NVV blog

 2026-08-09  

Đảng Cộng Sản Việt Nam đánh tư sản, đảng Dân Chủ Mỹ đánh đại tư sản
Có vài sự tương đồng.

(NVV 9/8/2026))

Việt Nam ngày nay không thiếu gì những tay đại tư bản. Để đi tới tình trạng này, chính quyền Cộng Sản đã từng ra tay đánh tư bản miền nam sau chiến thắng 1975 và tại miền bắc vào những năm 1950. Mục tiêu cốt lõi là quốc hữu hóa tư liệu sản xuất, xóa bỏ sở hữu tư nhân và triệt tiêu giai cấp tư sản.

Tại miền Nam, chính quyền Cộng Sản đã:
- Quốc hữu hóa tài sản: Tịch thu toàn bộ tài sản, nhà máy, xí nghiệp, và nguồn vốn của các nhà tư sản (đặc biệt là tư sản mại bản).
- Kiểm kê và niêm phong: Tiến hành các đợt kiểm kê tài sản đột xuất, buộc các hộ kinh doanh phải kê khai tài sản. Hàng vạn cơ sở sản xuất và hộ buôn bán lớn đã bị đóng cửa, quốc hữu hóa.
- Đổi tiền (năm 1975 và 1978): Thu hồi tiền cũ và giới hạn mức đổi tiền mới, làm giảm sức mua và tước đoạt phần lớn tiền mặt tích lũy của tầng lớp tư sản và nhân dân.
- Kinh tế mới: Trưng thu nhà cửa tại các thành phố lớn (như Sài Gòn) và buộc các gia đình tư sản phải đi di tản đến các vùng "kinh tế mới" để lao động chân tay.

Tại miền Bắc, chính quyền miền Bắc thực hiện "đánh tư sản" trong những năm 1950 qua hai chiến dịch lớn: cải cách ruộng đất (đối với tư sản nông thôn) và cải tạo công thương nghiệp tư doanh (đối với tư sản thành thị). Mục tiêu cốt lõi là xóa bỏ quyền sở hữu tư nhân để xây dựng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Tại Hoa Kỳ, một số tiểu bang do đảng Dân Chủ kiểm soát đang thúc đẩy nhiều dự luật và sáng kiến bỏ phiếu nhằm đánh thuế mạnh hơn vào tài sản và lợi tức cao của giới siêu giàu. Thay vì chỉ đánh thuế dựa trên lợi tức từ lương thông thường, các chính sách mới tập trung vào tổng giá trị tài sản ròng, lợi nhuận đầu tư, và bất động sản cao cấp:

1. California: Đánh thuế trực tiếp trên tổng tài sản ròng (Wealth Tax). Đảng Dân Chủ tại tiểu bang này ủng hộ một sáng kiến trưng cầu dân ý mang tên Billionaire Tax Act đưa vào lá phiếu của cử tri. Sáng kiến này đề xuất áp thuế tài sản một lần ở mức 5% áp dụng trực tiếp lên tổng giá trị tài sản ròng của khoảng 200 tỷ phú đang hoặc từng cư trú tại tiểu bang. Biện pháp này nhằm thu về khoản ngân sách ước tính 100 tỷ USD.

2. Tiểu bang Washington: Đánh thuế lợi tức siêu cao và lợi nhuận đầu tư (Millionaires Tax). Cơ quan lập pháp do đảng Dân Chủ kiểm soát đã thông qua đạo luật áp mức thuế lợi tức 9,9% đối với những cá nhân có lợi tức điều chỉnh trên 1 triệu USD mỗi năm. Sắc thuế này nhắm vào nguồn lợi tức cao khi Washington vốn là một trong số ít các tiểu bang không có thuế lợi tức lũy tiến truyền thống.

3. Minnesota: Tiểu bang này áp dụng cơ chế thuế đánh vào các nguồn lợi tức từ hoạt động đầu tư tài chính (investment income) vượt quá ngưỡng 1 triệu USD.

4. Massachusetts: Đã áp dụng mức thuế phụ thu 4% (surtax) đối với phần lợi tức vượt ngưỡng 1 triệu USD, đem lại thêm hàng tỷ USD ngân sách phục vụ giáo dục và giao thông công cộng.

5. Thành phố New York: Các chính trị gia cấp tiến thúc đẩy loại thuế "pied-à-terre", đánh mạnh vào những người sở hữu bất động sản thứ hai hoặc căn hộ cao cấp có giá trị trên 5 triệu USD nhưng không cư trú thường xuyên.

Ngoài ra, một số tiểu bang như Florida hay Texas có thuế ngăn chặn việc chuyển dịch tài sản nhằm đối phó với tình trạng giới siêu giàu di tản sang các tiểu bang có thuế suất thấp hơn, một số đề án lập pháp từ phía đảng Dân Chủ tại California hay New York còn tính tới phương án áp thuế rời bang (exit tax). Loại thuế này buộc các tỷ phú phải tiếp tục nộp một phần thuế tài sản cho tiểu bang cũ trong một số năm ngay cả sau khi họ đã chuyển đi nơi khác. Nguồn thu từ các sắc thuế đánh vào nhà giàu này được đảng Dân Chủ định hướng chi trả cho các chương trình phúc lợi xã hội, miễn phí bữa ăn học đường, hỗ trợ chăm sóc trẻ em, và bù đắp thâm hụt ngân sách y tế. Tuy nhiên, các chính sách này cũng vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các doanh nghiệp và tạo ra cuộc tranh luận lớn về nguy cơ thất thu thuế khi giới siêu giàu dịch chuyển tài sản ra khỏi bang.

Cái thuế gây tranh cãi nhất là thuế Wealth Tax của California. Nó tính giá trị tài sản của mỗi cá nhân dựa trên nguyên tắc: Tổng giá trị tài sản nắm giữ trên toàn cầu trừ đi các khoản nợ hợp pháp, được định giá vào ngày chốt sổ 31/12/2026, bao gồm các quy định cốt lõi cho các loại tài sản BỊ TÍNH vào tài sản ròng gồm hầu hết mọi hình thức tài sản vô hình và động sản có giá trị lớn trên phạm vi toàn cầu:
- Cổ phiếu và chứng khoán: Bao gồm cả cổ phiếu công ty đại chúng và cổ phần trong các công ty khởi nghiệp tư nhân (private equity) chưa lên sàn.
- Lợi ích kinh doanh: Giá trị góp vốn, quyền bỏ phiếu, quyền kiểm soát trong các doanh nghiệp tư nhân mà tỷ phú sở hữu.
- Tài sản trí tuệ: bằng sáng chế, bản quyền, thương hiệu.
- Đồ xa xỉ và nghệ thuật: Các bộ sưu tập tranh, tác phẩm nghệ thuật, cổ vật, và du thuyền.

Tài sản ròng được áp dụng cho bất kỳ ai là cư dân California tính đến ngày 01/01/2026. Quy định này áp đặt hồi tố nhằm ngăn các tỷ phú bán nhà hoặc đổi nơi cư trú chạy trốn sang tiểu bang khác ngay trước khi luật được bỏ phiếu vào cuối năm.

Công thức áp thuế sau khi có tổng tài sản ròng: - Dưới 1 tỷ USD: Thuế suất 0%. - Từ 1 tỷ USD đến 1,1 tỷ USD: Thuế tăng dần theo thang lũy tiến (tăng 0,1% cho mỗi 2 triệu USD tài sản vượt mức 1 tỷ USD). - Trên 1,1 tỷ USD: Áp thuế phẳng 5% trên toàn bộ phần tài sản ròng vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Người đóng thuế có quyền trả thẳng một lần hoặc trả góp trong vòng 5 năm kèm theo một khoản lệ phí chậm trả là 7,5%/năm

TRANH CÃI VỀ THUẾ TÀI SẢN CỦA CALIFORNIA

Dự luật Thuế Tài sản của California (Proposition 40 / 2026 Billionaire Tax Act) đang là tâm điểm của một cuộc tranh luận pháp lý và kinh tế gay gắt tại Hoa Kỳ. 

Tranh cãi này chia thành hai luồng quan điểm đối lập rõ rệt giữa phe ủng hộ (chủ yếu là các chính trị gia cấp tiến, công đoàn) và phe phản đối (giới doanh nghiệp, luật sư và các nhà kinh tế học).

1. Lập luận của phe ủng hộ (Chính trị gia cấp tiến, Công đoàn)

Những người ủng hộ cho rằng sắc thuế này là công bằng và cần thiết vì các lý do:
- Tái phân phối của cải: Khoảng cách giàu nghèo tại California rất lớn. Thuế tài sản giúp lấy bớt nguồn lực tích lũy khổng lồ từ nhóm 0,01% siêu giàu để tái đầu tư cho xã hội.
- Tăng ngân sách cho phúc lợi: Nguồn thu dự kiến khoảng 100 tỷ USD sẽ được phân bổ trực tiếp cho các chương trình y tế công cộng, miễn phí bữa ăn học đường và hỗ trợ nhà ở cho người thu nhập thấp.
- Đóng cửa các lỗ hổng thuế: Giới siêu giàu (như Elon Musk trước đây hay Mark Zuckerberg) thường không nhận lương cao mà chủ yếu nắm giữ cổ phiếu, giúp họ né được thuế thu nhập truyền thống. Thuế tài sản ròng buộc họ phải đóng góp dựa trên giá trị tài sản thực tế.

2. Lập luận của phe phản đối (Doanh nghiệp, Giới luật sư, Tỷ phú)

Phe phản đối đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng về hậu quả kinh tế và tính khả thi của luật:
- Làn sóng "di tản" của giới siêu giàu: Các tiểu bang như Texas, Florida, Nevada không đánh thuế thu nhập và thuế tài sản. Các tỷ phú sẽ đồng loạt rời bỏ California, khiến tiểu bang này mất đi nguồn thuế thu nhập cá nhân khổng lồ (vốn đang đóng góp phần lớn vào ngân sách bang).
- Bài toán định giá tài sản cực kỳ phức tạp: Rất khó để định giá chính xác tài sản ròng của một tỷ phú vào ngày chốt sổ. Cổ phiếu của các công ty đại chúng biến động từng giây. Đối với các công ty công nghệ chưa lên sàn (như SpaceX hay Stripe), việc định giá giá trị cổ phần của họ thường mang tính suy đoán và dễ dẫn đến tranh chấp pháp lý kéo dài.
- Nguy cơ đánh thuế trên "lợi nhuận trên giấy" (Unrealized Gains): Thuế này bắt buộc các tỷ phú phải nộp tiền mặt cho phần giá trị tài sản tăng lên, ngay cả khi họ chưa bán cổ phiếu để lấy tiền mặt. Nếu thị trường lao dốc vào năm sau, họ sẽ bị mất trắng số tiền thuế đã nộp cho khoản tài sản "ảo".

3. Tranh cãi về tính hợp hiến (Hiến pháp Hoa Kỳ)

Đây là rào cản pháp lý lớn nhất đối với dự luật:
- Quyền đánh thuế của tiểu bang đối với tài sản toàn cầu: Các luật sư hiến pháp tranh cãi liệu California có quyền hợp pháp để đánh thuế trên tài sản nằm ngoài ranh giới tiểu bang, thậm chí ở nước ngoài hay không.
- Thuế trực thu (Direct Tax): Hiến pháp Hoa Kỳ quy định các khoản thuế trực thu phải được phân bổ theo tỷ lệ dân số giữa các tiểu bang. Việc California tự ý áp thuế tài sản trực tiếp lên cá nhân có thể vi phạm điều khoản này và sẽ bị kiện lên Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ ngay khi được thông qua.
- Yêu cầu đa số 2/3: Hiến pháp California quy định bất kỳ luật thuế mới nào nhằm tăng ngân sách đều phải đạt 2/3 số phiếu tán thành tại Cơ quan Lập pháp tiểu bang. Phe phản đối cho rằng việc đưa luật này ra bỏ phiếu đại chúng (Proposition) là một chiêu trò nhằm lách luật.

SO SÁNH CALIFORNIA VÀ VIỆT NAM CỘNG SẢN

Xét về mặt bản chất hệ tư tưởng và mục tiêu chính trị, chính sách Thuế tài sản (Wealth Tax) của California và chiến dịch "Đánh tư sản" của Chính quyền Cộng sản Việt Nam là hai khái niệm hoàn toàn khác biệt, thuộc hai hệ thống kinh tế-chính trị đối lập (Tư bản chủ nghĩa điều tiết xã hội và Xã hội chủ nghĩa kế hoạch hóa).

Tuy nhiên, nếu xét dưới góc độ kinh tế học thuần túy và tâm lý học xã hội, người ta có thể tìm thấy một số điểm tương đồng mang tính bề nổi trong cách thức tiếp cận vấn đề phân phối của cải:
- Mục tiêu tái phân phối của cải (Redistribution of Wealth): Cả hai chính sách đều xuất phát từ mong muốn thu hẹp khoảng cách giàu nghèo cực đoan trong xã hội. Cả hai đều nhắm vào nhóm người nắm giữ khối lượng tài sản lớn nhất để lấy bớt nguồn lực của họ phục vụ cho lợi ích công cộng hoặc tầng lớp nghèo hơn.
- Nhắm vào "Tư liệu sản xuất" và Tài sản tích lũy: Thay vì chỉ đánh thuế trên thu nhập từ lao động (lương hàng tháng), cả hai chính sách đều trực tiếp chạm vào phần tài sản đã tích lũy và đóng băng của giới giàu có như cổ phần, nhà máy, xí nghiệp, và các khoản đầu tư tài chính toàn cầu.
- Biện pháp chống di tản tài sản (Exit Controls): Khi chính quyền áp đặt các biện pháp mạnh tay lên tài sản, giới giàu có luôn tìm cách tẩu tán tài sản hoặc bỏ trốn. Sắc thuế rời bang (Exit Tax) của California có nét tương đồng về mặt mục đích với việc kiểm soát biên giới, cấm dịch chuyển vàng bạc, ngoại tệ của chính quyền Việt Nam thời kỳ đó nhằm giữ dòng vốn ở lại trong nền kinh tế.

NVV 9/8/2026