2025-12-26
Tình thế tiến thoái lưỡng nan lớn của Gavin Newsom: Đánh thuế người giàu hay chống lại phe cánh tả
(Jeremy B. White, Politico, 26/12/2025)
Gavin Newsom đã dành thời gian ở Sacramento để liên tục chỉ trích các đề xuất đánh thuế người giàu. Áp lực từ cánh tả buộc ông phải nhượng bộ sắp lên đến đỉnh điểm.
Các công đoàn lao động đã đưa ra một sáng kiến bỏ phiếu nhằm đánh thuế những cư dân giàu nhất California và lưu hành một sáng kiến khác để củng cố việc tăng thuế thu nhập trước đó. Và họ đang tiến hành các cuộc đàm phán sơ bộ với các nhà lập pháp tiến bộ về các cách thức để vắt kiệt thêm nguồn lực từ các tập đoàn đa quốc gia.
Đây là nỗ lực nhằm ổn định thâm hụt ngân sách tiểu bang dự kiến lên tới hàng tỷ đô la, có thể trầm trọng hơn do các khoản cắt giảm của liên bang. Nhưng nó cũng là một phép thử lớn ngay từ đầu đối với chiến dịch tranh cử tổng thống của Newsom. Nếu ông giữ nguyên lập trường về thuế, ông có nguy cơ làm mất lòng các công đoàn và các đồng minh cấp tiến, những người tạo nên xương sống của cử tri Dân chủ. Nếu ông không làm vậy, ông có nguy cơ củng cố hình ảnh biếm họa của đảng Cộng hòa về ông như một người theo chủ nghĩa tự do "tăng thuế và chi tiêu" ở California, và làm mất lòng các cử tri ôn hòa và các ông trùm công nghiệp California, những người đã ủng hộ Newsom kể từ khi ông bước chân vào chính trường.
“Nếu ông ấy quyết định tranh cử tổng thống, ông ấy có thể nói rằng California có một nền kinh tế thực sự mạnh mẽ, về nhiều mặt, nó là niềm mơ ước của cả nước,” Jim Wunderman, một đồng minh của Newsom, người đã điều hành một liên minh doanh nghiệp có ảnh hưởng ở khu vực Vịnh San Francisco, cho biết, và rằng “khi còn là thống đốc, tôi đã nhiều lần giữ vững lập trường dưới áp lực rất lớn để tăng thuế, điều này sẽ phần nào trấn an cử tri rằng khi làm tổng thống, ông ấy sẽ không tùy tiện tăng thuế.”
Nhưng khi tham vọng tranh cử tổng thống của Newsom được công khai thảo luận từ các hành lang ở Sacramento đến các phòng làm việc cao cấp ở Thung lũng Silicon, phe cánh tả lại đưa ra lập luận ngược lại: Đây là cơ hội để Newsom đứng về phía người dân California thuộc tầng lớp lao động — một số người trong số họ đã chuyển sang ủng hộ Trump trong cuộc bầu cử trước — chống lại chính quyền Cộng hòa có các chính sách kinh tế mang lại lợi ích cho những người giàu nhất nước Mỹ.
“Có ý kiến cho rằng ông ấy đang cố gắng thu hút sự ủng hộ bằng cách không phải là người thích tăng thuế và chi tiêu hoang phí,” Alex Lee, một nhà lập pháp tiểu bang kiêm chủ tịch một nhóm các đảng viên Dân chủ tiến bộ đang thúc đẩy tăng thu ngân sách, cho biết. “Người Mỹ thuộc mọi khuynh hướng chính trị hiện nay không mấy thiện cảm với các tỷ phú, và nếu bạn bị coi là người bảo vệ các tỷ phú, điều đó sẽ gây bất lợi cho bạn về sau.”
Newsom rất thích ca ngợi sức mạnh kinh tế của California, tuyên truyền về GDP khổng lồ và các ngành công nghiệp có tầm ảnh hưởng toàn cầu như công nghệ và giải trí. Các lãnh đạo công đoàn lập luận rằng việc để tiểu bang thiếu hụt ngân sách cho các chương trình mà Newsom đã khởi xướng và mở rộng — bao gồm bảo hiểm y tế toàn dân, giáo dục mầm non và mức lương 25 đô la cho người làm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe — sẽ làm suy yếu luận điểm của ông rằng California, và rộng hơn là sự lãnh đạo của ông, nên là một hình mẫu quốc gia.
“Ông ấy muốn kể một câu chuyện, và hiện tại ngân sách đang cản trở việc đó, vì vậy ông ấy phải tìm thêm nguồn thu,” một quan chức công đoàn giấu tên cho biết khi thảo luận về các vấn đề chính trị. “Ông ấy phải làm điều gì đó, đặc biệt nếu ông ấy muốn trở thành tổng thống.”
Đây là một vấn đề nan giải nhưng quen thuộc đối với Newsom. Ông nhận thức rõ sự phụ thuộc của ngân sách tiểu bang vào giới siêu giàu — tuần này ông ám chỉ rằng ngân sách năm tới có thể khả quan hơn dự kiến nhờ doanh thu tăng vọt từ “sáu, bảy công ty” — và thận trọng với các chính sách có thể đẩy các doanh nghiệp hoặc cá nhân giàu có đến các tiểu bang có thuế suất thấp hơn, như các công ty Oracle và Chevron đã làm trong nhiệm kỳ của ông.
“Chỉ có 10% dân số sở hữu đến hai phần ba tổng tài sản của đất nước này,” Newsom nói trong một cuộc phỏng vấn với tờ San Francisco Standard. “Chúng ta bàn về nền kinh tế và thị trường chứng khoán. Và tất nhiên, xét về tổng thể, California là bên hưởng lợi lớn nhất.”
Mặc dù thống đốc không hoàn toàn phản đối việc tăng doanh thu — ông đã tạm dừng một số khoản giảm thuế, tăng thuế đối với súng và đạn dược, và ủng hộ biện pháp bỏ phiếu bất thành năm 2020 của công đoàn nhằm tăng thuế bất động sản thương mại — ông cũng thường xuyên bất chấp đảng Dân chủ và công đoàn bằng cách cản trở các nỗ lực đánh thuế người giàu.
Những người thân cận với Newsom cho biết, ông quyết tâm để lại cho California một ngân sách cân bằng. Ông biết rằng nhiều cử tri bên ngoài tiểu bang sẽ e ngại một đảng viên Dân chủ đến từ San Francisco, và việc để lại ngân sách California trong tình trạng bấp bênh có thể khiến ông phải đối mặt với các đối thủ năm 2028 hoặc từ thống đốc kế nhiệm, những người có thể đổ lỗi cho sự thâm hụt ngân sách do Newsom để lại.
“Sẽ có hai năm trôi qua kể từ khi nhiệm kỳ thống đốc của ông Newsom kết thúc cho đến khi ông ấy có thể tranh cử tổng thống,” Jeff Freitas, người đứng đầu Liên đoàn Giáo viên California, cho biết. “California phải đạt được thành công trong hai năm đó.”
Ông Newsom công bố đề xuất ngân sách ban đầu của mình vào tháng Giêng. Người phát ngôn Bob Salladay nhấn mạnh sự cần thiết phải kiềm chế chi tiêu do nguồn thu của California không ổn định, phụ thuộc rất nhiều vào sức mạnh của thị trường chứng khoán, mặc dù ông lưu ý rằng tình hình sẽ thay đổi từ nay đến hạn chót ngân sách tháng Sáu “khi dự luật ngân sách tàn nhẫn và tùy tiện của Trump, HR 1, bắt đầu có hiệu lực”.
"Thống đốc muốn để lại cho thống đốc kế nhiệm một ngân sách ổn định và cân bằng, bảo vệ các dịch vụ thiết yếu cho những người dễ bị tổn thương nhất, đồng thời tiếp tục thúc đẩy đổi mới và tăng trưởng kinh tế ở tiểu bang này," ông Salladay cho biết trong một tuyên bố.
Những người ủng hộ tăng thuế đang nhắc lại với ông Newsom một chủ đề thường xuyên xuất hiện trong các bài phát biểu và nhận xét của thống đốc: sự cần thiết để đảng Dân chủ chống lại ông Trump một cách quyết liệt hơn. Họ lập luận rằng cách hiệu quả nhất mà thống đốc có thể sử dụng để đối phó với ông Trump là làm giảm tác động của các biện pháp cắt giảm do Tòa Bạch Ốc đề xướng, một số trong đó sẽ có hiệu lực vào năm tới.
“Rõ ràng chính quyền này đang cố gắng tấn công những người dễ bị tổn thương nhất trong xã hội,” Giám đốc điều hành SEIU California, Tia Orr, cho biết. “Tôi tin tưởng và chắc chắn rằng thống đốc sẽ làm mọi thứ trong khả năng của mình để bảo vệ những người đó khỏi những đòn tấn công mà chính quyền này đang nhắm thẳng vào họ.”
Bên tai kia của Newsom là các lãnh đạo doanh nghiệp, bao gồm cả các giám đốc điều hành Thung lũng Silicon, những người mà ông đã xây dựng mối quan hệ lâu dài, đang cảnh báo ông không nên làm trầm trọng thêm tình hình kinh doanh vốn đã bấp bênh của California.
Thống đốc kịch liệt phản đối các đề xuất ban hành thuế tài sản — bao gồm cả đề xuất có thể được đưa ra bỏ phiếu vào năm 2026. Ông đã khiến một số quan chức công đoàn tức giận trong tháng này khi khẳng định với các giám đốc điều hành Phố Wall tập trung tại Hội nghị thượng đỉnh Dealbook của tờ New York Times rằng “đại đa số công đoàn” phản đối điều đó. Hầu hết các công đoàn chưa đưa ra lập trường chính thức về biện pháp này, nhưng những người phản đối đã tranh thủ sự giúp đỡ của hai cựu trợ lý của Newsom và huy động được tiền từ nhà đầu tư mạo hiểm Ron Conway, một nhân vật chính trị nổi bật ở San Francisco và là đồng minh lâu năm của Newsom.
“Ông ấy rất kiên quyết về vấn đề này, rằng tiểu bang đã có mức thuế rất cao đối với các công ty và cá nhân, và việc tăng thuế nữa sẽ không có lợi cho California,” Wunderman nói. “Việc cứ tăng thuế liên tục chỉ vì một số nhóm muốn có thêm quyền lợi là không thực tế.”
Hệ thống thuế nặng nề của California tạo ra chu kỳ thu ngân sách bùng nổ và suy thoái, trong đó thặng dư khổng lồ có thể nhanh chóng nhường chỗ cho thâm hụt . Ngân sách tổng thể của tiểu bang, hiện đã vượt quá 320 tỷ đô la, đã tăng trưởng đều đặn dưới thời Newsom khi ông chuyển hướng tiền thuế vào các sáng kiến đầy tham vọng như chương trình mẫu giáo phổ cập và bảo hiểm do chính phủ tài trợ cho người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp - một chương trình mà Newsom đã cắt giảm khi chi phí tăng vọt, làm dấy lên những lời chỉ trích về tính bền vững của nó.
Thống đốc luôn kiên định bảo vệ cấu trúc thuế lũy tiến của California. Giờ đây, ông sẽ cần phải xử lý một bối cảnh phức tạp gồm nhiều đề xuất chồng chéo và đôi khi mâu thuẫn nhau.
Ngoài đề xuất đánh thuế tài sản, vốn chưa đủ điều kiện để đưa ra bỏ phiếu, các công đoàn đang gây sức ép để duy trì vĩnh viễn một loại thuế hiện hành đánh vào những người có thu nhập cao nhất ở California mà cựu Thống đốc Jerry Brown lần đầu tiên ủng hộ - và được cử tri chấp thuận - vào năm 2012. Trong hậu trường, một số quan chức công đoàn lo ngại đề xuất thuế tài sản có thể kéo theo sự thất bại của việc gia hạn thuế lợi tức.
Đồng thời, các nhóm công đoàn đang hợp tác với các nhà lập pháp tiến bộ để tìm kiếm thêm nguồn thu cho các chương trình như chăm sóc sức khỏe thông qua luật pháp. Điều đó có thể bao gồm việc bãi bỏ điều khoản giảm gánh nặng thuế cho các công ty đa quốc gia hoặc thu thêm tiền từ các nhà tuyển dụng lớn có công nhân đủ điều kiện hưởng trợ cấp công cộng, mặc dù các cuộc đàm phán tương tự đã không đạt được kết quả nào vào năm ngoái.
Nhưng Newsom sẽ có tiếng nói cuối cùng về ngân sách của California, và ông có thể sử dụng vị thế của mình để tác động đến kết quả của bất kỳ khoản tăng thuế nào được đưa ra bỏ phiếu. Trong khi những người bạn am hiểu kinh doanh của ông thúc giục ông kiên quyết chống lại các loại thuế mới, các đồng minh cánh tả của ông lại lập luận rằng ông có thể kết thúc nhiệm kỳ của mình bằng cách giảm nhẹ tác động đối với người lao động và các gia đình đang phải chuẩn bị đối mặt với khó khăn.
“Ông ấy đã đứng ra bảo vệ những gia đình đó hơn bất kỳ nhà lãnh đạo nào khác trong quốc gia này, và tôi không nghĩ ông ấy sẽ làm điều gì khác đi vào thời điểm này,” Orr nói, “đặc biệt là khi ông ấy đảm nhận và suy nghĩ về vai trò lãnh đạo quốc gia.”
https://www.politico.com/news/2025/12/26/gavin-newsom-new-taxes-dilemma-00701026
NVV dịch