2026-08-14  

Phiên bản "woke 2.0" sẽ còn tệ hơn.  
"Woke 1" tôn vinh người Mỹ da đen, 'woke 2" tôn vinh người Palestine.

(Spencer Klavan, American Mind, 13/8/2026)

Những độc giả quen thuộc với tác phẩm kinh điển của Tiến sĩ Seuss, The Cat in the Hat, sẽ nhớ đến hai nhân vật gây rối sinh đôi là Thing 1 và Thing 2. “‘Những thứ này là những thứ tốt,’” Chú Mèo trấn an lũ trẻ mà mẹ chúng đã không hiểu sao lại để chúng dưới sự trông nom của một con cá. “‘Chúng rất hiền. Ôi, hiền lắm! / Chúng đến đây để chơi.’” Hai thứ này giả vờ ngây thơ trong giây lát, rồi nhanh chóng lộ diện là những con quỷ tinh nghịch, làm đổ tủ đầu giường và làm hỏng vải trải giường. “Con không thích cách chúng chơi!” cậu con trai trong nhà nói.

Giờ đây, "Woke 1" và "Woke 2" đã xuất hiện. "Woke 1 thật điên rồ," Dân biểu Hoa Kỳ Alexandria Ocasio-Cortez nói, trích dẫn lời một ủy viên hội đồng thành phố giấu tên trong một cuộc phỏng vấn gây sốt trên ABC. Nữ nghị sĩ ngượng ngùng thừa nhận rằng người Mỹ không thích cách "Woke 1" diễn ra, đồng thời ngầm tuyên bố rằng sẽ sớm có, hoặc đã có, "Woke 2". Và nó sẽ hiền lành hơn. Ôi, hiền lành đến mức nào!

Thực tế, một phiên bản mới của chủ nghĩa "woke" đang hình thành. Nhưng cũng giống như "Thing 2" về cơ bản giống hệt "Thing 1", "Woke 2" về bản chất cũng không khác gì "Woke 1". Cả hai đều xuất hiện để đảo lộn trật tự hiện tại. Chủ nghĩa "woke" dưới mọi hình thức đều là chính trị dựa trên sự bất mãn. Ý tưởng cốt lõi của nó là một sự bất công nằm ở trung tâm nước Mỹ và cần phải được sửa chữa để chuộc lại những đau khổ trong lịch sử đã gây ra cho các nhóm người vô tội.

Điều đang thay đổi trong Woke 2 là cách nhìn nhận về những người vô tội đó và cách họ bị đối xử bất công. Woke 1 được xây dựng dựa trên quan điểm rằng phụ nữ da đen là những người bị áp bức nhất, và do đó, chính nghĩa nhất trong tất cả mọi người. “Tôi đang nghĩ,” Kamala Harris nói trong bài phát biểu chiến thắng chức phó tổng thống của mình, “về các thế hệ phụ nữ — phụ nữ da đen.” Tất nhiên, bà ấy đã đề cập đến nhiều loại phụ nữ khác, nhưng danh sách bắt đầu và kết thúc với “những phụ nữ da đen — những người thường bị bỏ qua, nhưng lại thường chứng minh rằng họ là xương sống của đất nước này.”

Cách tiếp cận này có sức mạnh hùng biện, đến một mức độ nhất định. Nó dựa trên những thành công của phong trào nữ quyền làn sóng thứ hai và thực tế về chế độ nô lệ da đen trong quá khứ của nước Mỹ. Nhưng nó đã gặp phải một số vấn đề. Phong trào nữ quyền làn sóng thứ ba, như được các nhà lý luận như Judith Butler phát triển, về cơ bản đã khiến việc không thêm prefix “trans-” vào bất cứ khi nào từ “woman” xuất hiện là điều không thể. Vì vậy, lá cờ của phong trào Woke 1 đã trở thành lá cờ tự hào tiến bộ phức tạp và khó hiểu – một cầu vồng đồng tính với màu sắc của người da đen và người chuyển giới xen vào từ cánh tả.

Tệ hơn nữa, di sản của chế độ nô lệ thực tế không ảnh hưởng đến tất cả các nhóm thiểu số chủng tộc mà đảng Dân chủ muốn thu phục. Ví dụ, hầu hết người Nigeria chưa từng trải qua sự phân biệt chủng tộc ở Hoa Kỳ. Hàng triệu người Nam và Trung Mỹ không được kiểm tra kỹ lưỡng tràn qua biên giới cũng vậy. Họ chắc chắn là "người da màu". Nhưng người Mỹ gốc Hoa, Nhật Bản và Ấn Độ cũng vậy, những người thường có cuộc sống đáng mơ ước, lại không phù hợp với câu chuyện rằng đất nước này được xây dựng trên một hệ thống đẳng cấp tàn nhẫn.

Những mâu thuẫn càng trở nên gay gắt khi phe "Thức tỉnh" (Woke 1) phải đối mặt với hàng loạt vụ bê bối như vụ Students for Fair Admissions v. Harvard, vụ kiện trước Tòa án Tối cao năm 2023 trong đó các sinh viên gốc Á phàn nàn rằng các nhân viên tuyển sinh đã phân biệt đối xử với họ để ưu tiên các ứng viên da đen. Sau đó là những quảng cáo tai tiếng của Trump năm 2024 , gắn liền Harris với sự ủng hộ trước đây của bà đối với việc sử dụng tiền thuế của người dân để chi trả cho phẫu thuật chuyển giới cho các tù nhân liên bang. Việc đặt phụ nữ da đen vào trung tâm của vũ trụ đạo đức đã tạo ra một loạt nghĩa vụ bất ngờ và không khả thi về mặt bầu cử đối với những người nhập cư bất hợp pháp và những người đồng tính phạm tội.

Rõ ràng, liên minh cần được sắp xếp lại. Và việc sắp xếp lại thứ tự ưu tiên trong hệ thống phân cấp những người chịu đau khổ chính là điều mà sự tái định nghĩa phong trào "woke" thực sự hướng đến. Thay vì người phụ nữ chuyển giới da đen đã định nghĩa "Woke 1", "Woke 2" đã chọn nạn nhân lý tưởng của mình là những người Palestine bị tước đoạt quyền lợi, những người đang chiến đấu cùng Hamas chống lại Israel. Điều này mang lại một số lợi thế chiến lược thú vị.

Thứ nhất, lập luận về chủng tộc đã được đơn giản hóa một cách gọn gàng. Thay vì liệt kê một cách thiếu thuyết phục mọi nhóm chủng tộc ở Mỹ như là các nạn nhân của Jim Crow [chế đọ phân biệt chủng tộc với người da đen], Woke 2 trình bày câu chuyện của người Mỹ gốc Phi như chỉ là một ví dụ về cuộc đấu tranh toàn cầu vì công lý do các nhóm thiểu số ở khắp mọi nơi tiến hành và được thể hiện rõ nét nhất trong cuộc nổi dậy Intifada [chống Do Thái].

Năm 2023, trong một buổi thảo luận của tổ chức Xã hội chủ nghĩa Dân chủ Hoa Kỳ, Thị trưởng tương lai của New York, Zohran Mamdani, tuyên bố rằng “khi gót giày của Sở Cảnh sát New York đè lên cổ bạn, thì đó là do Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) buộc vào”. Ông đang phác thảo kế hoạch cho phong trào Thức tỉnh 2, lấy cảm hứng không phải từ Judith Butler mà từ tác phẩm Những kẻ khốn khổ trên Trái đất (The Wretched of the Earth) của nhà triết học hậu thuộc địa Frantz Fanon (1961). Fanon viết: “Giữa bạo lực thuộc địa và bạo lực ngấm ngầm mà thế giới hiện đại đang chìm đắm, có một mối tương quan đồng lõa, một sự đồng nhất”. Do đó, “Người đàn ông bị thuộc địa hóa, kém phát triển ngày nay là một sinh vật chính trị theo nghĩa toàn cầu nhất của thuật ngữ này”.

Mới đây, trong một cuộc phỏng vấn thú vị với David Remnick của tờ The New Yorker, ứng cử viên Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Abdul El-Sayed đã đưa ra một lập luận liên kết cuộc đấu tranh toàn cầu của Fanon với nền kinh tế trong nước của Mỹ. Ông tuyên bố rằng các chính trị gia ủng hộ Israel đang cho phép "số tiền lẽ ra phải được dùng để chăm sóc con cái chúng ta lại được chuyển cho một quân đội đã gây ra tội ác diệt chủng."

Nói cách khác, thứ tự ưu tiên mới của Woke 2 cho phép những người ủng hộ nó cho rằng những kẻ áp bức da trắng hoặc mang màu sắc da trắng (ám chỉ người Do Thái) đang biển thủ tiền của người lao động nghèo ở Mỹ để tài trợ cho một chiến dịch tàn sát hàng loạt trên toàn thế giới. Dù lập luận này xa rời thực tế, nó lại tập trung một cách tàn nhẫn hơn nhiều vào lý lẽ của phong trào Woke. Nó nhấn mạnh chính sách đối ngoại và kinh tế, nơi mà sự phẫn nộ thực sự của công chúng hướng đến, và khéo léo làm giảm nhẹ những tuyên bố thiếu căn cứ của những kẻ cực đoan LGBTQ.

Trên thực tế, bất kỳ chính quyền "woke" nào, dù thuộc loại nào, cuối cùng cũng sẽ áp đặt những ưu tiên tình dục kỳ quặc giống nhau lên đất nước sau khi đắc cử. Nhưng vì mục đích quảng bá, "Woke 2" sẽ cố gắng giữ cho các thành viên chuyển giới của mình ít gây chú ý hơn so với "Woke 1", ít nhất là cho đến khi họ thiết lập lại quyền lực quốc gia. Việc thay thế lá cờ tự hào về sự tiến bộ bằng lá cờ Palestine sẽ đánh lạc hướng khỏi những tàn phá của sự thái quá trong cộng đồng LGBTQ+ đồng thời truyền vào cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa sự tự cho mình là đúng đắn về mặt đạo đức của sự oán giận chống người da trắng.

Liệu chiến thuật này có thành công với cử tri hay không lại là chuyện khác. Tuy nhiên, nếu thành công, người Mỹ sẽ nhận ra rằng cả "Woke 1" và "Woke 2", giống như "Thing 1" và "Thing 2", chỉ chơi đẹp với nhau cho đến khi chúng bắt đầu ném nhau qua bàn. Nếu muốn tránh lặp lại kịch bản đầu những năm 2020, thì – nói theo cách của Seuss – chúng ta phải loại bỏ "Woke 1" và "Woke 2".

https://americanmind.org/salvo/woke-2-0-will-be-worse/
 

NVV dịch