2026-09-23
Tầm quan trọng của chuyến thăm cấp nhà nước của Trung Quốc
(Carolina Lumetta, RCP, 23/9/2026)
Tuần này, Tòa Bạch Ốc trải thảm đỏ đón tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Đệ nhất phu nhân Bành Lệ Viên, đây là chuyến thăm cấp nhà nước thứ hai giữa Tổng thống Trump và ông Tập trong năm nay.
Ông Tập không xa lạ gì với Hoa Kỳ. Ông đã đến đây hàng chục lần, bắt đầu từ những năm 1980 khi còn là sinh viên đến thăm Iowa để tìm hiểu về nông nghiệp Mỹ. Ông đã thực hiện năm chuyến thăm trước đó kể từ khi nhậm chức tổng thống, bao gồm cả chuyến thăm cấp nhà nước năm 2015 do Tổng thống Barack Obama chủ trì.
Ông có thể thấy môi trường ở đây khá thân thiện. Chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu tiên đã chuyển hướng từ tiền lệ hàng thập kỷ sang việc nhấn mạnh cạnh tranh với Trung Quốc thay vì hợp tác. Chính quyền nhiệm kỳ thứ hai dường như đang cân bằng giữa hai điều này. Đồng thời, quan điểm về Trung Quốc trong nội bộ Hoa Kỳ đã ấm lên.
Một cuộc khảo sát của Chicago Council được công bố tuần này cho thấy người Mỹ ít coi Trung Quốc là mối đe dọa hơn so với chỉ vài năm trước. Năm 2024, cùng cuộc khảo sát đó cho thấy hầu hết người Mỹ đánh giá Trung Quốc ở mức 26 trên 100 về mức độ thiện cảm. Con số đó hiện là 39. Khoảng 57% người Mỹ cho rằng Hoa Kỳ nên theo đuổi hợp tác và gắn kết với Trung Quốc, mặc dù quan điểm này chia rẽ theo đường lối chính trị. Những người tự nhận mình là đảng viên Cộng hòa MAGA phần lớn muốn chính quyền có lập trường chống lại quyền lực của Trung Quốc mạnh mẽ hơn (63%).
Cuộc gặp gỡ tuần này diễn ra trong bối cảnh phức tạp: cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo, mối đe dọa dai dẳng của một cuộc chiến thương mại, các vụ giam giữ tù nhân chính trị bị đình trệ, và những câu hỏi về lập trường của Trump đối với Đài Loan.
Trí tuệ nhân tạo: Trump đã nhiều lần lập luận rằng khả năng máy tính (computing ability) của Trung Quốc là một rủi ro đối với Hoa Kỳ và rằng “ai thắng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, người đó thắng”. Trong những ngày gần đây, Trump đã bắt đầu phản ứng với sự không hài lòng và hoang mang của công chúng về sự phát triển trí tuệ nhân tạo. Trong một loạt bài đăng công khai trên X, ông đề xuất đổi tên thuật ngữ này thành “siêu trí tuệ”. (Trong một bài đăng, Trump nói rằng “siêu trí tuệ” có hàm ý tiêu cực với Tòa án Tối cao, mà ông đã chỉ trích tuần trước vì một loạt phán quyết không đứng về phía chính quyền.) Dù ông gọi nó là gì, chủ đề này dự kiến sẽ chi phối các cuộc thảo luận giữa hai nhà lãnh đạo trong tuần này.
Cựu giám đốc Bộ Quốc phòng Jason Rathje, hiện là chủ tịch bộ phận Khu vực công tại webAI, cảnh báo rằng chính quyền Trump nên duy trì lập trường đánh bại Trung Quốc trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, chứ không phải hợp tác với nước này.
“Mỗi quốc gia đều muốn sở hữu một giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI) riêng, có thể tạo ra an ninh quốc gia và kinh tế cho người dân của họ,” Rathje nói. “Tôi nghĩ cuộc chạy đua giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi nhiều khía cạnh khác nhau của công nghệ, cho dù đó là các phòng thí nghiệm tiên tiến khép kín hay mã nguồn mở, thúc đẩy khoa học hay ứng dụng. Nhưng một điều chắc chắn: Hoa Kỳ cần duy trì và phát triển vị thế dẫn đầu để đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia.”
Hôm thứ Bảy, Trump tuyên bố sẽ thành lập một “Lực lượng AI”, tương tự như nhánh quân sự thứ sáu và mới nhất, Lực lượng Không gian. Ông cũng cho biết sẽ tuyển dụng một “ông trùm” AI. Thông báo của ông không nêu tên người được đề xuất cho vị trí này, cũng như thời điểm lực lượng này đi vào hoạt động hay nhiệm vụ của nó. Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News hôm Chủ nhật, Michael Kratsios, giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Tòa Bạch Ốc, cho biết lực lượng này sẽ điều phối công việc về AI của chính phủ trên tất cả các cơ quan.
Hôm thứ Hai, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã gặp gỡ phái đoàn Trung Quốc tại New York. Ông nói với các phóng viên rằng cả hai bên đã thảo luận về một đề xuất về cơ chế thông báo an toàn AI để đưa ra cảnh báo lẫn nhau trong trường hợp khẩn cấp an ninh quốc gia.
“Chúng tôi nghĩ rằng, giống như bất kỳ hoạt động xuyên biên giới nào, việc chuyển từ hình thức mờ ám sang minh bạch hơn giữa hai cường quốc AI hàng đầu thế giới là rất quan trọng,” Bessent nói.
Rathje cho biết ngay cả các thỏa thuận đang chờ xử lý cũng nên được ưu tiên sau an ninh quốc gia.
“Bạn ra trận với công nghệ mà bạn có,” Rathje nói với RCP. “Bạn muốn đảm bảo rằng chúng ta luôn cung cấp cho các chiến binh của mình công nghệ giúp họ có những công cụ tốt nhất để làm nhiệm vụ. Với bất kỳ cuộc thảo luận nào diễn ra trong tuần này, tôi hy vọng điều chúng ta thấy được là sự thúc đẩy liên tục từ Ngũ Giác Đài để đẩy nhanh tiến độ phát triển công nghệ.”
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tuần trước đã hé lộ rằng Tòa Bạch Ốc đang tìm cách gặp gỡ các giám đốc điều hành AI, có thể là trong tuần này. Nhưng Tòa Bạch Ốc vẫn chưa công bố cuộc gặp nào. Nhưng một dàn lãnh đạo ấn tượng sẽ tham dự bữa tiệc chiêu đãi cấp nhà nước vào thứ Năm: Chủ tịch điều hành Amazon Jeff Bezos, Giám đốc điều hành Tesla và SpaceX Elon Musk, Giám đốc điều hành Google Sundar Pichai, Giám đốc điều hành Dell Technologies Michael Dell, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman, Giám đốc điều hành Citigroup Jane Fraser và cựu Giám đốc điều hành Apple Tim Cook.
Về thương mại: Piero Tozzi, giám đốc cấp cao về chính sách Trung Quốc tại Viện Chính sách America First, cho biết chắc chắn có những trở ngại căng thẳng xung quanh cuộc gặp, bao gồm cả vấn đề nhạy cảm về thuế quan, nhưng việc duy trì sự hợp tác cởi mở là rất quan trọng.
“Cả hai bên đều có lợi ích trong ngắn hạn là duy trì sự ổn định,” Tozzi nói với RCP. “Về lâu dài, tôi nghĩ rằng họ đã nhận thức được mối đe dọa mà Trung Quốc gây ra. Một trong những thành tựu của chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu tiên là ông ấy đã chấm dứt giai đoạn hợp tác đó.”
Tính đến thời điểm hiện tại, chính quyền Trump đã miễn trừ thuế quan nặng nề đối với 178 loại sản phẩm đến từ Trung Quốc, nhưng các miễn trừ này dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 10 tháng 11, ngay sau Ngày bầu cử. Ông Tập Cận Bình có thể đang theo đuổi việc gia hạn các miễn trừ này. Về phía Mỹ, việc tránh một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc cũng có thể là một chiến lược chính trị tốt cho đảng Cộng hòa.
“Nền kinh tế đã gặp một số trục trặc do xung đột ở Iran,” Tozzi nói. “Chúng ta đã thấy giá dầu tăng giảm thất thường, vì vậy tôi nghĩ tổng thống chắc chắn có động lực từ giờ đến ngày bầu cử để đảm bảo nền kinh tế vẫn ổn định nhất có thể và không gặp bất kỳ cú sốc nào.”
Khi được hỏi về tin đồn rằng Trump sẽ giảm thuế quan, một quan chức cấp cao của chính quyền nói với các phóng viên trong một cuộc họp báo qua điện thoại rằng Hoa Kỳ không xem xét việc giảm kiểm soát xuất khẩu để đổi lấy khoáng sản đất hiếm. Quan chức này cũng cho biết chính quyền không đang thực hiện bất kỳ thay đổi nào để giảm bớt thủ tục rườm rà cho các khoản đầu tư của Trung Quốc vào thị trường xe hơi Mỹ.
“Tôi nghĩ những bình luận của tổng thống đã tự nói lên tất cả, nhưng tôi sẽ nói rằng ông ấy không quan tâm đến việc thỏa hiệp về an ninh quốc gia của chúng ta,” quan chức này nói. “Một số quy tắc và quy định gây trở ngại vẫn phải được đáp ứng để một số loại đầu tư này có thể diễn ra.”
Đài Loan: Sau hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One rằng ông đã nói chuyện rất nhiều với Tập Cận Bình về Đài Loan. Trong lời kể lại của mình, Trump nói rằng Tập Cận Bình đã hỏi liệu Hoa Kỳ có bảo vệ Đài Loan khỏi một cuộc tấn công hay không. Trump từ chối trả lời. Ông cũng nói vào thời điểm đó rằng ông vẫn đang cân nhắc xem có nên phê duyệt thương vụ bán vũ khí trị giá 14 tỷ đô la cho Đài Loan hay không. Thương vụ đó vẫn đang bị đình trệ.
Điều đó khiến nhiều nhà phân tích chính sách đối ngoại lo ngại. Giáo sư Allen Carlson của Đại học Cornell cho biết việc Trump tạm dừng thương vụ này vi phạm Đạo luật Quan hệ Đài Loan, trong đó quy định Hoa Kỳ sẽ không tham vấn với Trung Quốc về bất kỳ thương vụ bán vũ khí nào cho Đài Loan. Trump gọi các thương vụ đang chờ xử lý này là một “con bài đàm phán tốt”. Carlson nói rằng Tập Cận Bình coi một phần di sản của mình là làm bất cứ điều gì để ngăn chặn nền độc lập của Đài Loan và cuối cùng là giành lại nó.
Carlson nói với RCP: “[Trump] gần như đã chuyển mục tiêu sang Đài Loan rồi, dựa trên những bình luận của ông ấy từ đầu năm và sau đó là xung quanh hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh”. "Vì vậy, Bắc Kinh đã ở vị thế mạnh mẽ hơn trước đây về một trong những lợi ích quốc gia cốt lõi của mình. Tôi nghĩ họ rất muốn nhận được những nhượng bộ hơn nữa từ Trump, dù bằng ngôn ngữ phản đối sự độc lập của Đài Loan hoặc tạm dừng bán vũ khí."
Sau hội nghị thượng đỉnh ở Trung Quốc, chính quyền Mỹ nhắc lại rằng không có quan điểm chính sách nào về Đài Loan bị thay đổi.
Tozzi nói: “Tôi sẽ nhìn vào hành động chứ không phải lời nói. "Tất nhiên, Đài Loan sẽ xuất hiện vì Trung Quốc luôn nhắc đến điều đó. Nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục tập trận với Đài Loan, chúng tôi huấn luyện quân đội Đài Loan. Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc gần đây đã đưa ra tuyên bố kêu gọi ổn định liên quan đến việc bán vũ khí. Ngay cả khi việc bán vũ khí mới nhất bị tạm dừng, Đài Loan vẫn có vũ khí được đặt hàng."
Quan ngại về nhân quyền: Bộ Ngoại giao đã công khai tuyên bố rằng Trung Quốc đang giam giữ trái phép hai công dân Mỹ, một từ năm 2024 và một kể từ tháng 6 năm nay. Nhưng con số thực tế có thể cao hơn. Quỹ Di sản James W. Foley cho biết ít nhất 12 người Mỹ hiện đang bị giam giữ. Trung Quốc không công bố thông tin giam giữ, Bộ Ngoại giao và gia đình không phải lúc nào cũng tiết lộ như vậy do đàm phán nhạy cảm.
Nhà báo 78 tuổi và nhà vận động dân chủ Jimmy Lai cũng vẫn ở trong nhà tù ở Hồng Kông kể từ năm 2020. Dù không phải là công dân Mỹ nhưng Lai có lượng người theo dõi mạnh mẽ ở Hoa Kỳ và trong cộng đồng Cơ đốc giáo toàn cầu. Trump trước đây đã kêu gọi Tập thả Lai. Trong chuyến thăm Trung Quốc của Trump vào tháng 5, ông cho biết ông đã ép ông Tập thả Lai cùng với mục sư Ezra Jin. Jin được trả tự do vào tháng 7 và trở về Mỹ vào ngày 4/7. Nhưng bản án 20 năm tù của Lai không thay đổi.
Trong phiên điều trần quốc hội vào ngày 16 tháng 9, dân biểu Chris Smith, đảng viên Đảng Cộng hòa ở New Jersey, nói với OSV News rằng Trump nên thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa.
Smith nói về Tập: “Chỉ cần một cuộc điện thoại nhanh là xong. “Đó là những gì Tổng thống Trump phải truyền đạt.”
Vicky Hartzler trước đây là chủ tịch Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ cho đến khi hết nhiệm kỳ vào tháng Năm. Hiện là phó chủ tịch hội đồng Phụ nữ quan tâm đến nước Mỹ, bà cho biết chính quyền không thể quên thứ hạng cao của Trung Quốc trong danh sách các quốc gia cần quan tâm đặc biệt của Bộ Ngoại giao.
Hartzler nói với RCP: “Nó được chỉ định như vậy vì nó đáp ứng các tiêu chí về các vi phạm đang diễn ra, nghiêm trọng và có hệ thống”. Bà khen ngợi Trump vì đã ủng hộ việc trả tự do cho Jin. "Nhưng có nhiều mục sư khác vẫn còn ở đó. Trên thực tế, với nhà thờ của Mục sư Jin, có một số mục sư khác bị bắt cùng lúc ông ấy bị bắt."
Trong cuộc gọi báo chí trước hội nghị thượng đỉnh, một quan chức cấp cao của chính quyền Tòa Bạch Ốc nói với các phóng viên rằng ông hy vọng chủ đề chung về việc giam giữ trái phép người Mỹ sẽ được đưa ra.
Quan chức này cho biết: “Mỗi lần, ông ấy đều nêu lên những người Mỹ bị giam giữ trái phép, và đôi khi là những người không phải là người Mỹ bị giam giữ trái phép ở Trung Quốc, nếu đó là bất kỳ dấu hiệu nào”. “Tôi không thể đoán trước được tương lai, nhưng nếu phải đoán, lần này ông ấy sẽ lại kiên trì.”
Trump sẽ chào đón Tập tại Căn cứ chung Andrews ngay bên ngoài Washington vào chiều thứ Tư. Ngày mai, họ sẽ tiến hành buổi lễ tại Tòa Bạch Ốc và duyệt binh tại Vườn Hồng trước khi bắt đầu cuộc gặp song phương; sau đó họ sẽ dùng trà riêng tại Tòa Bạch Ốc và tham quan Cơ quan Lưu trữ Quốc gia để xem các tài liệu thành lập Hoa Kỳ. Chuyến thăm sẽ kết thúc bằng bữa tối cấp nhà nước vào tối thứ Năm tại Phòng phía Đông.
https://www.realclearpolitics.com/articles/2026/09/23/the_high_stakes_of_the_china_state_visit_154528.html
NVV dịch