2026-06-25
Một chuyên gia hàng đầu về hạt nhân nhận định về những thành quả của cuộc chiến tranh Iran.
David Albright cho rằng tuyên bố Iran mạnh hơn sau cuộc chiến là hoàn toàn sai sự thật.
(Marc A. Thiessen, The Washington Post, 25/6/2026)
Đây đã trở thành điệp khúc quen thuộc của đảng Dân chủ: Quyết định gây chiến với Iran của Tổng thống Donald Trump đã phản tác dụng, khiến Tehran mạnh hơn trước. “Điều này có làm cho mọi thứ tốt hơn chút nào không?” Lãnh đạo phe thiểu số Hạ viện Hakeem Jeffries (D-New York) hỏi. “Iran giờ mạnh hơn chứ không yếu hơn, và người dân Mỹ kém an toàn hơn.”
Trump đã gây chiến để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân có thể thay đổi cục diện, dự án của chế độ này nhằm áp đặt ý chí của mình lên khu vực và khiến người dân Mỹ “kém an toàn hơn”. Vậy Iran giờ mạnh hơn so với ngày 1 tháng 1 không?
Tôi đã đặt câu hỏi này cho nhà vật lý và chuyên gia vũ khí hạt nhân David Albright, người sáng lập Viện Khoa học và An ninh Quốc tế. Albright là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về chương trình hạt nhân của Iran.
“Bạn phải bị điên mới nghĩ đó là sự thật,” ông nói với tôi trong một cuộc phỏng vấn trên podcast, và sau đó nói thêm, “Nếu nhìn nhận một cách nghiêm túc về mặt kỹ thuật, cuộc chiến này – bất kể bạn cảm nhận thế nào về cuộc chiến – đã rất thành công trong việc làm suy yếu nghiêm trọng khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran.”
Albright đưa ra một đánh giá thẳng thắn về thiệt hại đối với chương trình hạt nhân của chế độ: “Chương trình ly tâm khí, chương trình làm giàu uranium, chương trình bí mật biến uranium ở cấp độ vũ khí thành vũ khí hạt nhân… đã bị thiệt hại nghiêm trọng,” ông nói. “Chương trình ly tâm như trước đây không còn tồn tại nữa. Và về cơ bản, những gì chúng ta đang thảo luận chỉ là tàn dư.” Những tàn dư đó, ông nói, “rất nguy hiểm, nhưng dù sao đây cũng là một chương trình làm giàu – nó không làm giàu uranium, nó không chế tạo máy ly tâm, và nó sẽ rất khó để tái tạo lại bất cứ thứ gì gần giống như những gì nó đã có trong nhiều năm.”
Ông Albright cho biết, không chỉ Hoa Kỳ và Israel tấn công các địa điểm hạt nhân đã biết của Iran tại Fordow, Isfahan và Natanz, mà “Israel còn tiết lộ các địa điểm mà họ đã tấn công, những địa điểm này trước đây chưa được công khai và họ nói là có liên quan đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân”. Tổng cộng, ông Albright nói, “khoảng 10 địa điểm liên quan đến vũ khí hạt nhân đã bị phá hủy” – bao gồm các cơ sở lưu trữ, chuyển đổi và nghiên cứu phát triển của Iran – và “nhiều nhà khoa học và kỹ sư thiệt mạng”.
Một điều bất ngờ là không có cuộc tấn công nào vào địa điểm hạt nhân tại Pickaxe Mountain, một khu phức hợp ngầm gần Natanz. “Chúng tôi tự hỏi tại sao nơi đó không bao giờ bị tấn công”, ông nói. Khi nhóm của ông hỏi cộng đồng tình báo Hoa Kỳ, “câu trả lời chúng tôi nhận được là: ‘Chưa có đủ sự kiện xảy ra ở đó để biện minh cho việc tấn công.’” Ông nói thêm, “địa điểm này đang được xây dựng, đó là một địa điểm nguy hiểm, ít nhất cần phải được giải quyết trong các cuộc đàm phán”.
Nhưng điều quan trọng là thế này: Ông Albright nói rằng trước khi Trump phát động Chiến dịch Búa Nửa Đêm vào tháng 6 năm 2025, Iran có “một chương trình với 22.000 máy ly tâm, nhiều máy trong số đó đang hoạt động, làm giàu uranium lên đến 60%. Giờ đây, họ không còn làm giàu nữa và hầu hết các máy ly tâm đó đã bị phá hủy.”
Điều đó có ý nghĩa gì đối với tương lai của việc Iran theo đuổi vũ khí hạt nhân? Ông nói, vào tháng 6 năm 2025, thế giới phải đối mặt với “mối đe dọa cận kề” rằng Iran có thể chế tạo vũ khí hạt nhân trong vòng vài tháng và nhiều vũ khí hơn trong vòng sáu tháng đến một năm – và làm như vậy với độ chắc chắn 100%. Giờ đây, ông nói, “Họ sẽ mất ít nhất một năm, và với mức độ thiệt hại, sẽ có nhiều bất trắc hơn về khả năng thành công.” Điều này làm giảm nhiều khả năng một nhà lãnh đạo tối cao của Iran đưa ra quyết định chế tạo bom hạt nhân – bởi vì không chỉ mất một năm hoặc hơn mà nỗ lực đó “không hề chắc chắn sẽ thành công.” Nguy cơ cố gắng chế tạo bom một cách bí mật — điều có thể bị phát hiện bất cứ lúc nào, dẫn đến hành động quân sự từ phía Israel và Mỹ — mà không có bất kỳ sự đảm bảo nào về thành công là một yếu tố răn đe nghiêm trọng.
Tôi đã hỏi ông ấy về tuyên bố từ các quan chức cấp cao của chính quyền Trump rằng vật liệu hạt nhân của Iran hiện được chôn sâu đến mức Iran cho biết họ không thể tiếp cận để giao nộp; Mỹ sẽ phải tự mình đào lên. Ông ấy nói: “Chúng tôi nghĩ rằng những quả bom xuyên hầm đi xuống qua các đường ống thông gió thực sự đã phá hủy [Fordow]. Nếu sóng xung kích đánh trúng các xi lanh, và chúng tôi nghĩ là có, và làm chúng bị vỡ hoặc mở ra theo một cách nào đó,” thì cơ sở này đã bị “chôn vùi” và có khả năng bị biến thành “bãi chứa chất thải hạt nhân”.
“Nhưng nếu bạn đến Natanz, đến Isfahan, thì không phải vậy,” ông nói. Tại Isfahan, “một số thiệt hại có lẽ đã xảy ra ở sâu bên trong khu phức hợp, nhưng có thể không đủ để phá vỡ những thùng chứa uranium làm giàu vẫn còn chôn vùi bên trong hệ thống đường hầm,” trong khi tại Natanz, ông nói, “không ai biết chính xác những gì đã bị phá hủy.” Chiến dịch Epic Fury “kết thúc quá nhanh,” ông nói.
Giờ đây, khi chính quyền Trump theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân, phép thử cơ bản là liệu Iran có thừa nhận họ từng có chương trình vũ khí hạt nhân hay không. “Liệu [Iran] có nói, ‘Được rồi, đúng vậy, chúng tôi đã từng có chương trình vũ khí hạt nhân. Đây là về chương trình đó. Đây là nơi nó diễn ra.’ Và tất cả những lời nói dối mà họ đã duy trì trong nhiều năm về vấn đề này cần phải được giải quyết.” Trừ khi Iran sẵn sàng làm như vậy, nếu không thì họ không nghiêm túc. Họ cần phải “thú nhận sự thật,” ông nói.
Hiện tại, Albright lo ngại rằng “Iran đang thiết lập một quy trình để trì hoãn… và họ sẽ nhận ra rằng đã quá muộn để Trump quay trở lại chiến tranh.” Nhưng bất kể điều gì xảy ra tại bàn đàm phán, ông nói, “những gì đã đạt được [bằng hành động quân sự] là khá đáng kể trên mặt trận hạt nhân.”
Quan điểm cho rằng Iran mạnh hơn ngày nay là hoàn toàn sai lầm.
https://www.washingtonpost.com/opinions/2026/06/25/is-iran-stronger-now-nuclear-expert-what-war-accomplished/
NVV