi bầu xuống 18. Cả ba lần, người được thêm quyền đều đã là công dân.
Lần này, lá phiếu được hứa cho hàng triệu người vi phạm luật nhập cư, và người ta gọi đó là công lý. Gọi cho đúng tên thì đó là kỹ thuật bầu cử khoác áo nhân đạo.
Kịch bản này đi liền với chuyện mở biên giới, vì muốn có hàng triệu người để hợp pháp hóa thì trước hết phải mở cửa cho họ vào. Trong bốn tài khóa 2021–2024 dưới thời Biden, CBP ghi nhận hơn 10,8 triệu lượt chặn bắt trên toàn quốc, 8,72 triệu ở biên giới phía Nam, chưa kể khoảng 2 triệu người lọt qua mà không bị bắt. Ông Trump đang dành nhiệm kỳ này để đảo ngược dòng người ấy.
Một chính quyền Dân Chủ năm 2028 sẽ mở toang cửa ngay ngày đầu. Khi filibuster đã bị xóa, ngay trong một nhiệm kỳ họ có thể luật hóa con đường biến dòng người ấy thành cử tri.
3/ Kịch bản thứ ba: nhồi Tối Cao Pháp Viện.
Roosevelt thất bại năm 1937 vì trong đảng ông còn những người đặt nguyên tắc trên đảng phái, như Burton Wheeler, một người cấp tiến ở Montana, hay Harry Byrd, một người bảo thủ ở Virginia. Đảng Dân Chủ bây giờ không còn những người như thế, cũng chẳng còn truyền thống lưỡng đảng thực chất. Đó là một khối đồng nhất về tư tưởng, nơi bất đồng nội bộ bị coi là phản bội và lòng trung thành với "agenda" được đặt trên lòng trung thành với Hiến Pháp.
Khi filibuster không còn, luật nâng số thẩm phán từ 9 lên 13 hay 15 chỉ cần 51 phiếu. Dự luật đã có sẵn: năm 2021, Thượng nghị sĩ Ed Markey và Dân biểu Hank Johnson đưa ra Judiciary Act of 2021, đòi nâng Tối Cao Pháp Viện lên 13 thẩm phán. Nó nằm chết ở ủy ban vì không đủ người ủng hộ. Filibuster mất thì dự luật ấy sống lại.
Hiện nay Tối Cao Pháp Viện có đa số bảo thủ 6–3, do ba đời tổng thống Cộng Hòa bổ nhiệm đúng thủ tục hiến định. Thay vì chấp nhận kết quả ấy, đảng Dân Chủ chỉ việc thêm bốn ghế, bổ nhiệm bốn thẩm phán thiên tả, và qua một đêm 6–3 thành 6–7. Từ đó tòa hết là cơ quan độc lập giải thích Hiến Pháp, chỉ còn là cánh tay nối dài của đảng cầm quyền.
Roosevelt đã thử và thất bại. Đảng Dân Chủ 2028 đã rút được bài học ấy, và sẽ không còn gì chặn họ. Nắm được Tối Cao Pháp Viện rồi thì đạo luật nào của họ cũng được phán hợp hiến, sắc lệnh nào cũng được giữ, đơn kiện nào của phe đối lập cũng bị bác. Tam quyền phân lập chỉ còn là chữ trên giấy.
4/ Kịch bản thứ tư: xóa di sản Trump, mở lại biên giới.
Khi đã có trong tay ba công cụ (filibuster đã xóa, tòa đã nhồi, khối cử tri đã nới rộng), đảng Dân Chủ sẽ sang bước thứ tư: xóa sạch di sản Trump và dựng một trật tự không đảo ngược được. Các sắc lệnh của Trump về biên giới, năng lượng, thương mại và quy định sẽ bị hủy ngay tuần đầu, như Biden đã làm năm 2021. Khác ở chỗ lần này họ hủy bằng luật, thông qua với 51 phiếu, và phe đối lập hết đường cản.
Bức tường biên giới sẽ ngưng xây, có khi bị tháo. Chương trình "Remain in Mexico" bị hủy, các thỏa thuận "safe third country" chấm dứt, hợp đồng khai thác năng lượng trên đất liên bang bị đóng băng. Hiệp định Abraham sẽ không bị hủy công khai, chỉ bị bỏ mặc cho chết dần khi Washington thôi bỏ công sức ngoại giao.
Đích cuối là xóa luôn ký ức rằng những chính sách ấy từng có hiệu quả, để không ai còn dám nói ngoài con đường của đảng Dân Chủ còn có đường khác.
Trọng tâm của tất cả là mở lại biên giới. Họ sẽ không bao giờ nói ra cụm từ "mở biên giới". Họ chỉ cần cắt nguồn lực của ICE và CBP, ngưng các chương trình trục xuất, mở những "con đường hợp pháp" rộng đến mức ai cũng lọt, và đưa chính sách "sanctuary" của các thành phố lên tầm quốc gia.
Một dòng người mới, lớn hơn thời Biden, sẽ đổ vào nước Mỹ. Với con đường hợp pháp hóa đã thành luật, trong một thế hệ họ sẽ thành cử tri.
5/ Kịch bản thứ năm: quyền lực vĩnh viễn.
Ghép bốn kịch bản trên lại, ta có một đảng nắm Tòa Bạch Ốc, nắm Quốc Hội không còn filibuster, nắm Tối Cao Pháp Viện đã nhồi, có khối cử tri nới rộng vĩnh viễn nhờ hợp pháp hóa, và một biên giới mở để người mới cứ thế bổ sung vào.
Đó là công thức của quyền lực vĩnh viễn, kiểu độc tài mềm của Mexico dưới thời PRI. Đảng này cầm quyền liền 71 năm, từ 1929 đến 2000, nhờ nắm cơ cấu bầu cử, tòa án và báo chí mà vẫn giữ vẻ ngoài dân chủ. Người Mexico vẫn đi bầu, vẫn có nhiều đảng, vẫn có tòa án, nhưng kết quả đã được viết sẵn trước khi phòng phiếu mở cửa.
Chiều kích đen tối nhất là chuyện trả thù những người đã ủng hộ Trump, và nó đã được nói ra công khai. Tháng 11 năm 2020, dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez hỏi trên Twitter có ai đang lưu lại tên "đám bợ đỡ Trump" để sau này họ khỏi chối sự đồng lõa của mình.
Cựu nhân viên của Obama là Michael Simon trả lời rằng có, và giới thiệu Trump Accountability Project, một danh sách gồm nhân viên chính quyền, nhân viên vận động, người quyên tiền và luật sư của Trump. Tháng 10 năm 2023, Hillary Clinton nói với Christiane Amanpour trên CNN rằng có lẽ cần "giải tẩy não chính thức các thành viên giáo phái", tức những người ủng hộ Trump.
Truyền thông dòng chính lẫn một số nghị viên Quốc Hội còn dọa truy tố và bỏ tù cả những ai từng bầu cho Trump, ủng hộ ông hay làm việc cho chính quyền ông, khi họ trở lại nắm quyền năm 2028 [cần dẫn chứng]. Đó là trả thù cả một phong trào, trừng phạt chính việc dám bầu cho "người sai".
Trong 250 năm lịch sử Hoa Kỳ, chưa đảng nào công khai dọa truy tố cử tri của đảng đối lập, chưa phong trào chính trị nào bị hình sự hóa chỉ vì bầu cho một ứng cử viên hợp pháp. Lời dọa nhắm cả vào tương lai: dám ủng hộ một người như Trump lần nữa thì họ sẽ tìm ra bạn, đưa bạn ra tòa, hủy hoại đời bạn. Đó là ngôn ngữ của chế độ toàn trị, nơi đi bầu cũng thành tội.
Khi làm đối lập có thể dẫn tới tù tội, sẽ không còn ai dám làm việc, quyên tiền hay đứng ra ủng hộ một ứng cử viên Cộng Hòa. Bầu cử lúc ấy chỉ còn là nghi lễ xác nhận một quyền lực đã sắp đặt sẵn, như dưới thời PRI ở Mexico hay ở các nước cộng sản: dân vẫn đi bầu, nhưng chỉ một kết quả được phép xảy ra.
Nước Mỹ đang tiến gần khoảnh khắc PRI của riêng mình, và cuộc bầu cử 2028 có thể là cánh cửa cuối cùng còn mở.
* Ai sẽ nói "không"?
Trở lại năm 1937. Người cứu nước Mỹ khỏi kế hoạch nhồi tòa là những đảng viên Dân Chủ đặt nguyên tắc hiến định trên quyền lợi đảng, những người hiểu rằng quyền lực không bị kiềm chế thì sẽ tha hóa, ai nắm cũng vậy. Họ nói "không" với tổng thống của chính họ, và nước Mỹ qua được.
Đảng Dân Chủ năm 2028 có ai sẵn lòng bỏ cả sự nghiệp để nói "không" như thế? Nhìn thế hệ lãnh đạo hiện nay, những người đã hai lần luận tội Trump, đã ủng hộ Big Tech kiểm duyệt, đã gọi mọi tiếng nói bất đồng là "mối đe dọa cho nền dân chủ", tôi không tìm thấy một Burton Wheeler nào.
Cho nên cuộc bầu cử 2028 là một cuộc trưng cầu dân ý về sự sống còn của cấu trúc hiến định mà các Nhà Lập Quốc dựng nên: tam quyền phân lập, bảo vệ thiểu số, kiềm chế đa số, chủ quyền biên giới. Nếu đảng Dân Chủ thắng và làm đúng những gì họ đã nói, nước Mỹ của checks and balances, của tranh luận lưỡng đảng, sẽ không còn.
Thay vào đó là một thể chế mang mặt nạ dân chủ, vận hành bằng quyền lực tập trung của một đảng. Washington, Madison, Hamilton và Jefferson đã dựng nên nền cộng hòa này chính là để ngăn điều ấy.
Năm 1937, mấy thượng nghị sĩ Dân Chủ can đảm đã đặt Hiến Pháp trên đảng và cứu nước Mỹ khỏi chính mình. Năm 2028, việc ấy về tay cử tri: họ là những người cuối cùng còn nói được "không" bằng lá phiếu, khi lá phiếu còn có giá trị.
Vô Danh 15/10/2026