2026 November
Những người theo chủ nghĩa tiến bộ thực sự muốn gì?
(Lionel Shriver, The New Criterion, tháng 11/2026)
Về tư duy cánh tả cấp tiến.
1.
Tôi e rằng sẽ phải trả giá khi yêu cầu một tiểu thuyết gia cho một bài giảng chính thức. Tôi dự định sẽ sử dụng những khái quát hóa quá mức, suy luận không có căn cứ và hoàn toàn là suy đoán. Tôi là một tiểu thuyết gia. Tôi bịa đặt ra mọi thứ.
Câu hỏi đặt ra trước chúng ta là: những người theo chủ nghĩa tiến bộ thực sự muốn gì? Luôn đáng để chú ý đến những gì mọi người nói với bạn rằng họ muốn và trước hết hãy chấp nhận điều đó một cách khách quan – như sự đa dạng, công bằng và hòa nhập, vân vân. Nhưng các tiểu thuyết gia thích nhìn sâu vào vấn đề.
Bây giờ, nếu có những người theo chủ nghĩa tiến bộ trong khán giả, tôi hy vọng rằng việc nghe những gì những người từng là đảng viên Dân chủ xa lánh như tôi nghĩ về các bạn như một thương hiệu ít nhất cũng mang tính thông tin. Tôi cũng thừa nhận sự dễ dàng mà những người theo chủ nghĩa tiến bộ có thể đưa ra những lời chỉ trích gay gắt và hoàn toàn thuyết phục hơn đối với phe cánh hữu ủng hộ Trump.
Chủ nghĩa tiến bộ không chỉ là một tập hợp các quan điểm mà còn là một tư duy. Một tính khí, một khuynh hướng. Một tập hợp các cảm xúc chủ đạo. Một tập hợp các bản năng, một hồ sơ tính cách. Trong cuốn tiểu thuyết gần đây nhất của tôi, A Better Life, tôi đã cố gắng nắm bắt sự tổng hợp tính cách này trong người mẹ của nhân vật chính, Gloria Bonaventura — người đã mời một người nhập cư chưa được kiểm tra vào nhà ở Brooklyn của mình, với những hậu quả bi thảm. Gloria trong sự ngây thơ của mình có nguy cơ trở thành một hình mẫu rập khuôn; tôi thích dùng từ "nguyên mẫu" hơn. Xét đến bản chất của nguyên mẫu đó, điều mà cuộc bầu cử thị trưởng gần đây của thành phố này thường cho thấy, chân dung Gloria mà tôi khắc họa, nếu có thể nói, là quá nhân từ.
Tôi có thể nói điều này một cách chắc chắn, đó là vì tôi lớn lên trong một gia đình "tiến bộ" trước khi nhãn hiệu này trở thành một từ viết tắt cho cánh tả hiện đại của Mỹ. Cha mẹ tôi là những người theo đảng Dân chủ tự do suốt đời. Hơn nữa, chính thế hệ bùng nổ dân số của tôi phải chịu trách nhiệm rất lớn về tình trạng hiện tại của Đảng Dân chủ, lĩnh vực từ thiện, khu vực công, các nhà thờ, các trường đại học, giới nghệ thuật, và thậm chí cả nhiều hội đồng quản trị doanh nghiệp. Trong sự ngây thơ, phù phiếm, kiêu ngạo, thiếu hiểu biết lịch sử, tính cục bộ, sự thiếu nhận thức về tâm lý, sự thịnh vượng được cho là có quyền và sự cả tin về chính trị, tôi và những người cùng trang lứa đã gieo mầm cho cả chủ nghĩa "thức tỉnh" và chủ nghĩa xã hội dân chủ - DSA có vẻ là một trường hợp riêng biệt, nhưng vẫn có liên quan mật thiết. Khi còn là thiếu niên, tôi đeo vòng hạt và mặc quần ống loe, tôi tham gia các cuộc biểu tình, và tôi thành tâm lên án đất nước mình. Tình trạng của cánh tả Mỹ một phần là lỗi của tôi.
Vậy bản chất của những gì mà những người chỉ trích gọi một cách thiếu thiện chí là "những kẻ tiến bộ ngu ngốc" là gì? Mặc dù họ luôn miệng nói bảo vệ "những người dễ bị tổn thương", nhưng động lực chính của những người tiến bộ lại là tiêu cực. Những người này không hướng đến việc hiện thực hóa một Shangri-la mà là phá hủy những gì, và đặc biệt là những người mà họ căm ghét. Nguồn gốc thời kỳ hippie đó thật đáng xấu hổ, nhưng ít nhất những lời sáo rỗng "love-not-war" của thập niên 60, tình dục thử nghiệm và cuộc sống tốt đẹp hơn nhờ hóa học, đã tạo nên một tia hy vọng le lói về vùng đất tươi sáng đầy nắng. Chủ nghĩa cấp tiến giai đoạn cuối đã đánh mất những chiếc băng đô họa tiết paisley, những trò hề trong chương trình Laugh-In, và cả sự nghỉ hưu sớm lười biếng của Timothy Leary với câu nói "Turn on, tune in, drop out". Hơn một thập kỷ qua của chủ nghĩa tiến bộ theo kiểu "văn hóa tẩy chay" (cancel-culture) đã chứng tỏ sự tàn bạo hơn, hung hãn hơn, trừng phạt hơn và chắc chắn nguy hiểm hơn nhiều. Nó bị ám ảnh bởi khái niệm quyền lực, và do đó bị ám ảnh bởi việc đạt được nó.
2.
Vì vậy, trong khi những người theo chủ nghĩa tiến bộ thường bị buộc tội lạc quan một cách cả tin về bản chất con người, thì những cuộc biểu tình ồn ào của họ trên đường phố lại ít mang tính hòa giải, ít những lời ca ngợi hòa bình. Bản chất của các cuộc biểu tình cánh tả thường là thù địch, oán giận, trả thù, buộc tội, hung hăng nếu không muốn nói là giết người, cay độc và giận dữ. Các hoạt động chống ICE có tổ chức bao gồm việc nhổ nước bọt và chửi bới cảnh sát, đá vào xe của họ, đốt xe, ném những mảnh bê tông và la hét những lời tục tĩu. Hãy xem những tấm biển của các nhà hoạt động vì quyền của người chuyển giới nhắm vào “những người theo chủ nghĩa nữ quyền cực đoan bài trừ người chuyển giới” (trans exclusionary radical feminists - TERF): TERF tốt duy nhất là TERF bị treo cổ chết; Một TERF, một viên đạn; Cứu một người chuyển giới, giết một TERF. Mặc áo thung in hình những người chơi dù lượn sát nhân, những người biểu tình ủng hộ Palestine hô vang “There is only one solution: intifada revolution,” “By any means necessary,”, và “Death to Israel, Death to Zionists”. Đối với nhóm người này, những cảm xúc tích cực hơn như vui vẻ, hân hoan và ăn mừng chỉ xuất hiện sau vụ ám sát Charlie Kirk, vụ sát hại CEO của United Healthcare, vụ thảm sát 1.200 người Israel và vụ bắt cóc 250 người khác, và các âm mưu ám sát tổng thống Mỹ.
Ở những vị trí có quyền lực, họ cũng thích thú trong việc phá hỏng cuộc vui của người khác: tước đoạt đặc quyền, cấm đoán thú vui, kiểm soát và làm khổ đồng bào mình. Việc cấm người Mỹ đi nghỉ mát, sưởi ấm nhà cửa, sử dụng bếp ga, lái xe, ăn gan ngỗng hay thậm chí cả sườn heo là ý tưởng niềm vui của những người này. Tại Hoa Kỳ, những người tự phong thực thi các hạn chế do Covid-19 phần lớn là đảng viên Dân chủ. Đại dịch là một dịp thú vị để thỏa mãn khát vọng chuyên chế của phe cấp tiến – luật lệ càng ngớ ngẩn càng tốt, bởi vì việc bắt người dân tuân theo những quy định nhỏ nhặt, vô nghĩa là điều đặc biệt thú vị. Trong giới cấp tiến, năng lượng hạt nhân là một giải pháp không được ưa chuộng để từ bỏ nhiên liệu hóa thạch vì nó hứa hẹn sự dồi dào năng lượng và do đó làm giảm đáng kể cơ hội phá hỏng cuộc vui.
Nội dung của cương lĩnh cấp tiến chỉ là thứ yếu so với lập trường – tức là lập trường phản kháng. Phong trào này mắc chứng rối loạn phản kháng tập thể. Biến đổi khí hậu đã cung cấp một cái cớ tuyệt vời để bắt nạt người khác và phá hỏng cuộc vui của họ. Tuy nhiên, những người theo chủ nghĩa tiến bộ đã chuyển đổi liền mạch từ sự cuồng loạn về “global boiling” sang sự cuồng loạn về “Palestine” mà không hề gián đoạn. Sự phẫn nộ, sự tự cho mình là đúng, cơn thịnh nộ say sưa là mục đích chính, mà việc phục vụ cho mục đích đó chỉ là thứ yếu nếu không muốn nói là không liên quan. Bạn có thể chắc chắn rằng khi tình yêu giả tạo dành cho người Palestine lụi tàn, một nỗi ám ảnh khác sẽ thay thế nó, và đám đông thậm chí sẽ không nhận ra rằng khẩu hiệu của họ đã thay đổi.
Những người theo chủ nghĩa tiến bộ cần một kẻ thù (và, ở một mức độ nào đó, có lẽ hầu hết chúng ta đều cần; hãy xem bài giảng này). Không có từ nào nổi bật hơn trong từ vựng cánh tả ngày nay ngoài từ “ghét”. Những kẻ phản diện của thời đại BLM—những kẻ phân biệt chủng tộc, những kẻ phủ nhận biến đổi khí hậu, và những kẻ bài Hồi giáo, kỳ thị người chuyển giới, người nước ngoài — gần đây đã nhường chỗ cho một thế lực duy nhất, Israel. Mà hầu hết những người này chưa từng đến và hầu hết những người này không biết gì về lịch sử của Israel, sự thiếu hiểu biết lại là một lợi thế. Sự thật thì nhức nhối và dai dẳng; Niềm đam mê thiếu hiểu biết có khả năng thích ứng vô hạn, không bị lý trí chi phối và không thể bị bác bỏ.
Phần lớn, các nhóm thiểu số mà những người theo chủ nghĩa tiến bộ da trắng tuyên bố đại diện chỉ là những con tốt hoặc đạo cụ. Tôi tin chắc rằng những người theo chủ nghĩa tiến bộ ở Mỹ thực sự ghét Israel, hoặc chắc chắn là người Do Thái; tôi ít tin rằng họ có bất kỳ mối quan tâm thực sự nào đến người Palestine. Cha tôi, người gốc Virginia, đã tích cực tham gia phong trào dân quyền ban đầu — một phong trào mà những người theo chủ nghĩa tiến bộ trẻ tuổi ghen tị và dường như quyết tâm sao chép hoặc vượt qua sự chính trực đích thực của nó. Tôi tin rằng cha tôi và những người cộng sự của ông thực sự quan tâm đến các nạn nhân của sự phân biệt chủng tộc và kỳ thị. Nhưng trong thời điểm mà sự bình đẳng chủng tộc chưa bao giờ công bằng hơn, nếu không muốn nói là nghiêng về phía thiểu số, quá nhiều người theo chủ nghĩa tiến bộ da trắng đã sử dụng người da đen làm cái cớ để tự quảng bá bản thân—để quỳ gối trong bộ vải kente trên truyền hình.
3.
Ngày nay, chúng ta thường cáo buộc những người theo chủ nghĩa tiến bộ về khái niệm “sự đồng cảm tự sát” của nhà tâm lý học Gad Saad. Đó là một cách diễn đạt sắc sảo. Tuy nhiên, cách đặt tên này lại quá đề cao mục tiêu của nó. Nó không nhìn sâu vào bản chất vấn đề. Ồ, tôi không phản đối phần "tự sát". Nhưng người Mỹ theo chủ nghĩa tiến bộ điển hình khó có thể bị dày vò bởi lòng thương hại thái quá dẫn đến tự hủy hoại bản thân. Người khác cũng hữu ích. Nhưng điểm mấu chốt của chủ nghĩa tiến bộ là nuôi dưỡng một trạng thái nội tâm: cảm giác ưu việt, chắc chắn, khinh miệt những kẻ không tin, và sự phù phiếm về mặt đạo đức. Và khi bạn nhìn vào danh sách những cảm xúc đó — một lần nữa: cảm giác ưu việt, chắc chắn, khinh miệt những kẻ không tin, và sự phù phiếm về mặt đạo đức — bạn sẽ hiểu tại sao, bất chấp những khác biệt rõ ràng về chủ nghĩa, cánh tả cực đoan đương đại lại liên minh với Hồi giáo cực đoan. Cả những người Hồi giáo cực đoan và những người Dân chủ cánh tả đều nuôi dưỡng chủ nghĩa tự yêu bản thân tập thể. Cả hai đều nuôi dưỡng sự xa lánh những kẻ ngoại đạo, lòng tự tôn sùng đạo đức, và niềm tin rằng chỉ có nhóm họ mới được hưởng sự giác ngộ và tiếp cận với chân lý thiêng liêng hoặc chân lý thần thánh trên thực tế. "Những người đồng tính ủng hộ Palestine" có thể hài hước về mặt nhân chủng học, nhưng nó hoàn toàn có lý về mặt cảm xúc.
Những người theo chủ nghĩa tiến bộ dường như đặc biệt quan tâm đến đức hạnh của chính họ. Nhưng tôi nghĩ mối quan tâm thường là để được nhìn nhận là người có đức hạnh. Việc trở nên tốt bụng khó hơn nhiều so với việc tỏ ra tốt bụng, đơn giản vì con đường dẫn đến sự tốt bụng thực sự vô cùng khó khăn để vạch ra. Sự tốt bụng thực sự thường mang tính riêng tư và không được thừa nhận, bởi vì nó không được theo đuổi chỉ để được công nhận. Đức hạnh chân chính không phải là điều bạn cảm thấy cần phải thể hiện ra bên ngoài.
Rõ ràng, những người theo chủ nghĩa tiến bộ thường có xu hướng ganh đua về sự tốt đẹp nhằm nâng cao địa vị của mình so với người khác. Nhưng công bằng mà nói, ai lại không muốn có địa vị? Hầu hết chúng ta, bất kể khuynh hướng chính trị nào, đều thích sự ngưỡng mộ, công nhận và tôn trọng. Hầu hết chúng ta đều thích cảm thấy mình quan trọng. Vì vậy, sự khác biệt về chính trị ở đây là tại sao chúng ta muốn cảm thấy mình quan trọng — nghĩa là, chúng ta tìm kiếm sự công nhận vì điều gì. Tôi đã nhận ra từ lâu rằng tôi ít quan tâm đến những lời khen ngợi vì mình tốt — nhưng tôi rất vui khi được công nhận là mình giỏi. Tôi hạnh phúc khi được gọi là một nhà văn giỏi. Tuy nhiên, tôi không thèm khát danh hiệu "người tốt", điều đó có nghĩa là về tính cách, tôi không bao giờ có thể là gì khác ngoài một người theo chủ nghĩa tiến bộ tồi tệ. Ở tuổi già, tôi miễn cưỡng chấp nhận nhãn hiệu bảo thủ, chỉ vì những người bảo thủ thường không bị thúc đẩy bởi mong muốn quá mức về sự thánh thiện trước công chúng này. Theo quy luật, những người theo chủ nghĩa tiến bộ muốn được coi là tốt, và những người bảo thủ muốn được coi là đúng.
Đương nhiên, những người thẳng thắn ở cả hai phía của sự chia rẽ chính trị ở Mỹ đều tin rằng họ đúng, nếu không thì họ đã im miệng rồi. Tôi nghĩ mình đúng. Tôi đã khoanh vùng các chủ đề riêng biệt trong đầu mình như những vấn đề còn chưa chắc chắn: trong nhiều năm, đó là học thuyết về khí hậu, mặc dù hiện tại thì không còn nữa; gần đây hơn, là cuộc chiến với Iran. Nhưng vào bất kỳ thời điểm nào, giống như nhiều người trong số các bạn, tôi cho rằng mình đúng về mọi thứ.
Tuy nhiên, cảm giác chắc chắn phi lý này, vốn là một điểm yếu của con người chứ không phải của một phe phái nào, lại mang một sắc thái và cảm nhận khác nhau giữa những người theo chủ nghĩa tiến bộ và những người theo chủ nghĩa bảo thủ. Hiện nay, người ta đều cho rằng những người theo chủ nghĩa tiến bộ nghĩ rằng đối thủ của họ là xấu xa; còn những người theo chủ nghĩa bảo thủ nghĩ rằng đối thủ của họ là ngu ngốc. Theo đó, phe tả dễ tỏ ra đạo đức giả (sanctimony); phe hữu dễ chế giễu (derision).
Tuy nhiên, thói quen tỏ ra đạo đức giả dường như mâu thuẫn với điệp khúc của những người theo chủ nghĩa tiến bộ tự nhận mình là "người da trắng tội lỗi" (white guilt) trong hậu quả hỗn loạn của vụ George Floyd. Đây là một cảm xúc của cánh tả mà chúng ta không nên tin tưởng một cách mù quáng.
Trước hết, những người này đã từng làm gì với đồng bào da đen của họ mà họ lại cảm thấy tồi tệ đến vậy? Chế độ nô lệ kết thúc năm 1865. Rất ít người còn sống ngày nay đủ tư cách là người lớn có trách nhiệm trong thời kỳ Jim Crow. Phong trào BLM đã quá dễ dàng phủ nhận giáo lý cốt lõi của Cơ đốc giáo rằng tội lỗi của cha không đổ lên đầu con cái. Nếu tất cả chúng ta đều phải chịu trách nhiệm cho mọi tội ác mà tổ tiên chúng ta đã gây ra từ thuở sơ khai, có lẽ chúng ta nên cùng nhau tự thiêu trên toàn nhân loại.
Thay vào đó, hãy nhìn nhận thực tế. Những lời than phiền về "tội lỗi của người da trắng" từ những người mua sách da trắng dễ bị lợi dụng của Robin DiAngelo chỉ là những hình thức phô trương đạo đức — những dịp để khoe mẽ trước công chúng, giống như những điệu múa quạt trong nghệ thuật tạp kỹ. Hãy suy nghĩ một chút về bản chất cay đắng và không thể chịu đựng được của nỗi xấu hổ sâu sắc — gần đây nhất được thể hiện ở học giả Jason Arday của Cambridge, người chuyên bịa đặt. Ông ta có phô trương sự ô nhục của mình không? Không, ông ta đã tự sát. Bởi vì tội lỗi thực sự khiến bạn muốn co rúm lại và biến mất. Đó không phải là điều bạn nên công khai. Trong cơn cuồng loạn hậu Floyd, những người tiến bộ da trắng có cảm thấy xấu hổ không? Không, họ cảm thấy tự hào về bản thân vì đã tuyên bố mình cảm thấy xấu hổ. Họ công khai tội lỗi của mình để tự giải thoát khỏi nó. Không ai trong số những người này cảm thấy mình có lỗi cá nhân về những tội lỗi được cho là bẩm sinh của chủng tộc họ. Nếu bạn tuyên bố mình có tội, thì bạn không có tội.
4.
Cùng một logic, hoặc sự thiếu logic, cũng áp dụng cho việc bôi nhọ phương Tây nói chung và Hoa Kỳ nói riêng — bởi chính những người là người phương Tây và người Mỹ. Sự phỉ báng hăng hái này nhằm mục đích tránh cho những người chỉ trích khỏi chính sự chỉ trích của họ. Nếu bạn nói xấu đất nước và đồng bào của mình, bạn ngầm bước ra khỏi đất nước và tách mình khỏi đồng bào của mình. Do đó, điều nghe có vẻ như là tự phê bình thực chất lại không phải. Điều thường bị gán nhãn sai là "tự ghét bỏ"(self-loathing) đóng vai trò như một cách trốn tránh khéo léo và tiện lợi. Đó là sự giả định về một bản sắc lơ lửng trên quốc tịch tầm thường mà những người Mỹ đáng ghê tởm khác đã được sinh ra một cách bất biến (immutably).
Tôi đã sử dụng kỹ thuật này khi còn trẻ và đi du lịch, rồi sau đó sống ở châu Âu. Tôi từng nghĩ rằng càng chỉ trích gay gắt những người Mỹ "đồng hương" và càng xin lỗi về những thiếu sót của "chúng ta" - sự thô lỗ, ồn ào, ngu dốt, ngây thơ, thiếu văn hóa và béo phì - thì tôi càng chắc chắn sẽ tự khẳng định mình là người trái ngược hoàn toàn với những định kiến đó. Tôi nghĩ mình đang chơi trò "thoát khỏi việc là người Mỹ". Tất nhiên, tôi đã chẳng làm được gì cả. Việc chê bai người Mỹ lại là điều đậm chất Mỹ nhất mà tôi từng làm. Thành thật mà nói, người ngoài thấy những người coi thường chính đồng bào mình thật khó coi và thậm chí đáng thương. Tôi không còn làm vậy nữa.
Sự thôi thúc né tránh này cũng mở rộng đến các chính sách tiến bộ. Mặc dù rất coi trọng sự đa dạng, nhưng những người này không muốn con cái mình bị từ chối vào các trường đại học danh tiếng, cũng như chính những đứa trẻ đó không muốn bị từ chối để nhường chỗ cho nhiều sinh viên da đen và gốc Latinh hơn. Không ai trong số họ từ chức khỏi những vị trí lương cao và trở nên thất nghiệp, để một ứng viên thiểu số có thể thay thế họ. Ngược lại, giới tinh hoa da trắng ồn ào ủng hộ các ưu đãi dựa trên chủng tộc với giả định sai lầm rằng việc làm đúng đắn (right-on) một cách đáng khen ngợi như vậy sẽ bảo vệ họ khỏi bị gạt ra ngoài lề bởi việc tuyển dụng đa dạng.
Về vấn đề đó, những người theo chủ nghĩa tiến bộ không muốn sống với hậu quả của hầu hết các chính sách mà họ ủng hộ. Họ yêu thích việc thừa nhận chủ quyền đất đai, nhưng tôi chưa bao giờ đọc về bất kỳ ai trong số họ bị dày vò bởi cảm giác tội lỗi của người da trắng đến mức họ trao quyền sở hữu ngôi nhà năm phòng ngủ, ví đã chiếm đất định cư, cho người bản địa. Ca sĩ Billie Eilish nổi tiếng đã tuyên bố tại lễ trao giải Grammy rằng "không ai là bất hợp pháp trên vùng đất bị đánh cắp"; Sau đó, bộ tộc Tongva cho biết họ vẫn đang chờ nữ ca sĩ tự nguyện trả lại vùng đất tổ tiên bên dưới căn biệt thự trị giá ba triệu đô la của cô. Việc cổ vũ cắt giảm ngân sách cảnh sát là một hành động rẻ tiền. Không ai kêu gọi giải tán lực lượng cảnh sát địa phương thực sự mong đợi rằng sự thiếu đồng cảm đến mức tự sát này sẽ thành công — đặc biệt là khi gánh nặng chính của một cuộc hỗn loạn bạo lực sau đó sẽ đổ dồn lên chính những “sinh mạng người da đen” mà những người theo chủ nghĩa tiến bộ giả vờ quan tâm.
Hãy xem, tôi đang dành lời khen cho những người theo chủ nghĩa tiến bộ ở đây vì họ là những con người bình thường. Trong cuộc sống thực, họ muốn kẻ nào đột nhập vào nhà họ hoặc lừa đảo tiền tiết kiệm của họ phải bị bắt. Họ nói về việc “giảm số lượng người bị giam giữ”. Nhưng nếu một thành viên trong gia đình họ — giả sử họ vẫn còn liên lạc với bất kỳ thành viên nào trong gia đình — bị một kẻ phạm tội tái phạm vừa được thả ra giết hại dã man, chắc chắn họ cũng sẽ đau khổ như bất kỳ người Cộng hòa bình thường nào. Hãy lấy ví dụ ứng cử viên Quốc hội New York, Darializa Avila Chevalier. Người tự xưng là “người phản đối nhà tù” đã từ chối thừa nhận rằng những kẻ giết người bị kết án nên bị giam giữ, ngay cả khi bị Ban Biên tập báo New York hỏi thẳng thừng bốn lần. Về mặt tâm lý, có thể dự đoán rằng một khi kẻ giết người đó không còn là một khái niệm trừu tượng mà là kẻ đồ tể tàn nhẫn đã giết hại người thân yêu của cô, thì người phụ nữ trẻ này sẽ muốn thủ phạm bị giam giữ. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ ủng hộ ưu tiên chủng tộc trên lý thuyết. Tuy nhiên, họ cũng không hề háo hức được điều trị bởi một bác sĩ ung thư chỉ dựa vào màu da để tốt nghiệp trường y. Những người trẻ theo chủ nghĩa tiến bộ lên án quyền sở hữu tài sản nhưng vẫn muốn được ở nhờ nhà mà cha mẹ họ tưởng tượng rằng họ vẫn sở hữu. Khi đi qua những cảnh quan đô thị hỗn loạn, đầy rẫy nguy hiểm do các chính sách cánh tả cực đoan tạo ra – với các khu trại vô gia cư được nhà nước và các tổ chức phi chính phủ hỗ trợ, việc sử dụng ma túy công khai và những lời lẽ đáng lo ngại của những người “rối loạn thần kinh” không được điều trị – những người theo chủ nghĩa tiến bộ cũng cảm thấy ghê tởm, ác cảm và sợ hãi. Tôi cá là họ cũng bực bội như chúng ta khi giẫm phải phân người trên đường đến xe. Họ cũng khó chịu như bất kỳ khách hàng nào khác khi phải liên tục nhấn nút để được hỗ trợ tại CVS, bởi vì, do nạn trộm cắp tràn lan không bị trừng phạt, mọi sản phẩm có giá trị hơn một gói kẹo bạc hà đều bị khóa kín. Tôi chỉ muốn nói rằng, mặc dù lập trường của họ có vẻ ngược lại, nhưng hầu hết những người theo chủ nghĩa tiến bộ, khi bạn tìm hiểu kỹ hơn, đều là những người bình thường - với sự đạo đức giả của người bình thường.
Những người theo chủ nghĩa tiến bộ lên án chủ nghĩa tư bản nhưng lại muốn hưởng lợi từ nó. Chúng ta hầu như chưa từng thấy hàng triệu người thuộc đảng Dân chủ ném điện thoại của họ xuống sông Hudson vì máy tính bỏ túi là kết quả của hàng thế kỷ phát minh và động lực tài chính của chủ nghĩa tư bản. Họ sẽ phẫn nộ nếu những tập đoàn độc ác này đột nhiên ngừng gửi cho họ các bản cập nhật bảo mật và tất cả dữ liệu của họ trở thành con mồi của tin tặc hoặc bị tội phạm ở Kazakhstan tống tiền. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ sẽ suy sụp nếu Trader Joe's đóng cửa. Giữa những lời bàn tán về cách mạng, tôi không cảm thấy có chút hứng thú nào đối với sự hỗn loạn nguy hiểm đến tính mạng và chủ nghĩa Darwin "cá lớn nuốt cá bé" mà các khu dân cư đông đúc thường rơi vào chỉ năm phút sau khi đèn tắt hoặc người bán tạp hóa địa phương không còn chấp nhận những đồng đô la vô giá trị của bạn để đổi lấy một cân thịt bò băm. (Để có một bức tranh sống động về sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản Mỹ, tôi hy vọng bạn sẽ đọc cuốn tiểu thuyết năm 2016 của tôi, The Mandibles.)
5.
Vấn đề là ở chỗ này: những người này không nghiêm túc. Họ chỉ đang diễn kịch. Họ hướng tới một tương lai mà họ không hề muốn sống trong đó. Những người cực đoan trong phong trào này công khai muốn phá bỏ chính nền văn minh mà họ dựa vào và xây dựng nên toàn bộ cuộc sống của họ. Vâng, điều này dẫn chúng ta đến với những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ, một số người ủng hộ họ giàu có và hào nhoáng với những món đồ hiệu xa xỉ. Hãy giả vờ xem xét cương lĩnh của họ một cách nghiêm túc trong giây lát. Không nhà tù, không cảnh sát. Nhà ở là quyền con người. Quốc phòng bị giảm xuống gần như bằng không. Nhà nước thâu tóm các ngành công nghiệp lớn. Cấp quốc tịch cho tất cả người nhập cư bất hợp pháp, có lẽ bao gồm cả nhiều du khách chưa đến. Thân thiết với Triều Tiên.
Không cần phải nói, những người theo chủ nghĩa xã hội muốn mọi thứ đều miễn phí: nhà ở miễn phí, chăm sóc sức khỏe miễn phí, chăm sóc trẻ em miễn phí, mẫu giáo miễn phí; ít nhất là thực phẩm dưới giá gốc. Tất cả sự miễn phí này sẽ được trả bởi "người giàu". Than ôi, dường như chẳng có kế hoạch nào cho việc gì sẽ xảy ra khi nguồn tiền cạn kiệt vì bạn vừa tịch thu hết tài sản của những người đã làm cho xã hội vận hành. Những lập luận sơ sài lặp đi lặp lại rằng "người giàu" không đủ khả năng chi trả cho mọi thứ ngay cả khi bạn hút cạn đồng xu cuối cùng của họ chẳng bao giờ làm những người này nao núng. Không, nếu chỉ cần "giới tài phiệt" ngừng móc túi mọi người, tất cả chúng ta sẽ sống sung sướng. "Medicare cho tất cả" cũng nghe rất hấp dẫn. Tuy nhiên, tỷ lệ hoàn trả của Medicare cho các bệnh viện trung bình thấp hơn 10% so với điểm hòa vốn; nếu không có sự chi trả vượt mức từ các công ty bảo hiểm tư nhân, toàn bộ hệ thống y tế Hoa Kỳ sẽ sụp đổ. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ không giỏi toán. Những người bảo thủ quan tâm đến những gì hiệu quả; những người cánh tả quan tâm đến những gì nên có hiệu quả.
Những thứ này đều là chủ nghĩa xã hội cũ rích, không có gì thay đổi. Điều thú vị hơn đối với tôi là đề xuất của DSA về việc loại bỏ Thượng viện Hoa Kỳ, chức vụ tổng thống và Cử tri đoàn; việc loại bỏ ICE chỉ là một phần nhỏ. Việc sửa đổi Hiến pháp một cách quyết liệt như vậy sẽ đòi hỏi vô số điều khoản bổ sung, tất cả đều phải được thông qua bởi hai phần ba Hạ viện và hai phần ba Thượng viện (những người sẽ bỏ phiếu cho sự sụp đổ của chính mình), cũng như ba phần tư cơ quan lập pháp tiểu bang phê chuẩn tất cả. Thật vậy sao? Trên thực tế, đề xuất này là xé bỏ Hiến pháp, một viễn cảnh hiện tại đòi hỏi không gì khác ngoài một cuộc nổi dậy vũ trang của quần chúng, có lẽ là một cuộc chiến giữa Quân đội New Mamdani và chính phủ liên bang. Không phải những người này đang chịu trách nhiệm cho việc thúc đẩy điều đó. Xét cho cùng, hầu hết mọi cuộc cách mạng, ngoại trừ cuộc cách mạng văn minh của Mỹ, đều kết thúc trong thảm họa.
Tuy nhiên, đây cũng là những người, bất chấp những lời lẽ kích động quần chúng, thực sự không thích xung đột. Hãy hỏi bất kỳ người dẫn chương trình podcast bảo thủ nào về việc khó khăn, thậm chí là bất khả thi, như thế nào để thuyết phục những người theo chủ nghĩa tiến bộ tham gia vào một cuộc trò chuyện với người thực sự không đồng ý với họ [hãy nhớ Charlie Kirk]. Các nhà hoạt động vì quyền của người chuyển giới luôn né tránh các cơ hội truyền thông liên quan đến việc đối đầu trực tiếp với những người chỉ trích họ. Quan điểm tiến bộ — về biến đổi khí hậu, Palestine, tôn giáo, bồi thường, luật không cho phép bảo lãnh tại ngoại, nam giới tham gia thể thao nữ, phá thai, phúc lợi xã hội và nhập cư — đều là một thực đơn cố định. Các cá nhân cánh tả hầu như không bao giờ đi chệch khỏi "con gà cao su" ý thức hệ này. Vì vậy, những người theo chủ nghĩa tiến bộ không chỉ tránh xung đột với đối thủ của họ; họ còn tránh xung đột với nhau.
Ít nhất thì sự đồng nhất chính trị kỳ lạ này thể hiện động lực tích cực chân thành duy nhất của những người theo chủ nghĩa tiến bộ: khao khát một từ ngữ bị lạm dụng nhiều như "cộng đồng". Cũng hợp lý thôi, họ muốn có bạn đồng hành — tình đoàn kết, tình thân, tình đồng nghiệp. Và đến một mức độ nào đó, chẳng phải hầu hết chúng ta đều vậy sao? Trong vài năm đầy căng thẳng vừa qua, bản thân tôi đã tìm thấy sự an ủi phần nào khi tìm được những người bạn và đồng nghiệp cùng chí hướng. Những người bảo thủ cũng tìm kiếm những người cùng chí hướng. Nhưng khao khát được gia nhập một câu lạc bộ dường như đặc biệt mãnh liệt ở cánh tả. Than ôi, động lực xã hội lành mạnh này để giao lưu với anh em của mình lại phải trả giá bằng tư duy độc lập. Hãy xem: bất kỳ khuôn viên trường đại học lớn nào của Mỹ trong mười lăm năm qua, thậm chí là năm mươi năm qua.
Liệu những người theo chủ nghĩa tiến bộ có thực sự mong muốn một xã hội lý tưởng, giống như thế giới Hồi giáo mong chờ một đế chế Hồi giáo? Liệu họ có đang liên tục hoàn thiện một viễn cảnh tươi sáng về sự hòa hợp, công bằng, hòa hợp chủng tộc và bình đẳng cho tất cả mọi người? Một thế giới tốt đẹp hơn, an yên, hiểu biết lẫn nhau, hạnh phúc toàn cầu và tình yêu thương anh em, nơi mọi nhu cầu được đáp ứng, mọi nỗi thất vọng được xoa dịu, mọi sự thù địch được hóa giải?
Tôi không dám nói thay cho những người Hồi giáo cực đoan, nhưng tôi không tin rằng hầu hết những người theo chủ nghĩa tiến bộ đều nuôi dưỡng ảo tưởng về một thiên đường tươi sáng, nơi bồn tắm nước nóng hoạt động bằng tua bin gió và những công dân hòa thuận gảy đàn lyre và ăn nho. Tôi e rằng tư duy của những người theo chủ nghĩa tiến bộ là một nơi đen tối hơn. Ví dụ, tôi nhiều lần nhận thấy rằng những người cuồng tín về biến đổi khí hậu không kỳ vọng rằng ngay cả những hạn chế đối với việc đi lại bằng đường hàng không hoặc chủ nghĩa ăn chay toàn cầu cũng có thể thực sự ngăn chặn được sự gia tăng nhiệt độ trung bình của hành tinh. Sức hấp dẫn của viễn cảnh tận thế mà họ vẽ ra cho tương lai của chúng ta là quá lớn. Họ không thực sự tin rằng các chính sách phi công nghiệp hóa và phá sản của họ sẽ hiệu quả theo đúng nghĩa của chúng. Tại sao, chính sự vô hiệu của các quy định về xe điện và việc hủy bỏ các đường ống dẫn dầu lại là một phần sức hấp dẫn của chúng. Trong khi đó, thảm họa sắp xảy ra giải phóng những người trẻ tuổi khỏi trách nhiệm đối với cuộc sống trưởng thành mà họ cho rằng sẽ không bao giờ xảy ra, giúp họ tránh khỏi những bất tiện khi theo đuổi sự nghiệp và sinh con. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ lớn tuổi có thể tự mãn rằng khi họ chết, họ sẽ mang theo phần còn lại của nền văn minh của họ. Ở một mức độ nào đó, những người liên tục gợi lên viễn cảnh ngày tận thế đang mong chờ màn kịch đó.
6.
Vì vậy, cuối cùng, đây là luận điểm của tôi: Tôi tin rằng điều mà những người theo chủ nghĩa tiến bộ muốn nhất là thất bại. Họ cảm thấy thoải mái nhất khi chống lại mọi thứ. Họ cảm thấy thoải mái nhất khi vận động cho những mục tiêu sẽ không bao giờ thành hiện thực. Họ phụ thuộc vào việc duy trì các tệ nạn xã hội như phân biệt chủng tộc đến mức, trong tình thế khó khăn, họ sẽ bịa đặt ra những "hành vi vi phạm nhỏ" không thể nhận ra bằng mắt thường; khi thiếu vắng sự phân biệt chủng tộc, họ sẽ tự tạo ra sự phân biệt chủng tộc. Đối với những người theo chủ nghĩa tiến bộ, một xã hội lý tưởng đúng nghĩa, không còn gì và không còn ai để lên án, sẽ là địa ngục.
Hơn nữa, điều cuối cùng họ muốn là được đặt vào những vị trí có quyền lực để kiểm chứng tính khả thi của những ý tưởng ngớ ngẩn của họ. Họ có thể thuyết phục nhất khi quảng bá những ý tưởng ngớ ngẩn này bằng cách phản đối. Một khi nắm quyền, họ buộc phải đưa những chính sách vô nghĩa của mình vào thực tiễn. Hãy tưởng tượng một nước Mỹ không có cảnh sát, không có nhà tù và không có biên giới quốc gia, nơi mọi thứ đều miễn phí nhưng bất cứ ai có khả năng sản xuất ra những thứ miễn phí đó đều bị cướp bóc, phỉ báng và làm cho nghèo đói; nơi một nửa dân số đã trao đổi giới tính với nửa còn lại, với nhược điểm nhỏ là toàn bộ dân số đều vô sinh. Rõ ràng, bất kỳ thành công tiến bộ nào trên diện rộng cũng sẽ quá khủng khiếp để có thể hình dung: bạo lực và cướp bóc tràn lan, các thành phố thuộc thế giới thứ ba bị tràn ngập bởi tội phạm và những người nhập cư vì mục đích thương mại cướp bóc bất cứ thứ gì họ có thể lấy được, một nền kinh tế sụp đổ và do đó là sự kết thúc của những tiện nghi như internet, nước sạch, điện, siêu thị và chính phủ hoạt động hiệu quả - và những người theo chủ nghĩa tiến bộ sẽ không có ai để đổ lỗi ngoài chính họ!
Hãy tưởng tượng, bạn cũng phải chấp nhận rằng chính lỗi của bạn đã khiến nhà nước Israel không còn tồn tại, điều mà bạn từng nghĩ mình rất thích, nhưng giờ lại khiến bạn cảm thấy hơi khó chịu. Bởi vì hóa ra việc xóa sổ Israel khỏi bản đồ không chỉ đơn thuần là một bài toán lập bản đồ. Sau nhiều năm các người cứ thao thao bất tuyệt về "diệt chủng", Hamas và Hezbollah đã chặt đầu, mổ bụng, hãm hiếp và làm ô uế thi thể của hơn bảy triệu người Do Thái - và không ít người Ả Rập, vì các người biết những cuộc tàn sát này có thể rất kinh khủng - chỉ để cho tất cả những kẻ ủng hộ ngu ngốc như các người thấy một cuộc "diệt chủng" đúng nghĩa trông như thế nào.
Tốt hơn hết là cứ đứng ngoài cuộc và nhảy nhót như trẻ con trước khi hết giờ chơi và đến giờ ăn nhẹ. Đối với những nhà cách mạng ngồi một chỗ, việc bị cản trở mãi mãi là một điều may mắn, bởi vì họ có thể giữ được sự oán giận, cơn thịnh nộ, sự trong sáng không bị vấy bẩn bởi thực tế, và ý thức về mục đích sống không bao giờ bị hủy hoại bởi việc đạt được những gì họ tuyên bố muốn. Quyền lực chính trị thực sự trong tay cánh tả cực đoan đã chứng minh là thảm họa không chỉ ở Cuba và Venezuela mà còn ở đất nước này, đó là lý do lớn khiến người Mỹ đang đổ xô từ các bang xanh sang các bang đỏ. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ sẽ hạnh phúc hơn nhiều khi họ bị ngăn chặn. Vì vậy, sẽ là điều tử tế nếu những người bảo thủ và một vài đảng viên Dân chủ ôn hòa còn lại đáp ứng yêu cầu của họ.
https://newcriterion.com/article/what-do-progressives-really-want/
Trên đây là phiên bản đã được chỉnh sửa của bài phát biểu được trình bày tại Buổi thuyết trình Circle thường niên lần thứ tám của The New Criterion vào ngày 24 tháng 9 năm 2026.
NVV dịch