2026-11-08  

Chiến thắng vang dội của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mở ra con đường bỏ qua hệ thống đại cử tri đoàn vào năm 2028.
Kế hoạch Bầu cử Phổ thông Toàn quốc đang trên đà đạt được 270 phiếu đại cử tri cần thiết để được kích hoạt, nhưng một chuyên gia luật bầu cử cảnh báo về những cuộc chiến pháp lý sắp xảy ra.

Những thắng lợi của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến giành quyền bầu chọn tổng thống của nước Mỹ - một mặt trận có thể định hình lại cuộc đua vào Tòa Bạch Ốc năm 2028.

(Fox News, 8/11/2026)

Hiện tại, đảng Dân chủ đang kiểm soát chức vụ thống đốc và cả hai viện lập pháp tiểu bang ở Michigan, Pennsylvania, Wisconsin và Nevada. Hiệp ước Liên bang về Phiếu bầu Phổ thông Quốc gia (National Popular Vote Interstate Compact - NPV), đã được 18 tiểu bang và Washington, D.C. thông qua, đã nhận được 222 phiếu đại cử tri cam kết – còn thiếu 48 phiếu so với 270 phiếu cần thiết để có hiệu lực. Nếu bốn tiểu bang này tham gia, tổng cộng 50 phiếu đại cử tri của họ sẽ đưa hiệp ước lên 272 phiếu và kích hoạt nó. Arizona có thể nâng tổng số lên 283 nếu đảng Dân chủ cuối cùng giành được quyền kiểm soát cả hai viện ở đó.

National Popular Vote (NPV), tổ chức phi lợi nhuận đã soạn thảo thỏa ước này và đang vận động để ban hành nó ở từng tiểu bang, cho biết họ đã xác định được nhiều nhà tài trợ lập pháp ở mỗi trong năm tiểu bang mà tổng số phiếu đại cử tri của họ có thể giúp thỏa ước vượt qua ngưỡng 270 phiếu. Họ dự kiến ​​các dự luật sẽ được đệ trình trước hoặc được giới thiệu sớm trong các kỳ họp lập pháp năm 2027.

Patrick Rosenstiel, cố vấn cấp cao của NPV, nói với Fox News Digital: "Tôi tin tưởng rằng chúng ta có nhiều con đường để giành được 48 phiếu đại cử tri cần thiết để đáp ứng nguyện vọng của 63% người dân Mỹ."

Theo hệ thống bầu cử hiện hành, ngoại trừ Maine và Nebraska, tất cả các tiểu bang đều trao phiếu đại cử tri của mình cho ứng cử viên giành chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu toàn tiểu bang. Nếu cái thỏa ước đó được thông qua, các tiểu bang tham gia sẽ trao phiếu đại cử tri của mình cho ứng cử viên giành được nhiều phiếu bầu nhất trên toàn quốc, về mặt hình thức, Cử tri đoàn vẫn được duy trì nhưng kết quả toàn quốc sẽ là yếu tố quyết định.

Những người ủng hộ lập luận rằng thỏa ước này sẽ đảm bảo mỗi phiếu bầu có trọng lượng ngang nhau bằng cách tính các phiếu bầu vào một tổng số toàn quốc duy nhất. Ngược lại, Cử tri đoàn được cấu trúc để cả các bang đông dân và các bang nhỏ hơn đều có vai trò quan trọng trong việc bầu chọn tổng thống.

"Về bản chất, họ không thể sử dụng một thỏa ước để thay đổi Cử tri đoàn," Hans von Spakovsky, một chuyên gia luật bầu cử thuộc nhóm bảo thủ Advancing American Freedom, nói với Fox News Digital khi được hỏi về khả năng kích hoạt thỏa ước này trước cuộc bầu cử năm 2028.

"Đây là điều chưa từng có tiền lệ," ông von Spakovsky, cựu ủy viên Ủy ban Bầu cử Liên bang (FEC), tiếp tục. "Trước đây, các thỏa thuận duy nhất được ký kết giữa các tiểu bang chỉ xoay quanh việc chia sẻ nguồn nước — khi các con sông chảy giữa các tiểu bang, họ sẽ ký kết các thỏa thuận để thống nhất về vấn đề đó. Nhưng một thỏa thuận làm thay đổi một quy định cấu trúc cơ bản trong Hiến pháp, tôi nghĩ Tòa án Tối cao sẽ phán quyết rằng điều đó là không thể."

Rosenstiel bác bỏ lập luận rằng thỏa thuận này sẽ sửa đổi Hiến pháp một cách không phù hợp, nói rằng NPV tin rằng Điều II, Khoản 1 trao cho các tiểu bang quyền quyết định cách thức bổ nhiệm các đại cử tri tổng thống của họ.

"Bất kỳ ai đọc kỹ Điều II, Mục 1 đều thấy rõ rằng các tiểu bang có quyền duy nhất để trao phiếu đại cử tri," Rosenstiel nói. "Câu hỏi pháp lý đáng tin cậy duy nhất là liệu thỏa ước này có cần sự chấp thuận của Quốc hội hay không."

Von Spakovsky lập luận rằng vì thỏa ước NPV là một thỏa thuận giữa các tiểu bang, Quốc hội sẽ phải phê chuẩn nó theo Điều khoản Thỏa ước trong Điều I của Hiến pháp. Ông lưu ý rằng Quốc hội có thể phê chuẩn thỏa ước với đa số phiếu đơn giản tại Hạ viện và Thượng viện và Hiến pháp không yêu cầu rõ ràng chữ ký của tổng thống — có nghĩa là quyền phủ quyết của tổng thống có thể không ngăn cản được nó.

Tuy nhiên, von Spakovsky nói thêm rằng các tiểu bang chọn không tham gia thỏa ước sẽ có cơ sở vững chắc để khởi kiện.

"Vì NPV hoàn toàn là sản phẩm của đảng Dân chủ và chỉ được đảng Dân chủ ủng hộ, nên Quốc hội mới chắc chắn sẽ dễ dàng thông qua thỏa thuận này," ông nói với Fox News Digital. "Tuy nhiên, tôi tin rằng các tiểu bang không tham gia sẽ có cơ sở vững chắc để kiện tụng, và vụ kiện sẽ được đưa lên Tòa án Tối cao, với lý lẽ rằng thỏa thuận này là vi hiến vì nó thay đổi một phần cấu trúc cơ bản của Hiến pháp mà không thông qua quy trình sửa đổi Hiến pháp. Lập luận sẽ là các tiểu bang không thể tự thỏa thuận với nhau mà làm tổn hại đến hệ thống liên bang được quy định trong Hiến pháp."

Theo Rosenstiel, chiến dịch của National Popular Vote đã xác định được các nhà tài trợ cho cả 5 dự luật tiềm năng có thể được bổ sung sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, giúp thúc đẩy thỏa thuận bỏ qua ngưỡng 270 phiếu và có kế hoạch bắt đầu vận động hành lang cho các dự luật trước hoặc vào đầu kỳ họp lập pháp năm 2027.

Rosenstiel cho biết thỏa thuận này sẽ chỉ áp dụng cho cuộc bầu cử năm 2028 nếu các tiểu bang đại diện cho ít nhất 270 phiếu đại cử tri tham gia trước ngày 20 tháng 7 năm đó. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà lập pháp tiểu bang, Quốc hội — nếu cần sự chấp thuận — và tòa án chỉ còn chưa đầy hai năm để giải quyết các vấn đề chính trị và hiến pháp.

Cho đến lúc đó, hệ thống cử tri đoàn vẫn không thay đổi.

"Tôi ngày càng tin tưởng rằng chúng ta có thể đạt được mục tiêu đó và sẽ có một cuộc bầu cử tổng thống toàn quốc vào năm 2028. Tôi chắc chắn sẽ chuẩn bị cho điều đó," ông nói.

https://www.foxnews.com/politics/democrats-midterm-sweep-opens-path-bypassing-electoral-college-2028
 

 Liên quan: https://nvv-nvv.blogspot.com/2026/09/hiep-uoc-xuyen-bang-ve-phieu-bau-pho.html