2026-06-15
Elon Musk đối đầu với đảng Dân chủ: Kết quả hơn là quy trình
Elon Musk không hề rời bỏ phe tả — chính phe tả đã bỏ rơi sự đổi mới, và tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới đã bắt họ phải trả giá cho điều đó.
(Stephen Soukup, American Greatness, 15/6/2926)
Nhiều năm trước, khi con trai cả của tôi còn là một hướng đạo sinh, cậu ấy được yêu cầu viết một báo cáo/thuyết trình về một “anh hùng” hiện đại của nước Mỹ. Cậu ấy chọn Elon Musk, và tất nhiên, tôi đã trợn mắt đến mức suýt rớt ra ngoài. Tôi biết Musk là một doanh nhân thành đạt, nhưng tôi cũng biết rằng ông ta vừa là người ủng hộ vừa là một người thao túng lão luyện đối với Chính phủ. Ví dụ, Tesla đã nhận được khoản vay 465 triệu đô la từ Bộ Năng lượng vào năm 2010 theo chương trình Sản xuất Xe Công nghệ Tiên tiến, một kế hoạch của Chính phủ nhằm khuyến khích các công ty tư nhân thúc đẩy các ưu tiên của Chính phủ (cụ thể là chống biến đổi khí hậu bằng cách giảm lượng khí thải carbon). Tương tự, Tesla, ít nhất là vào thời điểm đó, chỉ có thể hoạt động hiệu quả về mặt thương mại nhờ hơn 1 tỷ đô la (7.500 đô la/xe) tiền tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện mà người mua của hãng được hưởng. Nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ, Tesla sẽ gặp khó khăn trong việc đưa sản phẩm ra thị trường. Hơn nữa, Musk công khai thừa nhận rằng ông đã bỏ phiếu cho Obama và tự coi mình là một phần của cuộc cách mạng kinh doanh "xanh", những người có thể và sẽ "thành công bằng cách làm điều tốt".
Ôi, mọi thứ thay đổi nhanh quá.
Chỉ một thập kỷ ngắn ngủi sau, Elon Musk thực sự được hầu hết những người thuộc phe cánh hữu chính trị Mỹ - và bất cứ ai ủng hộ nền kinh tế thị trường tự do - coi là một anh hùng thực sự, trong khi ông bị những người bạn và đồng minh cũ ở phe tả căm ghét và chế giễu kịch liệt. Đặc biệt là tuần vừa qua, sau khi SpaceX IPO đưa ông trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới, các đảng viên Dân chủ và những người cánh tả khác từng yêu mến, hợp tác và hết lời ca ngợi ông giờ đây chỉ thể hiện sự khinh miệt và căm ghét đối với thành công kinh doanh không thể phủ nhận của ông. Như ứng cử viên Thượng nghị sĩ gây tranh cãi của đảng Dân chủ từ Maine, Graham Platner, đã nói một cách đầy ẩn ý : “Elon Musk vừa trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới. Hãy đảm bảo rằng ông ấy cũng là người cuối cùng.”
Chính xác thì chúng ta đã đi đến tình trạng này như nào?
Phần quan trọng nhất của câu chuyện là sự phát triển chính trị của chính Musk, diễn ra chậm rãi, theo từng giai đoạn, nhưng đã được đẩy nhanh tại một số điểm uốn. Trong số những điểm uốn này, hai điểm nổi bật hơn cả.
Sự kiện đầu tiên diễn ra trong năm đầu tiên Tổng thống Biden nhậm chức. Ông Biden và chính quyền của ông đã dốc toàn lực thúc đẩy một chương trình nghị sự về khí hậu mới, quyết liệt hơn nhiều. Ngay ngày đầu tiên nhậm chức, ông Biden đã ban hành 17 sắc lệnh hành pháp, trong đó có một số sắc lệnh đề cập đến biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường khác. Đáng chú ý nhất, ông đã ký một sắc lệnh khôi phục sự tham gia của quốc gia vào Hiệp định Paris, từ đó đặt trọng tâm vào việc điện khí hóa và khử carbon trong hoạch định chính sách. Một phần quan trọng của nỗ lực đó — như sẽ được thể hiện trong “Đạo luật Giảm Lạm phát” (Inflation Reduction Act)được thông qua vào năm sau — là thúc đẩy việc mua xe điện. Để đạt được mục tiêu đó, vào ngày 4 tháng 8 năm 2021, ông Biden đã tổ chức một “hội nghị thượng đỉnh” về xe điện tại Tòa Bạch Ốc. Ông đã mời ba nhà sản xuất xe điện — General Motors, Ford và Stellantis — đến xem ông ký một sắc lệnh hành pháp khác, sắc lệnh này quy định rằng một nửa số xe mới bán ra tại Hoa Kỳ vào năm 2030 phải là xe điện. Trong số ba hãng, GM có tỷ lệ doanh số bán hàng đến từ xe điện hoàn toàn cao nhất — 1,5%. Ford chỉ chiếm 1,3%, và Stellantis thậm chí còn không có xe điện nào để bán tại thị trường Mỹ. Trong khi đó, Tesla là nhà bán xe điện lớn nhất nước vào thời điểm đó, và 100% xe của hãng đều là xe điện hoàn toàn. Thế nhưng, Musk và công ty của ông lại không có tên trong danh sách khách mời của nhóm Biden.
Tất nhiên, điều mà GM, Ford và Stellantis có được là sự ủng hộ của Liên đoàn Công nhân Xe hơi Hoa Kỳ (UAW). Trên thực tế, ba công ty này cũng đồng thời là những ông chủ lớn nhất của UAW. Ngược lại, Tesla từ lâu đã phản đối việc thành lập công đoàn trong các nhà máy của mình và đã vướng vào một cuộc tranh chấp khá gay gắt với UAW. Để đáp trả sự từ chối này, Musk đã bày tỏ sự bức xúc bằng cách đăng dòng tweet:
Ông Biden đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh về xe điện. Ông không mời Tesla. Thay vào đó, ông mời GM, Ford, Chrysler và UAW. Hội nghị thượng đỉnh về xe điện được tổ chức tại Tòa Bạch Ốc, nhưng không hề nhắc đến Tesla một lần nào, mà lại ca ngợi GM và Ford là những người dẫn đầu cuộc cách mạng xe điện. Điều này có vẻ hơi thiên vị phải không? Đây không phải là một chính quyền thân thiện. Dường như bị các công đoàn kiểm soát.
Chưa đầy một năm sau, Musk đạt đến điểm uốn thứ hai, cũng chính là điểm bùng phát của ông. Vào tháng 5 năm 2022, chỉ số S&P 500 ESG tiến hành tái cân bằng hàng năm. Và khi làm vậy, nó đã loại bỏ Tesla. ESG là viết tắt của đầu tư “môi trường, xã hội và quản trị” (environmental, social, and governance), một chiến lược nhằm thúc đẩy các tập đoàn giải quyết các vấn đề vượt ra ngoài lợi nhuận và thua lỗ truyền thống, tập trung vào tác động xã hội rộng lớn hơn của hoạt động kinh doanh. Tôi đã viết cả một cuốn sách về ESG (Chế độ độc tài của tư bản thức tỉnh) trong đó tôi lập luận rằng những thiếu sót của nó rất nhiều và không đủ điều kiện. Một trong những thiếu sót đáng kể nhất là ESG không có định nghĩa cố định. Nó có nghĩa là bất cứ điều gì mà những người thực hành quyết định tại thời điểm đó, dựa trên sở thích và sự tiện lợi. Và đây chính xác là nơi chỉ số S&P gặp vấn đề với Tesla.
Xét trên mọi phương diện khách quan, Tesla lẽ ra phải là trụ cột của bất kỳ chiến lược đầu tư nào tập trung vào lợi ích môi trường. Công ty này đã và đang là người tiên phong trong các chiến lược giảm thiểu carbon trong thị trường phương tiện giao thông cá nhân. Còn gì thân thiện với môi trường hơn thế nữa? Tuy nhiên, chỉ số S&P đã phản đối các chiến lược về quy trình của Tesla, hay đúng hơn là sự thiếu hụt các chiến lược đó. Chỉ số này lập luận rằng Tesla không có "chiến lược giảm thiểu carbon" được công bố, hoặc "quy tắc ứng xử" có thể kiểm chứng được. Họ lưu ý rằng nhà sản xuất xe hơi này đã bị cáo buộc phân biệt chủng tộc và không xử lý tốt cuộc điều tra của Cục An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia (NHTSA). Tóm lại, chỉ số ESG đã loại bỏ nhà tiên phong trong công nghệ "môi trường" này khỏi danh sách các công ty được chấp nhận vì họ coi trọng quy trình của chiến lược ESG hơn là kết quả.
Khỏi phải nói, điều này đã khiến Musk vô cùng tức giận. Vào ngày 18 tháng 5, ông (một lần nữa) đã đăng tải dòng tweet bày tỏ sự thất vọng của mình:
Exxon được S&P 500 xếp hạng trong top 10 công ty tốt nhất thế giới về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), trong khi Tesla thì không có tên trong danh sách! ESG là một trò lừa đảo. Nó đã bị những kẻ giả danh đấu tranh cho công bằng xã hội lợi dụng.
Không phải ngẫu nhiên, hai tiếng rưỡi sau, Musk quay lại Twitter để đưa ra thông báo về tương lai chính trị của mình:
Trước đây tôi bỏ phiếu cho đảng Dân chủ vì họ (phần lớn) là đảng của lòng tốt. Nhưng giờ đây họ đã trở thành đảng của sự chia rẽ và thù hận, nên tôi không thể tiếp tục ủng hộ họ và sẽ bỏ phiếu cho đảng Cộng hòa. Giờ thì hãy xem chiến dịch thủ đoạn bẩn thỉu của họ chống lại tôi sẽ diễn ra như thế nào…
Điều đáng chú ý ở đây là Musk không chỉ đơn thuần thay đổi đảng phái. Ông ta đã cực đoan hóa. Sự thay đổi về đảng phái và hoạt động chính trị của ông ta là khoảng cách một trời một vực. Ông ta từ một người ôn hòa, trên danh nghĩa là trung tả, trở thành một người theo chủ nghĩa tự do bảo thủ cực đoan và hung hăng. Thay vì quyên góp 1.000 đô la cho các ứng cử viên Dân chủ, ông ta bắt đầu đổ tiền vào chính trị như thể sẽ không bao giờ hối tiếc (một phần vì ông ta thực sự sẽ không hối tiếc). Ông ta ủng hộ Donald Trump hàng triệu đô la và sau đó tham gia chính quyền của ông ta (miễn phí) với tư cách là người lãnh đạo và tổ chức DOGE. Sự kết hợp giữa những lời chỉ trích từ phía công đoàn và từ phía phong trào ESG đã đẩy ông ta đến bước đường cùng. Ông ta không chỉ không còn ủng hộ đảng Dân chủ mà còn công khai và hào phóng ủng hộ đối thủ của họ.
Mặc dù có thể dễ dàng (và không hoàn toàn sai) khi nói rằng sự thay đổi chính trị của Elon Musk là một vết thương tự gây ra bởi chính đảng Dân chủ, những người đã nhiệt tình đuổi ông ra khỏi đảng của họ, nhưng chính xác hơn là sự rạn nứt giữa hai bên là một điều tất yếu mang tính cấu trúc. Điều tất yếu đó rõ ràng đã bị trầm trọng thêm và đẩy nhanh bởi sự tự tin thái quá và tính toán sai lầm của đảng Dân chủ, nhưng đó là sự khác biệt giữa việc Musk đơn giản rời bỏ đảng và việc ông trở nên cực đoan hơn về phía đối lập. Sự chuyển hướng của Musk khỏi chính trị đảng Dân chủ có lẽ luôn luôn sẽ xảy ra và là biểu tượng cho sự căng thẳng lâu dài giữa cái gọi là "những người tiến bộ" và sự tiến bộ thực sự. Hệ tư tưởng từng tìm cách "cải thiện" quốc gia và người dân giờ đây chỉ còn là một cỗ máy tạo ra các quy tắc, thường phải trả giá bằng chính sự cải thiện đó. Sự ủng hộ nhiệt thành của Musk đối với các đối thủ của đảng Dân chủ được thúc đẩy bởi cá tính - của họ, của ông, và có lẽ cả của Trump.
Hãy suy nghĩ theo cách này. Liên minh Tiến bộ (Progressive coalition)về truyền thống rất giống với chỉ số S&P ESG đã đề cập ở trên. Nó luôn được quản lý cẩn thận, điều tiết chặt chẽ, thân thiện với người lao động, quan liêu và tuân thủ quy trình. Nó luôn coi trọng quy trình hơn kết quả. Về phần mình, Musk thì ngược lại. Ông ấy là người phá vỡ quy tắc, giống như các doanh nhân tư bản chủ nghĩa thường thấy. Ông ấy ưa thích những gì diễn ra nhanh chóng, tránh xa các khuôn mẫu đã được thiết lập và đạt được kết quả. Ông ấy hướng đến kết quả và rất ít (đôi khi, có lẽ là quá ít) quan tâm đến quy trình. Ý tưởng cho rằng ông ấy và các đảng viên Dân chủ ngày nay có thể vẫn duy trì sự liên kết mạnh mẽ, xét cho cùng, là điều không hợp lý.
Điều đó không có nghĩa là ông ấy và đảng Cộng hòa hoàn toàn đồng quan điểm, nhưng chắc chắn rằng hệ tư tưởng của ông ấy phù hợp hơn với đảng này, ít nhất là vào thời điểm hiện tại.
Tóm lại, mặc dù các giá trị quy trình có vai trò nhất định, nhưng chúng có thể phản tác dụng, đặc biệt khi chúng được phép thay thế cho kinh nghiệm và thực tế.
Đảng Dân chủ không ghét Elon Musk vì ông ấy là tỷ phú nghìn tỷ đô la. Họ ghét ông ấy vì ông ấy đã trở thành tỷ phú nghìn tỷ đô la bằng cách phá vỡ tất cả những quy tắc mà họ trân trọng và phần lớn đã lỗi thời.
Có một bài học sâu sắc ẩn chứa trong đó, nếu ai đó sẵn lòng học hỏi.
https://amgreatness.com/2026/06/15/elon-musk-vs-the-democrats-outcomes-vs-process/
Stephen R. Soukup là Giám đốc của Viện Diễn đàn Chính trị và là tác giả của cuốn sách "Chế độ độc tài của chủ nghĩa tư bản thức tỉnh" (Encounter, 2021, 2023).
NVV