2026-01-03  

Lý do thực sự khiến Mỹ lật đổ Venezuela
Và tại sao tất cả lại bắt đầu ở Trung Quốc vào tháng 11 năm 2025?

(The Minority Report, Substack, 3/1/2026)

Tháng 11 năm 2025, một sự kiện phi thường đã xảy ra ở Hồng Kông mà hầu hết mọi người đều bỏ lỡ. Trung Quốc phát hành trái phiếu trị giá 4 tỷ đô la Mỹ; thoạt nhìn thì đây là một giao dịch tài chính thông thường. Nhưng khi nhận được đơn đặt hàng, tổng số tiền lên tới 118 tỷ đô la. Lượng đặt mua vượt quá 30 lần so với số lượng phát hành. Các nhà đầu tư từ khắp nơi trên thế giới gần như giẫm đạp lên nhau để mua trái phiếu chính phủ Trung Quốc.

Đây là phần mà mọi người nên chú ý: trái phiếu Trung Quốc bắt đầu được giao dịch với "lãi suất thấp hơn" so với trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ. Hãy đọc lại điều này một cách chậm rãi. Các nhà đầu tư toàn cầu đã chấp nhận lãi suất thấp hơn đối với nợ của Trung Quốc so với nợ của Mỹ - bất chấp việc Trung Quốc có xếp hạng tín dụng thấp hơn (A+ so với AA của Mỹ). Trong hệ thống tài chính toàn cầu, điều này gần giống như việc một thương hiệu mới nổi bán chạy hơn Coca-Cola với giá cao hơn. Điều đó đơn giản là không thể xảy ra. Cho đến khi nó đã xảy ra.

Một tháng sau, Hoa Kỳ bắt đầu huy động lực lượng cho khả năng can thiệp vào Venezuela. Nếu bạn nghĩ những sự kiện này không liên quan, bạn đang bỏ lỡ câu chuyện địa chính trị quan trọng nhất của thế hệ chúng ta. Đây là câu chuyện về sự sụp đổ chậm chạp của cấu trúc đã nâng đỡ quyền lực của Mỹ trong nửa thế kỷ qua: vai trò của đồng đô la Mỹ như là đồng tiền dự trữ thống trị thế giới. Và Venezuela, một cách khó tin, đã trở thành tâm điểm trong cuộc chiến bảo vệ vị thế đó.

* Đặc quyền quá mức của đồng đô la

Để hiểu được những gì đang bị đe dọa, chúng ta cần nắm bắt điều mà cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp Valéry Giscard d'Estaing nổi tiếng gọi là “đặc quyền quá mức” của Mỹ. Kể từ thỏa thuận Bretton Woods năm 1944, và đặc biệt là sau thỏa thuận năm 1973 với Ả Rập Xê Út tạo ra “petrodollar”, đồng đô la Mỹ đã đóng vai trò là đồng tiền dự trữ chính của thế giới. Vị thế này mang lại cho Hoa Kỳ một sức mạnh kinh tế gần như siêu nhiên.

Khi bạn cần đô la để mua dầu, thanh toán nợ quốc tế hoặc tham gia thương mại toàn cầu, bạn sẽ tự động tạo ra nhu cầu về tiền tệ Mỹ. Nhu cầu này cho phép chính phủ Mỹ vay với lãi suất thấp hơn bất kỳ quốc gia nào khác, về cơ bản là tài trợ cho thâm hụt ngân sách bằng cách in tiền mà thế giới buộc phải sử dụng. Về mặt kinh tế, điều này tương đương với việc sở hữu trạm thu phí trên mọi đường cao tốc chính trong nền kinh tế toàn cầu. Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội ước tính đặc quyền này giúp chính phủ Mỹ tiết kiệm được từ 100 đến 250 tỷ đô la mỗi năm chi phí vay.

Quan trọng hơn, sự thống trị của đồng đô la đã trở thành vũ khí địa chính trị mạnh nhất của Mỹ. Kiểm soát hệ thống đô la đồng nghĩa với việc kiểm soát được quyền tiếp cận nền kinh tế toàn cầu. Nếu vi phạm, Hoa Kỳ có thể cắt đứt liên lạc của bạn với SWIFT (mạng lưới giao tiếp ngân hàng quốc tế), đóng băng dự trữ đô la của bạn, hoặc áp đặt các biện pháp trừng phạt tương đương với việc bị cô lập về kinh tế. Khi Nga sáp nhập Crimea năm 2014, Mỹ đã chứng minh sức mạnh này một cách dứt khoát, và trong nhiều năm, sức mạnh đó dường như không thể bị đánh bại.

Nhưng các đế chế, giống như các loài, hiếm khi lường trước được sự diệt vong của chính mình.

* Cuộc Cách mạng Yên tĩnh

Việc phát hành trái phiếu của Trung Quốc tại Hồng Kông mang ý nghĩa quan trọng hơn nhiều so với một hoạt động huy động vốn thành công. Theo phân tích của JP Morgan và Hội đồng Vàng Thế giới, đây không phải là việc huy động vốn; Trung Quốc có hơn 3 nghìn tỷ đô la dự trữ ngoại hối. Đây là một bằng chứng về khái niệm, một minh chứng cho thế giới thấy rằng một giải pháp thay thế cho hệ thống đô la không chỉ khả thi mà nó đã hiện hữu và đang hoạt động.

Hãy xem xét cơ chế hoạt động: Trung Quốc huy động đô la thông qua việc bán trái phiếu, sau đó sử dụng số đô la đó để tài trợ cho các dự án Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường trên khắp các quốc gia đang phát triển. Nhưng điểm mấu chốt ở đây là, họ đang cơ cấu các khoản trả nợ bằng nhân dân tệ (RMB), chứ không phải đô la. Đó là một cuộc đấu võ tài chính, sử dụng điểm mạnh của đối thủ để chống lại họ. Lấy Argentina làm ví dụ. Kể từ năm 2023, Argentina đã trả một phần nợ của mình cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế bằng RMB có được thông qua các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc. Đô la đi vào một cửa và đi ra bằng một cửa khác, trong khi RMB âm thầm mở rộng phạm vi ảnh hưởng của nó.

Các con số cho thấy một câu chuyện rõ ràng. Theo dữ liệu COFER (Thành phần tiền tệ của dự trữ ngoại hối chính thức) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, tỷ trọng của đồng đô la trong dự trữ toàn cầu đã giảm từ 65,3% vào năm 2016 xuống còn 59,3% vào quý 3 năm 2024, mức giảm bền vững nhất kể từ khi bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 1995. Điều đó nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng trong thế giới chậm chạp của các loại tiền tệ dự trữ, đây là một cuộc chạy nước rút. Để dễ hình dung, sự suy giảm vị thế thống trị của đồng bảng Anh mất khoảng bốn mươi năm, từ năm 1913 đến những năm 1950. Cơ sở hạ tầng tài chính hiện đại; hệ thống thanh toán kỹ thuật số, các thỏa thuận hoán đổi song phương và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương; có thể rút ngắn đáng kể khung thời gian này.

Trong khi đó, Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới của Trung Quốc (Cross-border Interbank Payment System - CIPS) đã xử lý trung bình 9,6 nghìn tỷ nhân dân tệ mỗi ngày vào năm 2024, đại diện cho mức tăng trưởng 65% so với năm trước. Hệ thống này hiện kết nối hơn 1.700 tổ chức tài chính trên 180 quốc gia. Đây không phải là cơ sở hạ tầng ngoại vi; đó là một hệ thống thần kinh tài chính song song đang được xây dựng trong thời gian thực và nó đang ngày càng có nhiều khả năng hơn qua từng quý.

* Venezuela bước vào: Mối đe dọa hiện hữu của đồng đô la dầu mỏ

Điều này dẫn chúng ta đến với Venezuela. Thoạt nhìn, sự quan tâm của Mỹ đối với quốc gia Nam Mỹ này có vẻ xuất phát từ những lo ngại về chủ nghĩa độc tài hoặc khủng hoảng nhân đạo. Nhưng nếu đào sâu hơn, bạn sẽ thấy một điều cơ bản hơn: Venezuela đại diện cho mối đe dọa hiện hữu đối với hệ thống petrodollar, và rộng hơn, đối với chính quyền lực toàn cầu của Mỹ.

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới; 303 tỷ thùng, thậm chí vượt qua cả 298 tỷ thùng của Ả Rập Xê Út. Và kể từ năm 2018, Venezuela đã bán 100% lượng dầu xuất khẩu của mình cho Trung Quốc, với các giao dịch được thanh toán bằng nhân dân tệ, chứ không phải đô la. Hơn nữa, Venezuela đã trở thành một quốc gia đối tác chính thức của BRICS+ vào năm 2024, được tiếp cận với các hệ thống thanh toán thay thế, tài trợ phát triển và bảo hộ ngoại giao của khối.

Điều khiến tình hình này đặc biệt nguy hiểm từ góc nhìn của Washington là: Venezuela không chỉ tồn tại mà còn hoạt động hiệu quả bên ngoài hệ thống đô la. Bất chấp những gì Bộ Tài chính Hoa Kỳ mô tả là "các lệnh trừng phạt chưa từng có", Venezuela vẫn duy trì sản lượng dầu mỏ, đảm bảo nguồn tài chính và các mối quan hệ thương mại bền vững. Nước này đã trở thành một minh chứng sống động cho thấy hệ thống đô la là tùy chọn, chứ không phải bắt buộc.

Mô hình lịch sử là không thể nhầm lẫn. Năm 2000, Iraq tuyên bố sẽ chỉ chấp nhận euro cho dầu mỏ của mình; Saddam Hussein bị lật đổ ba năm sau đó. Muammar Gaddafi của Libya đề xuất một loại tiền tệ toàn châu Phi được bảo đảm bằng vàng để thay thế đô la trong các giao dịch dầu mỏ; NATO đã can thiệp vào năm 2011. Iran đã bán dầu bằng các loại tiền tệ khác ngoài đô la kể từ năm 2012 và phải đối mặt với áp lực trừng phạt liên tục và các mối đe dọa hành động quân sự lặp đi lặp lại. Thông điệp không thể rõ ràng hơn: từ bỏ petrodollar, hãy đối mặt với hậu quả.

Venezuela chỉ đơn giản là chương mới nhất trong mô hình này, với một điểm khác biệt quan trọng: nước này có sự hậu thuẫn kinh tế của Trung Quốc và sự hỗ trợ thể chế từ BRICS. Thời điểm Mỹ huy động quân sự, chỉ một tháng sau khi trái phiếu Hồng Kông của Trung Quốc chứng minh tính khả thi của các lựa chọn thay thế bằng đô la, không phải là ngẫu nhiên. Đó là phản ứng của hệ thống miễn dịch của đế chế trước một mầm bệnh mà nó nhận ra là nguy hiểm.

* Hiệu ứng domino: Tại sao một quốc gia lại quan trọng

Nỗi lo ngại ở Washington không chỉ giới hạn ở Venezuela. Đó là về tiền lệ và hiệu ứng domino có thể xảy ra sau đó. Brazil, nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ, đã là thành viên đầy đủ của BRICS và thực hiện 25-30% giao dịch với Trung Quốc bằng nội tệ. Argentina, bất chấp những thay đổi chính trị gần đây, vẫn tiếp tục trả nợ IMF bằng Nhân dân tệ và duy trì các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ đáng kể với Bắc Kinh. Theo một khảo sát của Ngân hàng Trung Quốc năm 2025, 77% doanh nghiệp ASEAN hiện nay thích sử dụng tài chính bằng Nhân dân tệ để giao dịch với Trung Quốc.

Nếu Venezuela thành công với tư cách là đối tác BRICS trong phạm vi ảnh hưởng truyền thống của Mỹ; ngay trên sân nhà của mình theo Học thuyết Monroe; thì những rào cản về tâm lý và thực tiễn ngăn cản các quốc gia khác đưa ra lựa chọn tương tự sẽ sụp đổ. Colombia, Ecuador, Bolivia và các quốc gia Mỹ Latinh giàu tài nguyên khác sẽ có một mô hình để đạt được độc lập kinh tế khỏi Washington. Tây bán cầu, từ lâu được coi là lãnh địa không thể tranh cãi của Mỹ, có thể chuyển hướng sang cấu trúc kinh tế BRICS.

Về mặt địa chính trị, điều này sẽ là thảm họa đối với ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Về mặt kinh tế, nó sẽ đẩy nhanh sự sụp đổ của hệ thống petrodollar đã tài trợ cho quyền lực của Mỹ trong năm thập kỷ. Khi cựu Ngoại trưởng Henry Kissinger dàn xếp thỏa thuận năm 1973 với Ả Rập Xê Út để định giá dầu hoàn toàn bằng đô la, ông hiểu rằng ông đang xây dựng nền tảng cho bá quyền của Mỹ vượt ra ngoài sức mạnh quân sự. Nền tảng đó hiện đang rạn nứt, và Venezuela nằm trên một trong những đường đứt gãy quan trọng nhất.

* Khoảnh khắc đa cực

Chúng ta đang chứng kiến ​​điều mà các nhà sử học có thể sẽ đánh dấu là một bước ngoặt: sự chuyển đổi từ một thế giới đơn cực, thống trị bởi đồng đô la sang một hệ thống đa cực, đa tiền tệ. Liên minh BRICS+ hiện đại diện cho 45% dân số toàn cầu, 35% GDP toàn cầu (được đo bằng sức mua tương đương) và 30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Đây không phải là những người chơi nhỏ; họ đang xây dựng các thể chế song song cạnh tranh với các thể chế do phương Tây thống trị.

Ngân hàng Phát triển Mới, có trụ sở tại Thượng Hải, đã phát hành hơn 32 tỷ đô la Mỹ các khoản vay, với tỷ lệ ngày càng tăng được định giá bằng đồng nội tệ thay vì đô la Mỹ. Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á đã công bố kế hoạch mở văn phòng tại Hồng Kông vào năm 2026, củng cố hơn nữa vai trò của thành phố này như một trung tâm Nhân dân tệ ngoài khơi. Những tổ chức này cung cấp cho các quốc gia đang phát triển những gì mà IMF và Ngân hàng Thế giới từ lâu đã cung cấp; nhưng không có điều kiện chính trị và với các lựa chọn tiền tệ giúp giảm sự phụ thuộc vào đô la Mỹ.

Có lẽ điều đáng chú ý nhất là hành vi của các ngân hàng trung ương. Các ngân hàng trung ương của các thị trường mới nổi đã tích lũy vàng với tốc độ chưa từng thấy kể từ những năm 1960, với lượng mua đạt 634 tấn chỉ trong chín tháng đầu năm 2025. Khi các ngân hàng trung ương đa dạng hóa khỏi dự trữ đô la sang vàng với tốc độ này, về cơ bản họ đang bỏ phiếu bằng kho bạc của mình. Họ đang chuẩn bị cho một thế giới mà đô la là một trong số nhiều lựa chọn, chứ không phải là lựa chọn duy nhất quan trọng.

* Sự lựa chọn phía trước

Việc phát hành trái phiếu của Trung Quốc và sự leo thang căng thẳng ở Venezuela là hai mặt của cùng một đồng xu; theo đúng nghĩa đen. Một mặt cho thấy các giải pháp kinh tế thay thế cho sự thống trị của đồng đô la là khả thi và hấp dẫn. Mặt khác, nó kiểm tra xem liệu Hoa Kỳ có còn có thể duy trì sự thống trị của đồng đô la thông qua đe dọa hoặc sử dụng sức mạnh quân sự hay không.

Kết quả sẽ giúp trả lời câu hỏi địa chính trị quan trọng nhất của thời đại chúng ta: Liệu Hoa Kỳ có thể chấp nhận một thế giới đa cực với các loại tiền tệ khác nhau, nơi nước này vẫn mạnh mẽ nhưng không còn thống trị? Hay họ sẽ đấu tranh; về kinh tế, chính trị và có thể cả quân sự; để bảo vệ hệ thống đơn cực đã phục vụ họ tốt đẹp kể từ năm 1945?

Lịch sử cho thấy các cường quốc bá chủ hiếm khi từ bỏ quyền lực một cách êm đẹp. Đế quốc Anh đã tham gia hai cuộc chiến tranh thế giới một phần để duy trì vai trò toàn cầu của đồng bảng Anh. Quá trình chuyển đổi cuối cùng là không thể tránh khỏi, nhưng nó không hề suôn sẻ hay hòa bình. Quá trình chuyển đổi ngày nay cũng tiềm ẩn những nguy hiểm riêng, được khuếch đại bởi vũ khí hạt nhân, chuỗi cung ứng toàn cầu liên kết chặt chẽ và tốc độ lây lan của khủng hoảng tài chính trên thị trường kỹ thuật số.

Tuy nhiên, đây cũng là một cơ hội, mặc dù nó đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy, điều mà các nhà hoạch định chính sách Mỹ có thể gặp khó khăn về mặt tâm lý. Một hệ thống tiền tệ đa cực thực sự có thể tăng cường sự ổn định toàn cầu bằng cách giảm bớt tình trạng "vũ khí hóa" tài chính đã gia tăng trong những năm gần đây. Khi sự loại trừ kinh tế không còn là vấn đề sống còn, khi có những lựa chọn thay thế, các quốc gia sẽ ít có động lực hơn để coi mọi bất đồng là cuộc chiến sinh tồn.

* Theo dấu dòng tiền

Lần tới khi bạn nghe về chính sách đối ngoại của Mỹ ở Venezuela, hãy bỏ qua những lời biện minh về dân chủ và nhân quyền. Đó chỉ là vỏ bọc giả tạo. Thay vào đó, hãy theo dõi dòng tiền. Theo dõi dầu mỏ. Theo dõi loại tiền tệ được sử dụng để định giá dầu mỏ đó. Và theo dõi mạng lưới các quốc gia đang nổi lên để xây dựng một hệ thống thay thế cho hệ thống mà Mỹ đã thống trị trong suốt 75 năm qua.

Việc Trung Quốc phát hành trái phiếu trị giá 4 tỷ đô la, được đăng ký mua vượt mức gấp ba mươi lần, đã thông báo với thế giới rằng cánh cửa thoát khỏi hệ thống đô la không chỉ được mở khóa mà còn rộng mở và viễn cảnh bên ngoài ngày càng trở nên hấp dẫn. Venezuela đã bước qua cánh cửa đó. Câu hỏi đặt ra bây giờ là liệu Hoa Kỳ có cố gắng kéo nước này trở lại bằng vũ lực hay không, và sự lựa chọn đó sẽ phải trả giá như thế nào trong một trật tự thế giới vốn đã đang bị chia rẽ.

Đế chế này không kết thúc bằng một tiếng nổ lớn. Nó kết thúc bằng một bản cáo bạch trái phiếu và tỷ lệ đăng ký vượt mức cho chúng ta biết tất cả những gì cần biết về hướng gió đang thổi. Hãy chú ý. Đây là lịch sử đang diễn ra trong thời gian thực, và Venezuela chỉ là bước đi mở màn trong một ván cờ lớn hơn nhiều.

https://kasperbenjamin.substack.com/p/the-real-reason-why-the-us-overthrew

NVV dịch