2026-02-20
Hãy bình tĩnh, thuế quan vẫn đang được áp dụng.
(Oren Cass và Daniel Kishi, Commonplace, 20/2/2026)
Tôi ngạc nhiên trước việc Tòa án Tối cao đã ngăn chặn việc sử dụng thuế quan IEEPA một cách rộng rãi và thẳng thừng như vậy, trong khi họ hoàn toàn có thể đưa ra một số hướng dẫn giới hạn thẩm quyền và sau đó trả lại cho các tòa án cấp dưới để giải quyết. Ngược lại, quyết định rằng IEEPA không cho phép áp thuế quan trong bất kỳ trường hợp nào lại tạo ra một tình huống khá kỳ lạ — như Tổng thống Trump đã lưu ý trong cuộc họp báo của mình — trong đó ông có thể hạn chế thương mại, cấp phép thương mại, cấm vận thương mại, bắt buộc hạn ngạch thương mại, nhưng lại không bao giờ thu bất kỳ loại thuế hoặc phí nào. Đó là một lập trường có phần mỉa mai mà Chánh án đưa ra, sau khi ông đã cứu vãn chính sách y tế đặc trưng của Tổng thống Obama bằng cách diễn giải một cách khá sáng tạo về thuế trong khi chỉ có quy định bắt buộc.
Nhưng như các chuyên gia thương mại thuộc mọi khuynh hướng chính trị đã nhận định từ khi vụ kiện bắt đầu, và như Tổng thống Trump đã nhấn mạnh chiều nay, phán quyết này không có nhiều tác động thực chất đến chương trình nghị sự thương mại của chính quyền. Thậm chí người ta có thể hiểu ý kiến của Chánh án Roberts, người cũng biết rõ điều này, như là mô phỏng phong cách của John Marshall trong vụ Marbury kiện Madison : tận dụng cơ hội để đưa ra các nguyên tắc sẽ hạn chế quyền hành pháp mãi mãi (trong trường hợp này, thông qua Học thuyết về các vấn đề trọng yếu - Major Questions Doctrine) vào thời điểm mà nhánh hành pháp không mấy bận tâm.
Và quả thực, Trump dường như không hề nao núng và tỏ ra rất vui vẻ trong phản ứng của mình. Để hiểu tại sao, và điều gì có thể xảy ra tiếp theo, chúng ta hãy quay lại khuôn khổ mà chúng ta đã sử dụng kể từ ngày Liberation Day, trong đó chia thuế quan thành ba loại: Thuế quan Toàn cầu, Thuế quan Đối ứng và Trung Quốc.
1. Thuế quan toàn cầu. Mức thuế quan cơ bản 10% là một chính sách quan trọng để cân bằng lại thương mại toàn cầu và cũng tạo ra nguồn thu đáng kể, nhưng luôn khó để phù hợp với các quy định của IEEPA. Lý tưởng nhất là nó sẽ được lập pháp hóa; trên thực tế, dự luật đã được đệ trình. Trong thời gian chờ đợi, tổng thống tuyên bố ông sẽ sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép ông giải quyết thâm hụt thương mại bằng cách áp đặt mức thuế quan cơ bản lên đến 15% đối với tất cả các quốc gia. Vì vậy, sẽ có rất ít thay đổi trong ngắn hạn, mặc dù thẩm quyền đó sẽ hết hạn sau 150 ngày trừ khi Quốc hội bỏ phiếu gia hạn, cuối cùng tạo ra một thời điểm hành động không thể tránh khỏi ở phía cuối Đại lộ Pennsylvania.
2. Thuế quan có đi có lại. Đây là các loại thuế quan nhắm mục tiêu vào từng quốc gia cụ thể mà tổng thống đã sử dụng để tạo đòn bẩy đàm phán nhằm đạt được các thỏa thuận song phương với nhiều đồng minh. Quy trình tối thiểu mà IEEPA yêu cầu trước khi điều tiết thương mại (mà theo Tòa án Tối cao, không thể bao gồm việc áp thuế quan) đã biến nó thành một công cụ đặc biệt hiệu quả trong đàm phán, nhưng tổng thống có thể áp đặt các mức thuế quan tương đương — hoặc cao hơn — thông qua Điều 301 của Đạo luật năm 1974 và Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Những điều này đòi hỏi một quy trình kỹ lưỡng hơn, nhưng việc áp đặt là một mối đe dọa hoàn toàn đáng tin cậy, và các quốc gia đã tham gia đàm phán hoặc đạt được thỏa thuận có thể sẽ nhận ra rằng việc rút lui vào lúc này là không khôn ngoan.
Việc đàm phán lại Hiệp định USMCA với Mexico và Canada đang diễn ra là một phần đặc biệt quan trọng trong số nhiều cuộc đàm phán. Việc đạt được một thỏa thuận thành công với các quốc gia này (cho dù là giữa cả ba nước, hay hai thỏa thuận song phương) nhằm tạo ra khuôn khổ đảm bảo thương mại công bằng và cân bằng trên lục địa của chúng ta sẽ là nền tảng quan trọng cho thương mại giữa các đồng minh rộng lớn hơn của Hoa Kỳ. Ở đây, một lần nữa, việc đàm phán lại đang được tiến hành và tổng thống vẫn giữ được đòn bẩy đáng kể thông qua các luật thương mại khác, và các khía cạnh khác của mối quan hệ Bắc Mỹ, để đạt được các điều khoản thỏa đáng.
3. Trung Quốc. Một mặt, Trung Quốc là trường hợp dễ giải quyết nhất. Tổng thống đã áp đặt thuế quan diện rộng đối với Trung Quốc dựa trên các thẩm quyền đã được thiết lập trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, Tổng thống Biden phần lớn duy trì chúng, và giờ đây chúng còn được mở rộng hơn nữa. Thuế quan theo IEEPA đã góp phần làm tăng tổng mức thuế, nhưng không ai thực sự nghi ngờ rằng Trump có thể sử dụng các thẩm quyền khác để áp thuế lên Trung Quốc cao đến mức ông ta muốn, xét đến vị thế của nước này vừa là đối thủ rõ ràng, vừa là mối đe dọa an ninh quốc gia, và là một tác nhân xấu rõ ràng trong hệ thống thương mại.
Mặt khác, Trung Quốc là nơi chiến lược của tổng thống còn nhiều điều chưa rõ ràng. Kể từ cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình hồi tháng 10, ông Trump chủ yếu cố gắng giảm bớt áp lực và tránh đối đầu, và với hội nghị thượng đỉnh tiếp theo dự kiến diễn ra vào tuần lễ ngày 30 tháng 3, không ai chắc chắn liệu ông đang tìm cách tăng cường ảnh hưởng hay phát tín hiệu về cam kết hòa giải. Nếu ông sử dụng việc mất thuế quan IEEPA làm cái cớ để giảm thuế suất đối với Trung Quốc, đó sẽ là một dấu hiệu đáng lo ngại cho hội nghị thượng đỉnh và sẽ làm suy yếu nỗ lực đang diễn ra nhằm đẩy chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, điều này phụ thuộc vào việc duy trì thuế quan ở đó cao hơn đáng kể so với các nước khác.
Đây là cơ hội rõ ràng nhất để Quốc hội hành động, bằng cách thu hồi quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) của Trung Quốc. Việc thu hồi PNTR là khuyến nghị lưỡng đảng của cả Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ-Trung và Ủy ban Chọn lọc (Select Committee)Hạ viện về Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ngoại trưởng Marco Rubio, khi còn là Thượng nghị sĩ, đã đồng bảo trợ dự luật nhằm thực hiện điều này, và dự luật này cũng có một dự luật lưỡng đảng tương ứng tại Hạ viện. Quốc hội có thể khẳng định lại vai trò của mình trong chính sách thương mại và giải quyết vấn đề về hướng đi tương lai của mối quan hệ Mỹ-Trung, chính xác theo những đường lối có sự đồng thuận rộng rãi nhất.
Vấn đề phức tạp rõ ràng nhất mà phán quyết này gây ra cho chương trình nghị sự của tổng thống có thể nằm ở vấn đề vận chuyển quá cảnh. Mỹ có thể dựng lên các rào cản riêng đối với hàng hóa Trung Quốc, nhưng nếu muốn duy trì thương mại tự do với Mexico, hoặc thậm chí là Malaysia, và các quốc gia đó không dựng lên bất kỳ rào cản nào như vậy, thì hàng hóa vẫn sẽ sớm thâm nhập vào thị trường Mỹ. Tổng thống đã sử dụng thuế quan IEEPA như một đòn bẩy để buộc các nước cam kết ngăn chặn vận chuyển quá cảnh, và mối đe dọa tái áp dụng các loại thuế quan này là một cơ chế thực thi đặc biệt hiệu quả nếu các cam kết không được thực hiện. Đây là một vấn đề khác mà cả hai đảng trong Quốc hội và ngay cả những người ủng hộ thương mại tự do mạnh mẽ nhất cũng có thể đồng ý, và cũng có thể là cơ sở cho luật mới.
Dù Tòa án nghĩ gì về quyết định của mình, ông Trump vẫn đúng khi cho rằng xét trên nhiều khía cạnh, phán quyết đó “đã làm cho khả năng điều tiết thương mại và áp đặt thuế quan của tổng thống trở nên mạnh mẽ và rõ ràng hơn, chứ không phải yếu đi”. Ông đã đưa ra một lựa chọn chiến lược là hành động nhanh chóng với thẩm quyền linh hoạt nhất, ngay cả khi đó không phải là thẩm quyền có cơ sở pháp lý vững chắc nhất. Một năm trôi qua đã cho nhóm của ông thời gian để đạt được tiến bộ to lớn trong các cuộc đàm phán và khởi xướng các quy trình sẽ tạo nền tảng ổn định hơn cho những nỗ lực tiếp theo.
Peter Harrell là một trong những nhà bình luận sắc bén nhất về vụ việc này (và đã dự đoán chính xác hơn tôi!). Ông kết luận bài phân tích của mình với nhận định mà tôi đồng tình về các công cụ đang nổi lên hiện nay: “Việc các cơ quan chức năng càng khắt khe thì chính sách thuế quan trong tương lai càng có trật tự, kỷ luật, hợp lý và mạnh mẽ hơn.” Một khuôn khổ tốt hơn cho hệ thống thương mại toàn cầu, và những động lực tốt hơn cho đầu tư trong nước, luôn đòi hỏi những nền tảng vững chắc hơn so với IEEPA. Việc hướng tới những nền tảng đó là điều tốt.
Ngay sau ngày Liberation Day, tôi đã viết về sự cần thiết của việc chính quyền phải “chuyển từ vị thế đang gặp khó khăn sang một vị thế tiến lên bền vững”. Có vẻ như, đúng vào dịp kỷ niệm một năm Liberation Day, chúng ta sẽ ăn mừng việc thiết lập được vị thế như vậy.--Oren
https://www.commonplace.org/p/keep-calm-the-tariffs-are-on
NVV