2026-09-14  

Dân Mỹ sính kiện tụng.  
Chi phí kiện tụng dân sự tại Mỹ có thể lên tới gần 1 nghìn tỷ đô la vào năm 2030, làm tăng thêm hàng nghìn đô la vào chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình.

(Fox News, 14/9/2026)

Khi Tòa án Tối cao trở lại làm việc vào tháng 10, một số vụ án trong chương trình nghị sự của tòa sẽ cung cấp cái nhìn kịp thời về một vấn đề ngày càng nghiêm trọng trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ: chi phí ngày càng tăng do lạm dụng kiện tụng .

Các vụ kiện liên quan đến các ngành công nghiệp và vấn đề pháp lý khác nhau, nhưng mỗi vụ đều phản ánh một cuộc đấu tranh rộng lớn hơn về phạm vi trách nhiệm pháp lý và ai là người cuối cùng phải gánh chịu chi phí. Ví dụ, vụ Suncor Energy kiện Boulder County có thể xác định liệu luật liên bang có ngăn cản các vụ kiện về khí hậu địa phương nhằm tìm kiếm sự bồi thường cho những thiệt hại liên quan đến phát thải khí nhà kính giữa các tiểu bang và quốc tế hay không, mở ra hoặc đóng lại con đường dẫn đến trách nhiệm pháp lý rộng lớn đối với các nhà sản xuất năng lượng.

Các vụ việc khác liên quan đến quyền riêng tư kỹ thuật số và các khiếu nại về kế hoạch hưu trí có thể ảnh hưởng đến phạm vi trách nhiệm pháp lý theo luật định và rủi ro kinh doanh trên quy mô lớn.

Những câu hỏi đó có tầm quan trọng vượt xa phạm vi các bên tham gia vụ kiện trước tòa. Khi trách nhiệm pháp lý mở rộng, các doanh nghiệp phải tính đến rủi ro pháp lý lớn hơn thông qua phí bảo hiểm và chi phí tuân thủ cao hơn, cũng như giảm đầu tư. Những chi phí đó cuối cùng có thể trở thành một "thuế bồi thường thiệt hại" làm tăng giá cả hàng tiêu dùng và chi phí hàng hóa và dịch vụ mà người đóng thuế phải mua.

Những bằng chứng gần đây cho thấy gánh nặng này đang ngày càng gia tăng. Một báo cáo mới của Marathon Strategies cho thấy gần 200 "phán quyết khổng lồ" với mức bồi thường từ 10 triệu đô la trở lên chống lại các bị cáo doanh nghiệp trong năm 2025, tổng cộng hơn 25,6 tỷ đô la - tăng 40,7% so với năm trước.

Nhìn chung, chi phí kiện tụng ở Mỹ đạt 529 tỷ đô la vào năm 2022, tương đương khoảng 2,1% GDP, và dự kiến ​​sẽ lên tới gần 1 nghìn tỷ đô la vào năm 2030 nếu xu hướng gần đây tiếp tục. Các phân tích kinh tế cho thấy chi phí trung bình hàng năm của một hộ gia đình có thể lên tới 6.000 đô la.

Điều đó khiến việc lạm dụng kiện tụng trở thành vấn đề về khả năng chi trả cũng như vấn đề pháp lý. Và các vụ án đã được đưa ra trước Tòa án Tối cao chỉ kể một phần câu chuyện. Mặc dù chúng cho thấy kết quả của một số cuộc tranh chấp trách nhiệm pháp lý lớn nhất hiện nay, nhưng các vụ án đang được xét xử tại các tòa án cấp thấp hơn lại cho thấy trước những lý thuyết mới mà các luật sư đang thử nghiệm và các thẩm phán cuối cùng có thể được yêu cầu tự mình phán quyết.

Các vụ kiện chống độc quyền đối với các nhà sản xuất xe cứu hỏa là một ví dụ. Các thành phố, quận và sở cứu hỏa cáo buộc các nhà sản xuất lớn đã thông đồng để hạn chế cạnh tranh, đẩy giá lên cao và kéo dài thời gian giao hàng. Đó là những cáo buộc nghiêm trọng, và bằng chứng về sự thông đồng cần phải dẫn đến hậu quả.

Tuy nhiên, các nhà sản xuất lại cho rằng nguyên nhân là do nhu cầu tăng cao trong thời kỳ đại dịch và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Xe cứu hỏa cũng là những phương tiện chuyên dụng cao, đòi hỏi kỹ thuật chế tạo riêng, lao động lành nghề và các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Tòa án nên yêu cầu bằng chứng xác đáng trước khi cho phép những thực tế thị trường đó được chuyển đổi thành trách nhiệm pháp lý chống độc quyền trên diện rộng, và các địa phương nên cân nhắc kỹ trước khi ủng hộ những vụ kiện như vậy. Ngay cả khi vụ kiện không thành công cũng gây ra chi phí bào chữa và bảo hiểm mà chính các đô thị khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại cuối cùng có thể phải gánh chịu trong các lần mua sắm trong tương lai — có nghĩa là một vụ kiện nhằm mục đích đòi lại chi phí xe cứu hỏa cao hơn cuối cùng có thể khiến chiếc xe tiếp theo trở nên đắt hơn.

Một xu hướng tương tự đang nổi lên ở lãnh vực thực phẩm. Các vụ kiện nhắm vào thực phẩm chế biến siêu cấp đang gia tăng bất chấp những thất bại ban đầu, thường cáo buộc các công ty thực phẩm lớn đã tiếp thị các sản phẩm gây nghiện hoặc không lành mạnh mà không cảnh báo đầy đủ cho người tiêu dùng về các rủi ro sức khỏe liên quan. Trong khi đó, các nhà sản xuất sữa bột chuyên dụng cho trẻ sinh non đang phải đối mặt với gần 1.700 đơn kiện cáo buộc sản phẩm của họ gây ra bệnh đường ruột nghiêm trọng.

Cả hai lĩnh vực đều liên quan đến những mối lo ngại thực sự về sức khỏe, nhưng cả hai cũng cho thấy cách thức các vụ kiện tập thể có thể phát triển mạnh mẽ ngay cả khi mối quan hệ nhân quả vẫn còn gây tranh cãi. Một vụ kiện về thực phẩm siêu chế biến trước đó đã bị bác bỏ sau khi một thẩm phán liên bang nhận thấy rằng mối tương quan không đủ để thiết lập mối quan hệ nhân quả, tuy nhiên các luật sư của nguyên đơn cho biết họ dự định kháng cáo, tiếp tục đệ đơn các vụ kiện tương tự và tìm cách hợp nhất thành các vụ kiện đa khu vực.

Vụ kiện liên quan đến công thức tính toán cũng đặt ra những vấn đề tương tự. Bồi thẩm đoàn đã đưa ra những kết luận trái ngược nhau khi vụ kiện tiếp tục mở rộng, cho thấy rằng những câu hỏi cơ bản về nguyên nhân có thể vẫn chưa được giải quyết ngay cả sau khi một chiến dịch kiện tụng đã bao gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn vụ án.

Tiểu bang Florida kiện Netflix, cáo buộc dịch vụ phát trực tuyến này theo dõi trẻ em sau khi hứa hẹn bảo vệ quyền riêng tư cho các gia đình.

Đó là lý do tại sao những cuộc tranh chấp pháp lý mới nổi này đáng được chú ý. Những thất bại ban đầu không nhất thiết chấm dứt một lý thuyết về kiện tụng tập thể mới. Các khiếu nại có thể được sửa đổi và thử nghiệm trên nhiều khu vực pháp lý khác nhau cho đến khi một khiếu nại nào đó đủ sức thuyết phục để mở ra quá trình điều tra rộng rãi, khuyến khích các vụ kiện tương tự và tạo áp lực buộc ngành phải dàn xếp. Người tiêu dùng bị thiệt hại chính đáng xứng đáng được bồi thường, nhưng mối quan hệ nhân quả không thể bị xem nhẹ chỉ vì số lượng nguyên đơn tiềm năng quá lớn.

Nhìn chung, lịch xét xử của Tòa án Tối cao và các vụ kiện ở tòa án cấp dưới cho thấy hệ thống bồi thường thiệt hại đang ở hai giai đoạn khác nhau. Các thẩm phán sẽ phải đối mặt với những câu hỏi về trách nhiệm pháp lý đã được đưa lên Tòa án Tối cao, trong khi các tòa án cấp dưới đang kiểm tra các lý thuyết có thể trở thành những vụ kiện tập thể lớn trong tương lai.

Điều đó sẽ củng cố lập luận cho việc cải cách trước khi những chi phí đó ăn sâu hơn vào nền kinh tế. Sự minh bạch hơn về việc tài trợ kiện tụng và các thỏa thuận phí theo tỷ lệ phần trăm của chính phủ, cùng với việc sàng lọc kỹ lưỡng hơn các lý thuyết về nguyên nhân yếu kém, có thể bảo vệ các khiếu nại chính đáng đồng thời khiến việc lạm dụng khó duy trì hơn. Cải cách luật bồi thường thiệt hại không phải là để bảo vệ những kẻ phạm tội. Nó là để ngăn chặn một nền kinh tế kiện tụng hung hăng trở thành một khoản chi phí ẩn khác mà các gia đình Mỹ buộc phải gánh chịu.

https://www.foxnews.com/opinion/lawsuits-cost-every-american-household-thousands-dollars-supreme-court-can-help
 

NVV dịch