2026-11-12  

Người giàu và những sai lầm của chủ nghĩa Marx

(Richard Porter, RCP, 12/11/2026)

Thành công của các ứng cử viên liên kết với Đảng Xã hội Dân chủ Hoa Kỳ (DSA) gợi nhớ đến câu ngạn ngữ cũ rằng người Mỹ sẽ làm điều đúng đắn – sau khi họ đã thử mọi thứ khác. Câu nói này thường được gán cho Winston Churchill, nhưng lại bị hiểu sai. Ông chưa bao giờ nói điều gì như vậy. Ông yêu mến người Mỹ, và có những lời lẽ sắc bén – sẽ nói thêm về điều đó bên dưới – về những người theo chủ nghĩa xã hội.

Tôi hiểu rằng hàng chục triệu người lao động đang chật vật kiếm sống – và thất vọng với tầng lớp chính trị chỉ đưa ra những lời hứa suông mà không đưa ra được giải pháp tích cực nào. Nhưng giấc mơ hão huyền của DSA là câu giải đáp sai lầm.

Tự do làm việc kiếm tiền trong một hệ thống thị trường tự do là điều trao quyền cho cá nhân – và thúc đẩy nền kinh tế mạnh mẽ, biến Hoa Kỳ thành điểm đến hấp dẫn cho người di cư, hợp pháp và bất hợp pháp, từ khắp nơi trên thế giới. Ngược lại, dưới các hệ thống mà chính phủ thay thế cho thị trường (tức là chủ nghĩa xã hội), người dân vẫn phải làm việc, nhưng có ít cơ hội hơn để thoát khỏi cảnh sống chật vật.

Khi tiền bạc được tự do, con người không được tự do – họ chỉ làm việc theo mệnh lệnh mà thôi. Hãy xem xét những sự thật sau:

1) Đại đa số những người kiếm được hơn 100.000 đô la mỗi năm ở Mỹ đều “làm việc cả ngày lẫn đêm” để kiếm sống. Những người đàn ông và phụ nữ đang xây dựng nên những công ty mới tuyệt vời ngày nay (và các luật sư, nhân viên ngân hàng, kế toán, công nhân xây dựng và thợ thủ công đang nỗ lực hết mình để theo kịp) thực sự làm việc suốt ngày đêm; công nhân xây dựng trong các dự án trung tâm dữ liệu kiếm được nhiều hơn 30% so với những người cùng ngành nghề trong các dự án khác. Và làm việc chăm chỉ không chỉ có trong lĩnh vực công nghệ; bốn trong số năm triệu phú đã tích lũy được của cải bằng cách làm việc, tiết kiệm và đầu tư.

2) 1% người có thu nhập cao nhất ở Mỹ đóng khoảng 40% và 10% người có thu nhập cao nhất đóng khoảng 70% tổng số thuế thu nhập mà chính phủ thu được. Thu nhập chúng ta kiếm được từ công việc bị đánh thuế ở mức cao hơn theo lũy tiến dựa trên mức thu nhập, nhưng những người theo chủ nghĩa xã hội và những người theo chủ nghĩa tiến bộ lại phàn nàn rằng thu nhập thụ động [không do làm việc] của người giàu bị đánh thuế ở mức thấp hơn. Đó là một sự hiểu lầm. Thu nhập từ đầu tư được đánh thuế ở mức thấp hơn so với thu nhập kiếm được để giảm thiểu vấn đề “đánh thuế hai lần”. Các doanh nghiệp thường bị đánh thuế trên thu nhập của họ, sau đó nhà đầu tư lại bị đánh thuế trên thu nhập hoặc lợi nhuận từ việc đầu tư vào doanh nghiệp đó, dẫn đến việc đánh thuế hai lần cùng một khoản thu nhập.

Không thể phủ nhận rằng những người giàu có tài trợ cho hầu hết các hoạt động của chính phủ dành cho mọi người khác, và thu nhập của người giàu bị đánh thuế ở mức cao hơn so với thu nhập của các hộ gia đình có thu nhập trung bình hoặc thấp.

3) Đúng vậy, có nhiều tiền thì tốt hơn là có ít tiền. Khi còn tiền dư sau khi trả thuế và các hóa đơn, chúng ta có thể tiết kiệm để trả các hóa đơn trong tương lai, có thể chi tiêu cho những thứ xa xỉ, có thể đầu tư vào doanh nghiệp để số tiền tiết kiệm được cũng sinh lời, có thể trả cho những tiện ích như gọi Uber thay vì phương tiện công cộng, hoặc có thể cho gia đình, bạn bè hoặc các tổ chức từ thiện mà chúng ta ủng hộ.

Thật vậy, “triệu phú và tỷ phú” có nhiều tiền hơn mức cần thiết để trả các hóa đơn – nhưng họ chỉ có thể làm ba việc với tiền (sau khi đã đóng thuế nặng nề để phục vụ phúc lợi chung): Chi tiêu cho những nhu yếu phẩm, hàng xa xỉ hoặc tiện nghi; tiết kiệm và đầu tư; hoặc cho đi.

4) Hãy nhớ rằng, đằng sau mỗi đô la mà triệu phú hay tỷ phú chi tiêu, đầu tư hoặc cho đi đều có một người khác.

Có nông dân, tài xế xe tải, thợ mộc, thợ sửa ống nước, nhân viên bán hàng HVAC, nhân viên cửa hàng – mọi thứ mà bất kỳ ai chi tiền đều quay trở lại với một con người khác ở đâu đó trong nền kinh tế rộng lớn của chúng ta, người đó lại chi tiêu số tiền mà họ được trả.

Khi ai đó tiết kiệm và đầu tư, tiền cũng đến tay một con người khác – người đang xây dựng một doanh nghiệp (các tập đoàn không tự vận hành!) hoặc một tòa nhà, một chiếc máy tính hoặc cung cấp một dịch vụ nào đó.

Và khi ai đó cho đi tiền, dù là cho gia đình, bạn bè hay cho người điều hành một tổ chức từ thiện, mỗi đô la cuối cùng đều chảy đến và thông qua những con người khác.

5) Điều khác biệt ở các triệu phú và tỷ phú là nhờ khả năng cho đi những khoản tiền lớn, họ có thể thay đổi cuộc sống của những người còn lại.

Họ có thể tài trợ xây dựng trường đại học hoặc công viên, tài trợ bảo tàng hoặc mua thiết bị tốt hơn cho cảnh sát, phân phát thực phẩm miễn phí, xây dựng nhà thờ, cung cấp nơi trú ẩn và tài trợ rạp chiếu phim – nhận được sự tán dương vì lòng hào phóng của họ đối với chúng ta.

Họ có thể tài trợ cho các viện nghiên cứu hoặc các học giả mà họ ngưỡng mộ, trả tiền cho các quảng cáo chính trị và phân phối phim để quảng bá lý tưởng và tác động đến cách chúng ta suy nghĩ. Sự thật là: Sau khi chăm sóc gia đình và bạn bè và mua một vài món đồ chơi xa xỉ, không có gì thú vị hơn đối với các triệu phú và tỷ phú khi dùng tiền của mình để cho đi.

Như chúng ta đã thấy trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay, có những tỷ phú ở cả hai phe chính trị đang cố gắng giúp bầu chọn những chính trị gia ủng hộ các chính sách mà họ tin rằng sẽ bảo vệ quyền lợi hoặc thúc đẩy những mục tiêu làm cho cộng đồng, tiểu bang và quốc gia của chúng ta tốt đẹp hơn.

6) Hầu hết mọi triệu phú và tỷ phú đều tin rằng họ có thể thay đổi thế giới bằng cách họ cho đi tiền bạc, vì vậy hầu hết những người giàu có đều cho đi để thúc đẩy niềm tin cốt lõi của họ hoặc để giải quyết một nhu cầu cấp thiết trong xã hội.

Trên thực tế, các triệu phú và tỷ phú thường là những người hào phóng, luôn tìm cách làm cho cuộc sống của chúng ta tốt đẹp hơn, mỗi người theo cách riêng của họ. Thêm vào đó, các triệu phú và tỷ phú có đủ khả năng để chống lại chính phủ và thường có sự sáng tạo để chỉ cho chính phủ những cách thức mới và tốt hơn để giúp đỡ người dân.

7) Tích lũy của cải bằng cách ăn cắp hoặc bóc lột người khác, hoặc bằng cách bán ảnh hưởng hoặc thông tin nội bộ, là bất hợp pháp, và chúng ta khinh bỉ những hành vi nằm ngoài phạm pháp. Rất ít của cải ở Mỹ được tích lũy theo cách này - thay vào đó, của cải của chúng ta phát sinh từ các giao dịch tự do có lợi cho cả hai bên tham gia.

Khi mua một chiếc iPhone mới hay một chiếc xe hơi, chúng ta rất hào hứng được sử dụng sản phẩm mới, ngay cả khi giá cả có vẻ hơi cao. Khi mua một thứ gì đó, rõ ràng thứ chúng ta mua có giá trị hơn số tiền chúng ta bỏ ra – sự giàu có của người Mỹ đến từ hàng tỷ giao dịch tự nguyện, mang lại lợi ích cho cả hai bên.

8) Tuy nhiên, các nhà hoạt động và ứng cử viên xã hội chủ nghĩa, cùng những người theo chủ nghĩa tiến bộ liên kết với họ, lại coi tất cả của cải tích lũy là điều xấu – và tìm cách để chính phủ lấy đi số của cải đó và chi tiêu thay vì tích trữ.

Họ lớn tiếng khẳng định rằng của cải được tạo ra “trên lưng” người lao động và bị người giàu tích trữ. Nhưng tiền không còn là một thứ vật chất nữa – tiền tệ chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số tiền “tồn tại”, vì vậy trên thực tế, tiền không thể được tích trữ vật chất như cách Scrooge hay rồng Smaug tích trữ của cải vật chất. Tiền bây giờ chỉ là các electron trên máy tính, và do đó, tiền luôn được sử dụng – ngân hàng thực sự liên tục đầu tư số tiền dường như đang nằm trong tài khoản ngân hàng của tôi.

Tiền luôn luôn luân chuyển, luân chuyển, luân chuyển, được con người sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Khi người giàu có tiền, những người khác sẽ sử dụng nó, hưởng lợi từ nó và cũng nhận được nó. Khi không ai có tiền thì cũng không có tiền để người khác sử dụng, hưởng lợi hay nhận được.

9) Nhưng nếu dưới chế độ xã hội chủ nghĩa – và cái gọi là “thuế tỷ phú” thiếu cân nhắc lại là một khởi đầu tốt – thì chính phủ sẽ nắm giữ tất cả tiền bạc và kiểm soát tất cả các doanh nghiệp kiếm tiền, vậy thì chẳng phải sẽ tốt hơn cho tất cả mọi người sao? Nói tóm lại là không. Và bạn không cần phải quay lại Cách mạng Nga để tìm lời giải thích. Có lý do tại sao chính quyền Biden cảm thấy cần phải cấp 500.000 thị thực lao động cho người Venezuela, cùng với những người khác. Venezuela đã bầu ra một chính phủ xã hội chủ nghĩa, điều này gần như ngay lập tức đã phá hủy một trong những nền kinh tế sôi động nhất của Mỹ Latinh.

Ngay cả ở “thiên đường của nhân dân”, công việc vẫn phải được thực hiện. Chỉ là ở mọi quốc gia từng cố gắng sử dụng chủ nghĩa Mác làm kim chỉ nam, nền kinh tế đều chao đảo và cuối cùng rơi vào bế tắc. Loại bỏ động cơ lợi nhuận sẽ loại bỏ động lực – từ người khuân vác hành lý đến chủ khách sạn. Đó gọi là bản chất con người. Con người không nhất thiết bẩm sinh tham lam, nhưng họ luôn có khát vọng.

Làm việc vì chính phủ ra lệnh – hoặc vì sợ bị chính phủ trừng phạt – hóa ra lại ít động lực hơn so với làm việc vì nghĩ rằng mình có thể thăng tiến.

Làm việc vì tiền giúp chúng ta tự do. Cho đi tiền bạc mang lại cảm giác thỏa mãn. Khi tiền bạc được tự do, chúng ta sẽ làm việc theo mệnh lệnh, và chính phủ sẽ cai trị bằng vũ lực. Giấc mơ của DSA (Hiệp hội Xã hội Chủ nghĩa) là ảo tưởng; sự nổi tiếng của họ năm nay thật đáng sợ; và chiến thắng hoàn toàn của họ sẽ là cơn ác mộng của nước Mỹ – và cả châu Âu. Winston Churchill đã bày tỏ quan điểm này hai tháng sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc. Và câu nói này là có thật:

“Nhược điểm cố hữu của chủ nghĩa tư bản là sự phân chia không đồng đều những lợi ích của nó,” ông nói trước Hạ viện. “Đức tính cố hữu của chủ nghĩa xã hội là sự phân chia đồng đều những bất hạnh.”

https://www.realclearpolitics.com/articles/2026/11/12/the_rich_the_rest_and_where_marxists_go_wrong.html