2026-08-31
Tình hình chính trị tại tiểu bang Oregon trong mắt cộng đồng người Việt
(NVV viết)
Chính quyền Oregon vận hành theo mô hình tam quyền phân lập rõ rệt gồm hành pháp, lập pháp và tư pháp, trong đó xu hướng chính trị thiên tả và đảng Dân chủ giữ ảnh hưởng lớn tại các đô thị như Portland, Eugene.
Sự phân cực chính trị giữa khu vực thành thị (tiến bộ, ủng hộ Dân chủ) và các vùng nông thôn phía nam/đông Oregon (bảo thủ) vẫn rõ rệt, tác động đến các chính sách kinh tế - xã hội của tiểu bang.
Cơ quan lập pháp của tiểu bang Oregon (được gọi là Hội đồng Lập pháp Oregon) là một Quốc hội lưỡng viện bao gồm Thượng viện bang và Hạ viện bang.
Hiện tại, đảng Dân chủ đang nắm quyền kiểm soát áp đảo ở cả hai viện, tạo thành một hệ thống chính trị nhất quán (trifecta) cùng với Thống đốc thuộc đảng Dân chủ. Thượng viện tiểu bang có tổng cộng 30 ghế. Đảng Dân chủ đang giữ thế đa số áp đảo với tỷ lệ 18 ghế Dân chủ và 12 ghế Cộng hòa.
Theo tu chính án hiến pháp sửa đổi của tiểu bang, các nghị sĩ tự ý bỏ họp từ 10 phiên trở lên sẽ bị cấm tái tranh cử. Do đó, bốn thượng nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa từng tham gia cuộc tẩy chay (walkout) kéo dài 6 tuần vào năm 2023 đã bị tước quyền tranh cử cho kỳ bầu cử tiếp theo.
Hạ viện có quy mô lớn hơn với 60 ghế. Đảng Dân chủ nắm giữ thế đa số với tỷ lệ 36 ghế Dân chủ và 24 ghế Cộng hòa. Hạ viện Oregon ghi nhận sự đa dạng sắc tộc ngày càng cao. Đáng chú ý, cơ quan này có sự góp mặt của nhóm các dân biểu người Mỹ gốc Việt đại diện cho cộng đồng cử tri tại địa phương.
Thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ là 4 năm. Cứ mỗi 2 năm (vào các năm chẵn như 2024, 2026, 2028), Oregon sẽ tiến hành bầu cử lại cho một nửa số ghế (15 trên tổng số 30 ghế) tại Thượng viện để đảm bảo tính liên tục của cơ quan lập pháp.
Dân biểu tiểu bang có nhiệm kỳ là 2 năm. Toàn bộ 60 ghế tại Hạ viện bang sẽ được bầu lại sau mỗi 2 năm.
Tiểu bang Oregon không áp dụng giới hạn số nhiệm kỳ đối với các nghị sĩ lập pháp cấp bang. Một thượng nghị sĩ hoặc dân biểu có thể tái ứng cử liên tục không giới hạn số lần, miễn là họ tiếp tục giành được sự tín nhiệm của cử tri trong kỳ bầu cử và không vi phạm các quy định đặc biệt của bang (ví dụ như quy định cấm tái tranh cử nếu tự ý bỏ họp quá 10 phiên).
Cả hai viện vừa khép lại kỳ họp lập pháp năm 2026 vào đầu năm và đang chuẩn bị bước vào cuộc tổng tuyển cử định kỳ diễn ra vào ngày 3 tháng 11, 2026 để bầu lại toàn bộ 60 ghế Hạ viện cùng một nửa số ghế (15 ghế) tại Thượng viện.
Tính đến hiện tại, Hội đồng Lập pháp bang Oregon có 4 nhà lập pháp gốc Việt đang tại nhiệm, phục vụ ở cả hai viện. Lịch sử ghi nhận vào kỳ bầu cử năm 2022, có đến 5 người Mỹ gốc Việt trúng cử vào Hạ viện. Tuy nhiên, sau các biến động nhân sự, hiện còn 3 dân biểu gốc Việt đương nhiệm:
- Thủy Trần (Đại diện Địa hạt 45).
- Daniel Nguyễn (Đại diện Địa hạt 38).
- Hải Phạm (Đại diện Địa hạt 36).(Lưu ý: Cựu Dân biểu Nguyễn Hiền Hòa / Hoa Nguyen thuộc Địa hạt 48 đã không may qua đời vào tháng 10 năm 2025 vì bạo bệnh).
Thượng viện có 1 thượng nghị sĩ gốc Vệt là Khanh Phạm (Địa hạt Thượng viện 23). Bà là người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử vào Hạ viện năm 2020 và chính thức chuyển sang đảm nhiệm vai trò Thượng nghị sĩ từ đầu năm 2025.
Tất cả các nhà lập pháp gốc Việt đương nhiệm tại Oregon đều thuộc Đảng Dân chủ (Democratic Party): Khanh Phạm, Thủy Trần, Daniel Nguyễn, và Hải Phạm.(Cựu Dân biểu quá cố Nguyễn Hiền Hòa khi còn tại nhiệm cũng là một thành viên của Đảng Dân chủ).Họ đều xuất thân từ các gia đình tị nạn và đại diện cho làn sóng đa dạng hóa sắc tộc trong chính trường bang Oregon, đóng góp tiếng nói quan trọng cho cộng đồng người gốc Á tại địa phương.
Cử tri gốc Việt tại Mỹ có xu hướng chính trị phân hóa rõ rệt theo thế hệ, trong đó thế hệ lớn tuổi truyền thống thường nghiêng về Đảng Cộng hòa, còn thế hệ trẻ lại có xu hướng ủng hộ Đảng Dân chủ hoặc là cử tri độc lập.
Sự phân hóa này tạo nên một bức tranh chính trị đặc biệt so với khối cử tri người Mỹ gốc Á nói chung. Các nghiên cứu từ Pew Research Center từng ghi nhận khoảng 51% cử tri gốc Việt đăng ký hoặc nghiêng về Đảng Cộng hòa. Đây là tỷ lệ cao nhất trong số các nhóm sắc dân gốc Á lớn tại Mỹ. Lý do cốt lõi: Lập trường này chịu ảnh hưởng lớn từ lịch sử di cư. Thế hệ đi trước ưu tiên chính sách đối ngoại chống cộng sản cứng rắn và các giá trị kinh tế bảo thủ của Đảng Cộng hòa.
Theo các khảo sát xã hội, phần lớn cử tri gốc Việt từ 50 tuổi trở lên chọn Đảng Cộng hòa, trong khi tỷ lệ người trẻ (dưới 30 tuổi hoặc sinh ra tại Mỹ) ủng hộ Đảng Dân chủ chiếm ưu thế. Thế hệ trẻ có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến các chính sách an sinh xã hội. Họ tập trung vào vấn đề giảm nợ sinh viên, cải thiện y tế, nhà ở và chống biến đổi khí hậu.
Các báo cáo gần đây từ tổ chức AAPI Data cho thấy tỷ lệ cử tri độc lập (không thuộc đảng nào) đang tăng lên. Lá phiếu của họ dao động linh hoạt dựa trên năng lực của từng ứng cử viên cụ thể thay vì chỉ dựa vào đảng phái.
* Thành tựu của các đại diện người Việt (theo lời họ kể)
Các nhà lập pháp gốc Việt tại Quốc hội Oregon đóng vai trò cầu nối quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi và nâng cao vị thế của cộng đồng người Mỹ gốc Việt thông qua nhiều hành động thực tế:
1. Thúc đẩy hỗ trợ ngôn ngữ và dịch vụ công
Nhóm đại biểu đã thúc đẩy các dự luật yêu cầu cơ quan chính phủ bang Oregon cung cấp tài liệu, thông tin y tế, và hướng dẫn bầu cử bằng tiếng Việt. Điều này giúp thế hệ người Việt lớn tuổi dễ dàng tiếp cận quyền lợi an sinh xã hội hơn. Thượng nghị sĩ Khanh Phạm tích cực thúc đẩy các chính sách công bằng sắc tộc, bảo vệ và hỗ trợ nguồn lực pháp lý cho các gia đình người nhập cư và người tị nạn gốc Việt đối mặt với rào cản ngôn ngữ.
2. Y tế
Là một nha sĩ nhi khoa, Dân biểu Hải Phạm đặc biệt tập trung vào các chính sách y tế. Ông đã tham gia thông qua các điều luật mở rộng bảo hiểm y tế cho người dân (bao gồm hỗ trợ máy trợ thính, cấy ốc tai điện tử), giúp nhiều gia đình gốc Việt có thu nhập thấp dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế kỹ thuật cao. Dân biểu Thủy Trần (một bác sĩ nhãn khoa và trung tá Lực lượng Không quân Vệ binh Quốc gia) thường xuyên vận động tăng cường an toàn y tế và khắc phục tình trạng phân biệt đối xử có hệ thống đối với các cộng đồng thiểu số.
3. Kinh tế và Phát triển Doanh nghiệp nhỏ
Dân biểu Daniel Nguyễn (chủ chuỗi nhà hàng Bambuza Vietnam Kitchen) dành nhiều nỗ lực cho Ủy ban Phát triển Kinh tế và Doanh nghiệp nhỏ tại Hạ viện. Ông thúc đẩy các chính sách giảm bớt rào cản thủ tục hành chính, giúp các cơ sở kinh doanh, nhà hàng do người Việt làm chủ dễ dàng tiếp cận các khoản vay và quỹ cứu trợ kinh tế.
4. Ghi nhận lịch sử và gìn giữ văn hóa
Các đại biểu tích cực phối hợp và ủng hộ các dự án lịch sử truyền khẩu của người Việt tại địa phương (như dự án Vietnamese Portland hay triển lãm kỷ niệm hành trình của người Việt tại Oregon). Dân biểu Thủy Trần thậm chí còn viết kịch bản và biểu diễn vở kịch "Belonging: A Memoir" nhân dịp tưởng niệm biến cố năm 1975 nhằm lan tỏa câu chuyện của người tị nạn Việt Nam đến công chúng Mỹ.
5. Gia tăng tiếng nói chính trị
Sự hiện diện của nhóm nhà lập pháp này (chiếm khoảng 8% tổng số ghế tại Hạ viện vào thời kỳ đỉnh điểm) giúp tiếng nói của cộng đồng người Mỹ gốc Việt tại Oregon có sức nặng lớn chưa từng có, tạo động lực mạnh mẽ cho thế hệ trẻ tham gia vào chính trường.
* Chỉ trích
Ở chiều ngược lại, các nhà lập pháp gốc Việt tại Oregon đều phải đối mặt với những chỉ trích và thách thức chính trị.
Do chính trường Mỹ có tính cạnh tranh cao, sự chỉ trích này không chỉ đến từ Đảng Cộng hòa đối lập mà còn xuất phát từ những bất đồng quan điểm ngay trong nội bộ Đảng Dân chủ.Các trường hợp chỉ trích và tranh cãi cụ thể bao gồm:
1. Bị chỉ trích từ phe cánh tả và công đoàn
Dân biểu Daniel Nguyễn giữ lập trường chính trị trung dung và cởi mở với các chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp. Điều này khiến ông bị phe tiến bộ cánh tả và các nghiệp đoàn lớn (như công đoàn giáo viên và y tá) chỉ trích, thậm chí họ đã tài trợ cho đối thủ để cạnh tranh với ông trong cuộc bầu cử sơ bộ năm 2026.
2. Bị chỉ trích vì phong cách hoạt động xã hội
Thượng nghị sĩ Khanh Phạm thuộc nhóm chính khách cấp tiến, mạnh mẽ thúc đẩy các chương trình như thu nhập cơ bản tối thiểu hay chống mở rộng đường cao tốc. Một số nhà vận động hành lang và giới phân tích chỉ trích bà rằng bà "chưa thoát khỏi tư duy của một nhà hoạt động xã hội để thực sự điều hành chính phủ".
3. Áp lực rạn nứt nội bộ đảng
Dân biểu Thủy Trần từng bỏ phiếu chống lại dự luật áp trần tăng giá thuê nhà 10% của chính đảng mình vì lo ngại thị trường phản tác dụng, dẫn đến sự không hài lòng từ các đồng nghiệp. Ngoài ra, theo báo chí địa phương, bà từng bị chính đồng nghiệp cùng đảng gây áp lực gay gắt ngay tại nghị trường để buộc bà phải thay đổi lá phiếu trong một dự luật kiểm soát súng.
4. Dân biểu Hải Phạm: Ngay trước khi nhậm chức, ông đã bị giám đốc chiến dịch của Đảng Cộng hòa nộp đơn khiếu nại, cáo buộc ông khai gian địa chỉ cư trú trong hồ sơ tranh cử. Tuy nhiên, Văn phòng Tổng thư ký bang Oregon sau đó đã điều tra và minh oan hoàn toàn cho ông.
* Tỉ lệ tham gia bầu cử của người Việt tại Oregon
Không có một con số thống kê chính thức, tách biệt duy nhất dành riêng cho tỷ lệ đi bầu (voter turnout) của cử tri gốc Việt tại tiểu bang Oregon. Nguyên nhân là do các cơ quan quản lý bầu cử như Văn phòng Tổng thư ký bang Oregon thường gộp chung số liệu của người Mỹ gốc Việt vào khối cử tri Mỹ gốc Á và các đảo Thái Bình Dương (AAPI).
Tuy nhiên, thông qua các báo cáo chuyên sâu từ các tổ chức nghiên cứu dữ liệu như AAPI Data và APIAVote, có thể phác thảo bức tranh tham gia bầu cử của người Việt tại Oregon qua các đặc điểm nổi bật sau:
1. Tỷ lệ cử tri đăng ký bầu cử (Voter Registration) tăng mạnh
Khối cử tri trẻ tuổi gốc Á (AAPI) tại Mỹ — bao gồm người Việt — đang ghi nhận mức tăng trưởng ghi danh bầu cử lên tới 18% trong các chu kỳ bầu cử gần đây.
Tiểu bang Oregon đã triển khai cung cấp toàn bộ Tập thông tin cử tri bằng tiếng Việt và hỗ trợ ghi danh trực tuyến bằng tiếng Việt. Sự chuyển biến này đã gỡ bỏ rào cản ngôn ngữ, thúc đẩy người Việt đi đăng ký bầu cử nhiều hơn.
2. Sự tác động từ hệ thống bỏ phiếu qua thư của Oregon
Oregon là một trong những tiểu bang đi đầu cả nước về hệ thống bỏ phiếu 100% qua thư (Vote-by-Mail). Hệ thống này giúp nâng tỷ lệ đi bầu chung của toàn bang lên mức rất cao tại Mỹ (thường đạt từ 75% đến hơn 80% trong các kỳ bầu cử tổng thống).
Nhờ lá phiếu được gửi thẳng về tận nhà, cử tri gốc Việt tại các khu vực tập trung đông dân cư (như hạt Multnomah, Washington, Clackamas) có điều kiện thuận lợi hơn để tham gia bỏ phiếu so với người Việt sinh sống tại các tiểu bang bỏ phiếu trực tiếp.
3. Tỷ lệ đi bầu bị ảnh hưởng lớn bởi yếu tố "Không đảng phái"
Theo nghiên cứu lịch sử cử tri của tờ Politico, khối cử tri gốc Việt tại vùng đô thị Portland (Oregon) có một đặc trưng lớn: khoảng 31% cử tri không đăng ký theo bất kỳ đảng phái nào (cử tri độc lập / phi đảng phái).
Tại Oregon, các cuộc bầu cử sơ bộ (Primary Elections) thường là bầu cử kín (chỉ đảng viên Dân chủ hoặc Cộng hòa mới được bầu ứng viên của đảng đó). Chính vì thế, vào các kỳ bầu cử sơ bộ mùa hè, tỷ lệ đi bầu của người Việt thường sụt giảm thấp hơn (quanh mức 30-40%), nhưng sẽ tăng vọt trở lại vào kỳ Tổng tuyển cử (General Election) tháng 11 khi tất cả mọi cử tri đều được quyền bỏ phiếu.
4. Động lực mạnh mẽ từ các ứng cử viên đồng hương
Cột mốc năm 2022 và các kỳ bầu cử tiếp sau đó chứng kiến số lượng kỷ lục các chính trị gia gốc Việt ra tranh cử và giành chiến thắng vào lưỡng viện bang Oregon.
Sự xuất hiện của các tên như Thủy Trần, Khanh Phạm, Daniel Nguyễn hay Hải Phạm đã trở thành sự thúc đẩy trực tiếp làm tăng đáng kể tỷ lệ quan tâm và đi bỏ phiếu của cộng đồng người Việt địa phương nhằm ủng hộ cho các ứng viên đồng hương của mình.
* Đối với Thống đốc tiểu bang và Thị Trưởng Portland
Thái độ của cộng đồng người Việt tại Oregon đối với Thống đốc bang Tina Kotek và Thị trưởng Portland Keith Wilson có sự đan xen phức tạp giữa sự ủng hộ thực tế và những e ngại sâu sắc về mặt chính sách. Sự đánh giá này bị phân hóa mạnh mẽ theo thế hệ và ngành nghề kinh doanh.
1. Đối với Thống đốc Tiểu bang Oregon, bà Tina Kotek
Thái độ chung của cộng đồng dao động từ thận trọng đến ủng hộ có điều kiện, tùy thuộc vào từng nhóm cử tri:
- Nhóm tiểu thương và doanh nghiệp ủng hộ thực tế: Giới kinh doanh người Việt (nhà hàng, tiệm nail, cơ sở dịch vụ) đánh giá cao việc Thống đốc Kotek phối hợp với lưỡng viện (nơi có các dân biểu gốc Việt) để thông qua các gói hỗ trợ kinh tế, giảm rào cản thủ tục cho doanh nghiệp nhỏ. Họ cũng hoan nghênh chính sách thúc đẩy nhà ở và các dịch vụ y tế mở rộng mà bà theo đuổi.
Thế hệ bảo thủ e ngại và chỉ trích
Thống đốc Kotek vốn là một chính trị gia tiến bộ cánh tả. Các quan điểm cởi mở của bà về quyền LGBTQ+ hay các chính sách phúc lợi xã hội đôi khi vấp phải sự lạnh nhạt từ thế hệ người Việt lớn tuổi có tư tưởng truyền thống và bảo thủ. Ngoài ra, việc tỷ lệ tín nhiệm chung của bà tại khu vực đô thị Portland có phần sụt giảm trong năm nay liên quan đến các vấn đề an ninh xã hội cũng khiến cử tri người Việt hoài nghi về hiệu quả điều hành.
Phản ứng trước căng thẳng với liên bang: Khi Thống đốc Kotek lên tiếng phản đối mạnh mẽ việc chính quyền liên bang điều quân tới Portland nhằm bảo vệ các cơ sở như văn phòng ICE, khẳng định địa phương tự trị an toàn, thái độ của người Việt bị chia rẽ. Nhóm cử tri cấp tiến ủng hộ lập trường bảo vệ quyền tự trị của bà, trong khi nhóm cử tri nghiêng về bảo thủ cho rằng sự can thiệp từ liên bang là cần thiết để lập lại trật tự trước các vụ đụng độ bạo lực.
2. Đối với Thị trưởng Thành phố Portland, pô Keith Wilson
Kể từ khi nhậm chức vào đầu năm 2025, Thị trưởng Keith Wilson đối mặt với áp lực rất lớn từ cộng đồng người Việt trong việc giải quyết các bài toán sát sườn tại Portland:
- Về an ninh và bài trừ ma túy: Khác với Thống đốc quản lý vĩ mô, Thị trưởng Portland là người trực tiếp chịu trách nhiệm về bộ mặt đô thị. Cộng đồng người Việt tại Portland (chiếm khoảng 2% dân số thành phố) tập trung nhiều ở các khu vực thương mại. Họ đặc biệt lo ngại về nạn vô gia cư, tội phạm vặt và các điểm nóng ma túy làm ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn kinh doanh. Do đó, thái độ của cộng đồng đối với ông Wilson mang tính "chờ đợi và giám sát hiệu quả thực tế".
- Về sự hợp tác thông qua các đại biểu đồng hương: Do các dân biểu gốc Việt tại Hạ viện (như Daniel Nguyễn, Thủy Trần) đều thuộc đảng Dân chủ và có mối quan hệ làm việc với chính quyền thành phố, cộng đồng người Việt có xu hướng thông qua các đại biểu này để gây áp lực lên Thị trưởng Wilson, đòi hỏi ông phải có các biện pháp tuần tra, bảo vệ an ninh nghiêm ngặt hơn cho các khu phố có nhiều cơ sở kinh doanh của người Á Đông.
Tóm lại: Khối cử tri trẻ tuổi và giới lập pháp gốc Việt có xu hướng đồng hành và ủng hộ các chương trình an sinh của Thống đốc Kotek và Thị trưởng Wilson. Ngược lại, thế hệ người Việt lớn tuổi và các chủ doanh nghiệp duy trì thái độ khắt khe, đòi hỏi hai nhà lãnh đạo này phải có những hành động cứng rắn hơn nữa để cải thiện tình hình an ninh, kinh tế tại Portland
NVV (sưu tầm và tổng hợp)
31/8/2026