2026-06-18
Các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa bày tỏ lo ngại về thỏa thuận của Trump với Iran
(Alexander Bolton, The Hill,18/06/2026)
Thỏa thuận của Tổng thống Trump về việc mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Iran đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các Thượng nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội, những người cảnh báo rằng việc cho phép chế độ thần quyền của Iran tiếp cận hàng tỷ đô la viện trợ kinh tế sẽ là một “sai lầm” lớn.
Một số đảng viên Cộng hòa cảnh báo rằng kết quả có thể xảy ra của cuộc xung đột kéo dài hơn 100 ngày không đáng với cái giá mà quốc gia phải trả: sinh mạng của 13 binh sĩ Mỹ và hơn 100 tỷ đô la đã được chi tiêu.
“Ronald Reagan chắc đang trăn trở trong mộ,” Thượng nghị sĩ Bill Cassidy (R-Louisiana) bức xúc viết trên mạng xã hội, gọi cuộc chiến và kết quả của nó là “sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ.”
“Tham vọng hạt nhân của Iran không bị kiềm chế, và họ đã nhận ra rằng việc đe dọa eo biển Hormuz có hiệu quả và chắc chắn sẽ tận dụng điều đó trong tương lai. Giờ đây, Iran được xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn toàn mới theo thỏa thuận này,” ông viết trên nền tảng mạng xã hội X.
“Giờ đây, 13 người Mỹ đã thiệt mạng, các gia đình đã phải trả hàng tỷ đô la tiền xăng, lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ, và việc ném bom đã chấm dứt,” ông tiếp tục.
Điều đáng lo ngại nhất đối với một số nhà phê bình thuộc đảng Cộng hòa tại Thượng v iện là thỏa thuận này sẽ ngay lập tức dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Iran và có thể dẫn đến việc giải phóng các tài sản của Iran trên toàn thế giới.
“Lịch sử cho thấy rằng việc trao hàng tỷ đô la cho những kẻ cuồng tín theo chủ nghĩa thần quyền muốn giết hại chúng ta không phải là một ý kiến hay. Tôi nghĩ tổng thống đang nhận được một số lời khuyên rất tồi tệ về thỏa thuận này,” Thượng nghị sĩ Ted Cruz (đảng Cộng hòa - Texas) nói.
Thỏa thuận này để ngỏ tương lai của chương trình hạt nhân của Iran và không cấm rõ ràng Iran thu phí tại eo biển Hormuz vào một thời điểm nào đó trong tương lai, theo các thượng nghị sĩ đã xem xét thỏa thuận.
Thỏa thuận này cũng để ngỏ tương lai của chương trình tên lửa của Iran, vốn vẫn mạnh mẽ ngay cả sau nhiều tuần bị Mỹ và Israel oanh tạc, theo ước tính của các cơ quan tình báo.
Một đánh giá mật của CIA ước tính rằng Iran vẫn còn 70% kho tên lửa trước chiến tranh và 75% bệ phóng tên lửa di động, theo một báo cáo của tờ Washington Post.
Thượng nghị sĩ John Cornyn (đảng Cộng hòa - Texas) cho biết việc Iran không nhượng bộ đáng kể về chương trình hạt nhân, kho vũ khí và thông lệ lâu dài tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm vũ trang trên khắp Trung Đông làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng. Ông chỉ ra rằng thỏa thuận không ngăn cản Iran tiếp tục làm giàu uranium hoặc thu phí qua eo biển, và “nó cung cấp cho họ rất nhiều tiền mà họ có thể sử dụng để tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm của mình”.
Thỏa thuận chỉ đảm bảo rằng Iran không thu phí qua eo biển Hormuz trong thời hạn 60 ngày. Sau thời gian đó, Iran sẽ đàm phán với Oman để xác định việc quản lý trong tương lai và các dịch vụ hàng hải qua eo biển.
Thượng nghị sĩ Thom Tillis (Đảng Cộng hòa, bang Bắc Carolina) cho rằng khó có thể lập luận rằng quyết định của Trump ra lệnh tấn công tên lửa chung với Israel chống lại Iran vào cuối tháng Hai đã mang lại kết quả xứng đáng với cái giá phải trả bằng sinh mạng và vũ khí.
Tillis nói rằng thỏa thuận này có vẻ yếu “trên bề mặt”.
“Bạn phải cân nhắc kỹ lưỡng: khoảng 100 tỷ đô la, có thể hơn, đã được chi tiêu ngày hôm nay; 13 người chết, 365 người bị thương; các đối tác của chúng ta ở Trung Đông bị ném bom, họ cũng chịu thương vong. Phải có một sự đền bù xứng đáng cho điều đó,” Tillis nói, tóm tắt chi phí của cuộc xung đột.
Ông nói rằng Trump dường như đã không đạt được mục tiêu của mình khi bắt đầu cuộc chiến.
“Chúng ta đã đặt mục tiêu làm giảm khả năng hạt nhân của họ xuống bằng không. Giờ đây chúng ta lại lưỡng lự về điều đó. Chúng ta đã nói rằng chúng ta sẽ không mắc sai lầm mà Obama đã làm bằng cách gửi cho họ một máy bay đầy tiền mặt. Tôi phải đối chiếu các con số ở đó,” ông nói.
“Còn rất nhiều việc phải làm để thuyết phục tôi rằng chúng ta đang đi đúng hướng,” Tillis nói thêm.
Chính quyền Trump đã tiến hành các cuộc họp báo với các đồng minh tại Thượng viện như Thượng nghị sĩ Bernie Moreno (Đảng Cộng hòa - Ohio) để nhấn mạnh những lợi ích của thỏa thuận, chẳng hạn như việc mở lại eo biển Hormuz quan trọng.
Moreno cho biết trong khi Iran sẽ được hưởng lợi từ việc nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của nước này, người tiêu dùng Mỹ cũng sẽ được hưởng lợi từ giá nhiên liệu và phân bón thấp hơn, những yếu tố ảnh hưởng lớn đến chi phí thực phẩm và các hàng hóa, dịch vụ khác.
“Điều đó có lợi cho chúng ta. Vâng, tất nhiên nó cũng có lợi cho người Iran. Nó giúp chúng ta giảm giá năng lượng,” ông nói.
Phát biểu trên sàn Thượng viện tối thứ Tư, Moreno bày tỏ hy vọng rằng bản ghi nhớ (MOU) sẽ dẫn đến một thỏa thuận lâu dài để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
“Chúng ta đang đứng trước một khả năng lịch sử trong một thế giới không bị Iran đe dọa, nơi chúng ta không sống trong nỗi sợ hãi về một chế độ Iran có vũ khí hạt nhân,” ông nói.
Nhưng các nhà phê bình thuộc đảng Cộng hòa không mấy hài lòng với viễn cảnh giá dầu và khí đốt giảm xuống, bởi chính quyết định gây xung đột của Trump đã khiến giá cả tăng vọt ngay từ đầu.
Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) ở mức 67 đô la một thùng trước khi xung đột nổ ra và đã tăng vọt lên 120 đô la một thùng. Hôm thứ Tư, giá đã giảm xuống còn 76 đô la một thùng.
“Đây là một thỏa thuận tồi tệ. Nó giống như JCPOA phiên bản nâng cấp,” Cassidy nói với tờ The Hill, so sánh bản ghi nhớ này với thỏa thuận hạt nhân được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), mà cựu Tổng thống Obama đã đàm phán với Iran vào năm 2015.
Trump đã rút khỏi thỏa thuận Iran của Obama vào tháng 5 năm 2018. Vào thời điểm đó, chính quyền Trump cho biết thỏa thuận của Obama “làm giàu cho chế độ Iran và tạo điều kiện cho hành vi xấu xa của nước này.” Chính quyền lúc đó cũng cho biết họ đã trì hoãn “khả năng theo đuổi vũ khí hạt nhân” của Iran trong khi “cho phép nước này duy trì nghiên cứu và phát triển hạt nhân.”
Ông Cassidy cho rằng bản ghi nhớ mới của ông Trump với Iran “sẽ khiến Iran mạnh hơn, và làm suy yếu các đồng minh của chúng ta, và có thể sẽ tiêu tốn tiền thuế của người dân Mỹ”.
Bản ghi nhớ nêu rõ Mỹ sẽ hợp tác với “các đối tác khu vực để xây dựng một kế hoạch cụ thể, được hai bên nhất trí, với ít nhất 300 tỷ đô la cho việc tái thiết và phát triển kinh tế của Cộng hòa Hồi giáo Iran”.
Ông Cassidy nói rằng Iran hiện có đòn bẩy đối với phần còn lại của thế giới thông qua khả năng đã được chứng minh của nước này trong việc đóng cửa eo biển Hormuz.
“Giờ đây, Iran nhận ra rằng họ có thể sử dụng ảnh hưởng của mình đối với eo biển Hormuz để đòi hỏi bất cứ điều gì họ muốn từ các quốc gia khác trên thế giới. Và trong khi trước đây có một mối đe dọa đáng tin cậy rằng điều gì đó sẽ xảy ra nếu họ cố gắng làm như vậy, tôi nghĩ rằng mối đe dọa đó dưới thời tổng thống này dường như đã cạn kiệt,” ông nói.
Nhiều thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa hoài nghi rằng Iran sẽ đàm phán chấm dứt việc làm giàu uranium một cách thiện chí.
Chủ tịch Ủy ban Quân sự Thượng viện Roger Wicker (đảng Cộng hòa - Mississippi) đã cảnh báo hồi tháng trước rằng việc đồng ý một lệnh ngừng bắn 60 ngày để đàm phán một thỏa thuận hạt nhân với Iran sẽ là một “thảm họa”.
“Lệnh ngừng bắn 60 ngày được đồn đoán - với niềm tin rằng Iran sẽ tham gia một cách thiện chí - sẽ là một thảm họa. Tất cả những gì đạt được bởi Chiến dịch Epic Fury sẽ trở nên vô nghĩa!” ông cảnh báo trong một bài đăng trên X.
Ông Wicker hôm thứ Tư đã từ chối bình luận về thỏa thuận này.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa, bang Nam Carolina), một trong những đồng minh thân cận nhất của Trump tại Thượng viện, thừa nhận Iran có lẽ sẽ không đồng ý với một thỏa thuận từ bỏ chương trình làm giàu uranium, nhưng lập luận rằng việc thử đạt được một thỏa thuận lâu dài để ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân là điều đáng giá.
“Nó mở ra eo biển, tiếp tục đình chỉ các hành động thù địch, tạo không gian để xem liệu có thể đạt được một thỏa thuận hay không — tôi nghi ngờ điều đó — về chương trình hạt nhân, nhưng tại sao không thử?” Graham nói.
“Nếu có thể tìm ra giải pháp ngoại giao cho tham vọng hạt nhân của Iran, hãy theo đuổi nó. Bản ghi nhớ đã đặt điều đó vào vị thế,” ông nói thêm.
Các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa cho rằng giờ đây sẽ có rất nhiều áp lực lên chính quyền Trump để đưa ra một thỏa thuận mạnh mẽ nhằm chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran trong vòng 60 ngày tới.
“Khi bạn nói rằng điều này nằm trong sổ sách của Iran, chắc chắn là đang giúp đỡ họ, vậy điều chúng ta cần xem xét là lợi ích tương ứng cho Hoa Kỳ là gì?” Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski (đảng Cộng hòa, bang Alaska) nói. “Tôi nghĩ chúng ta thực sự cần xem xét kỹ thỏa thuận đó. Tôi nghĩ chúng ta cần được trình bày thỏa thuận đó và có cơ hội đặt câu hỏi.”
Các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa và một trợ lý cấp cao của đảng Cộng hòa tại Thượng viện cho biết họ không biết về bất kỳ kế hoạch nào nhằm thông báo chi tiết cho toàn thể Thượng viện về thỏa thuận và những gì cần mong đợi từ các cuộc đàm phán trong 60 ngày tới.
https://thehill.com/homenews/senate/5929430-trump-iran-deal-republican-backlash/
NVV